Doc-1 Max фожиаси: дори қатлиомидан давлат масъулиятигача

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

2025 йил 21 июл куни Ҳиндистон Миллий Тиббиёт Комиссияси (NMC) абитуриентларни Тошкент давлат тиббиёт университетининг Чирчиқ филиалида таҳсил олиш Ҳиндистон талабларига жавоб бермаслиги ҳақида огоҳлантирди. Шу сабабли, ушбу олийгоҳ битирувчилари Ҳиндистонда шифокор сифатида ишлаш учун лицензия ололмайди.

Комиссиянинг тушунтиришича, ўқув дастури хорижий олийгоҳлар учун белгиланган қоидаларни бузади. Хусусан, уларнинг сўзларига кўра, олийгоҳда зарур клиник амалиёт йўқ, ўқитиш шарт-шароитлари шубҳа уйғотади, талабалар эса юқори тўловлар ва суст тайёргарликдан шикоят қилмоқдалар.

“Ушбу олийгоҳларнинг дипломлари тан олинмайди. Талабалар йиллар ва маблағларини йўқотишлари мумкин”, дея баёнот берди NMC.

Жорий йил баҳорда ижтимоий тармоқларда ҳинд талабасининг Тошкент тиббиёт академиясида (ҳозирги Тошкент давлат тиббиёт университети) ўқишни “даҳшат” деб атаган танқидий пости пайдо бўлган. Шундан сўнг Олий таълим, фан ва инновациялар вазири К. Шарипов мазкур таълим муассасасига ташриф буюриб, хорижлик талабалар, жумладан, ҳиндистонлик талабалар билан учрашган эди.

Бироқ айнан шу Ҳиндистоннинг Marion Biotech компанияси ишлаб чиқарган Doc-1 Max, Ambronol сироплари натижасида Ўзбекистонда 69 бола вафот этди, камида 18 бола ногиронликка дучор бўлди. Сироплар таркибида хавфли этиленгликоль ва диэтиленгликоль моддалари борлиги аниқланган. Бу кимёвий моддалар одатда саноатда антифриз ишлаб чиқаришда қўлланилади ва инсон организмига истеъмол қилинганда ўртача 72 соат ичида кома, буйрак фалажи ва ўлимга олиб келиши мумкин. Бу доридан заҳарланиш 2023 йилнинг сентябр-октябр ойларида Ўзбекистондан ташқари Гамбия, Индонезияда ҳам қайд этилган. Жаҳон Соғлиқни сақлаш ташкилоти 2023 йил 11 январда Marion Biotech ширкати чиқарган иккала сиропни ҳам ичмасликни тавсия қилган.

Шуни ҳам айтиб ўтиш лозимки, Ҳиндистон дунёдаги энг йирик дори экспорт қилувчи мамлакатлардан бири ҳисобланади, айниқса “учинчи олам” мамлакатлари учун. Бунинг сабаби, у арзон генерик дорилар (оригинал дориларнинг патент муддати тугагандан сўнг ишлаб чиқариладиган аналоглари)ни катта миқдорда ишлаб чиқаради. Ҳиндистоннинг фармацевтика экспорти 2023-2024 молия йилида 27,85 миллиард долларга етган.

3 июл куни яна бир ўлим, Doc-1 Max сиропини қабул қилгандан сўнг I гуруҳ ногиронлигига дучор бўлган жиззахлик саккиз ёшли Муслима Зиёбоева вафот этди. Қизалоқнинг отаси Илҳом Азимов Gazeta.uz нашрига қизи вафот этганини тасдиқлади. Бу болалар ўлими ортида нафақат рақамлар, балки ушбу фожианинг оғриқлари қалбларини ларзага солаётган қанчадан-қанча оилалар турибди. Бироқ Ўзбекистон ҳукумати Marion Biotech компаниясининг лицензиясини бекор қилиш билан кифояланди, холос. Ҳиндистон ҳукуматига расмий нота юбориш, кечирим сўрашни талаб қилиш, у билан ҳамкорлик алоқаларини узиш, Marion Biotech компаниясига даъво ва товон талаб қилиш, ҳар қандай дори воситаларига санкция қўллаш каби чораларни кўрмади.

Шунингдек, тиббиёт соҳасидаги тизимли муаммолар ҳам ўзбек ҳукуматининг ўз фуқаролари ҳаётига қанчалик эътиборсизлигини кўрсатади. Буни Фарғонадаги яна бир фожиа очиқлайди. Ўтказилган операцияда таътилдаги шифокор ўз танлови асосида тайинлаган ходимлар ва мутахассис бўлмаган талабалар билан бирга иштирок этган. Амалиёт пайтида беморнинг касалликка алоқаси бўлмаган ўнг оёғини сон қисмидан кесиб, кейинроқ беморнинг чап оёғини ҳам ампутация қилиб ташлаган. Бемор икки оғир операция ва соғлом аъзоси кесилиши оқибатида вафот этган…

Айни пайтда Ҳиндистон ўз фуқароларининг тиббий хавфсизлигига жиддий ёндашиб, Ўзбекистондаги тиббий таълим сифатини қатъий танқид остига олмоқда. Бу орқали нафақат шифокорлик лицензиясини муҳофаза қилиш, балки келажакда фуқароларининг ҳаётига нисбатан юзага келиши мумкин бўлган хавфларнинг ҳам олдини олишни мақсад қилмоқда.

Бугунги секуляр тузумнинг татбиқи натижаси ўлароқ соғлиқни сақлаш соҳасида хусусий секторнинг устунлиги соғлиқни сақлашни хизматдан бизнесга, ҳуқуқий масъулиятдан ҳашаматга айлантирди. Исломда соғлиқни сақлаш ва тиббий хизмат кўрсатиш Халифанинг фуқаролар олдидаги мажбуриятларидан бири бўлиб, у барчани бепул тиббий хизмат билан таъминлайди. Дорилар ҳаётий зарурат бўлгани ва уларнинг етишмаслиги инсон ҳаётига зарар етказиши мумкин бўлгани сабабли Халифа дори ишлаб чиқаришда ўзини ўзи таъминлашга эришиш учун максимал саъй-ҳаракатларни амалга оширади. Шунда импортга эҳтиёж сезмайди ва кофир давлатларнинг “тузоғи”га “ўлжа” бўлмайди ҳамда мусулмонларни улардан келадиган хатарларга дучор қилмайди.

Ҳизб ут-Таҳрир Ўзбекистон Матбуот бўлими аъзоси Иззатуллоҳ

26.07.2025й