بسم الله الرحمن الرحيم

Ўзбекистон ҳукумати олий таълимни янада қимматлаштирди

Бугунги мақоламизни бир савол билан бошлаймиз, агар инсоннинг гапираётган гаплари унинг қилаётган амалларига тўғри келмаса, уни қандай инсон деймиз? Албатта, у ёлғончидир. Бундай сифат президент Каримовнинг энг кўзга кўринган сифатларидан биридир. У минбарларда туриб олиб, ёш авлодга қарата: Сизлар менинг болаларимсиз, сизларни бағримга босгим келади, деганини кўп эшитганмиз. Бироқ воқеда эса, бунинг тамоман тескарисини кўрамиз. Унинг ёлғончилиги, айниқса, шу ёш авлодни илмли қилишда сунъий қийинчиликлар келтириб чиқарилишида яққол кўринади. Яқинда олий таълим муассасалари (ОТМ) да ўқиш нархи оширилгани эълон қилинди:

“Ўзбекистон олий таълим муассаса (ОТМ)ларида бакалавриат йўналишларида бир йиллик ўқиш қиймати ошди. Янги нархлар кўрсатилган релиз ижтимоий тармоқларда тарқалди.

Унга кўра, 2016/2017 ўқув йилида бакалавриатдаги энг қиммат таълим йўналишлари халқаро муносабатлар, жаҳон иқтисодиёти ва халқаро иқтисодий муносабатлар ҳамда ҳуқуқ бўлиб қолган — уларда бир йиллик ўқиш пули 9,85 миллион сўм этиб белгиланган.

Мазкур қийматлар 2016 йил 1 сентябрдан амалга киритилади”. (Манба: Ўзбек ОАВлари)

Кимдир “бу оддий ҳол, ҳар йили нархлар ошиб туради, бу йил ҳам шундай бўлдида, ҳамма бунга кўникиб кетган”, дейиши мумкин. Аммо бир савол туғилади: Бунга кўникиш керакми? Албатта, бунга кўникиш керак эмас, балки буни ҳукуматнинг ўз қўл остидаги фуқаросига нисбатан зулм, деб билиш керак ва одамлар ўз норозиликларини билдириши керак. Чунки бунга етарли асослар мавжуд. Уларни бир бошдан кўриб чиқамиз.

Аввало, ҳукумат ОТМлардаги квоталарни давлат грантлари ва тўлов-контракт асосида қандай тақсимлаганига эътиборни қаратамиз. 2000/2001 ўқув йилида ОТМлардаги квоталар қуйидагича тақсимланган:

1. 2000/2001 ўқув йилида бакалаврлар тайёрлаш бўйича умумий қабул сони 49500 нафар, шу жумладан, 19800 давлат грантлари ва 29700 нафар тўлов-контракт асосидаги қабул квоталари белгиланган.

2. 2000/2001 ўқув йилида магистрлар тайёрлаш бўйича умумий қабул квоталари 3600, шу жумладан, 1400 давлат грантлари ва 2200 нафар тўлов-контракт асосидаги қабул квоталари белгиланган.

Энди 2016/2017 ўқув йили учун:

1. 2016/2017 ўқув йилида бакалаврлар тайёрлаш бўйича умумий қабул сони 57907 нафар, шу жумладан, давлат грантлари бўйича – 19120 ва тўлов-контракт асосида – 38787 нафар миқдорида белгиланган.

2. 2016/2017 ўқув йилида магистрлар тайёрлаш бўйича умумий қабул квоталари 5000 нафар, шу жумладан, давлат грантлари бўйича – 1548 ва тўлов-контракт асосида – 3452 нафар миқдорида белгиланган.

Эътибор берадиган бўлсак, ўтган 16 йил давомида бакалавриат йўналишида давлат грантлари бўйича квоталар 19800 тадан 19120 тага қисқарган, яъни 680 тага. Асосийси, тўлов-контракт асосидаги квоталар сони 29700 тадан 38787 тагача ортган, яъни 9087 тага. Магистратура йўналишида ҳам гарчи давлат грантлари бўйича квоталар 1400 тадан 1548 тага, яъни 148 тага ортган бўлсада, бироқ тўлов-контракт асосидаги квоталар 2200 тадан 3452 тага, яъни 1252 тага ортган. 16 йил давомида бакалавриат йўналишида тўлов-контракт асосидаги квоталар 9087 тагача, магистратура йўналишида 1252 тагача кўпайтирилган. Бошқача айтганда, ҳукумат бепул ўқишни камайтириб, пуллик ўқишни кўпайтирган. Ёш авлод ҳақида қайғуриш шунақа бўладими?

Энди контракт пулининг ошган нархида давлат учун бир йилда қабул қилинадиган талабаларни ўқитиш қанчага тушишини ҳисоблаб кўрайлик. Бунинг учун энг паст нарх билан энг баланд нархни ўртачасини оламиз ва уни иккига бўламиз, шунда ҳақиқатга яқинроқ сумма келиб чиқади:

6 650 000 + 9 850 000 = 16 500 000

16 500 000 / 2 = 8 250 000

Демак, давлат контракт асосида таълим оладиган ҳар бир талабадан тахминан 8 250 000 сўмдан олади. Энди бу суммани АҚШ долларига ўтказамиз:

8 250 000/2 984.45=2 764.3 (Сўмнинг долларга нисбатан расмий курси 23.08.2016 йил ҳолатига олинди)

Ҳосил бўлган суммани бу йил контракт асосида қабул қилинадиган талабалар сонига кўпайтирамиз:

38 787 * 2 764.3 = 107 218 904.1

Демак, давлат бир йилда контракт асосида ўқишга кирадиган талабалардан тахминан 108 миллион АҚШ доллари миқдорида маблағ олади. Бу сумма ҳукумат тепасида ўтирган жиноятчилар еб юбораётган миллиардлаган долларлар олдида ҳеч нарса эмас. Биргина Каримов оиласининг давлат мулкидан ўғирлаган маблағларини эслаш кифоядир. Аслида, давлатнинг олий таълимни бепул қилишга ёки ҳеч бўлмаганда арзон қилишга қурби етади. Лекин бировнинг ҳаққини ейишдан қўрқмайдиган қароқчи ва ўғри амалдорлар буни хоҳламайди. Улар учун шахсий манфаатдан муқаддасроқ нарсанинг ўзи йўқ.

Шуларга қўшимча сифатида яна бир фактни келтирамиз. 2011/2012 ўқув йилида конкракт пулининг энг арзони 3 300 000, энг қиммати 4 800 000 сўмни ташкил қилган. Бундан келиб чиқадики, беш йилда контракт пули икки баробарга оширилган:

6 650 000 – 3 300 000 = 3 350 000;   

9 850 000 – 4 800 000 = 5 050 000

Шу ва бошқа омиллар, аниқроғи, адолатсизликлар туфайли ўртаҳол оилалар учун фарзандини олий маълумотли қилиш ушалмайдиган орзуга айланиб қолган. Ёш авлод эса, саёз фикрловчи, саводсиз ва келажакка умидсизлик билан боқишга маҳкум қилинмоқда. Фикрловчи илмли ёшлар бу хукуматга керак эмас, чунки уйғоқ ҳалқни бундай хорлик ботқоғига ботирган холда бошқариб бўлмайди. Ҳа, бугун биз мусулмонларга татбиқ этилаётган тузумнинг чириклиги, фақат манфаатдан иборатлиги нафақат катталар, балки келажак авлодга ҳам ўзининг салбий таъсирларини кўрсатмоқда.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси Фаррух

27.08.2016й.