بِسْـــمِ اللهِ الرَّحْمٰـــنِ الرَّحِيـــم

Роя газетаси:

Жаҳон озиқ-овқати савати бўлган Суданда нон нархининг ошишига қарши намойишлар

Ҳасбуллоҳ Нур қаламига мансуб

Судан хавфсизлик хизмати ва полиция Хартум университетини қуршовга олиб, нон нархининг ошишига қарши ўтган кунлар мобайнида намойиш қилган талабаларга кўчаларда намойиш қилишига йўл бермай, уларга қарши кўздан ёш оқизувчи газ қўллади… Сўнгги кунларда Суданнинг бошқа шаҳарларида ҳам намойишлар асосан университетлардан бошланди. Бу намойишлар ҳукуматнинг 2018 йилги Бюджетни тасдиқлашига қарши бўлиб, унга кўра долларнинг божхонага оид баҳоси 6.7 жунайҳдан 18 жунайҳга кўтариш айтилган. Шунингдек, ун баҳоси бир неча баробарга ошган, буғдой нархи эса, тўла эркинлаштирилган. Давлат молия вазири долларнинг Марказий Банкдаги баҳосини 18 жунайҳга расман кўтариш, долларнинг қора бозордаги нархининг ошиб кетишига сабаб бўлганини тан олди. Ҳозир, шу сатрларни ёзаётганимизда бир доллар 35 жунайҳга чиқди! Ўз навбатида, бу ҳамма товарлар нархини кўтарилишига ва инсонлар ҳаётининг оғир аҳволда қолишига олиб келди. Оқибатда Судан пойтахтидаги асосий шаҳарлардан бири бўлган Умму Дўрмондаги Аҳфод университетидан норозилик намойишлари бошланди… Ғарбий Дарфур вилояти пойтахти бўлган Жанина шаҳрида ўтказилган юриш иштирокчиларидан битта талаба ҳалок бўлди, учтаси жароҳатланди. Илгари Судан ички ишлар вазири – ҳукумат ҳар қандай тартибсизлик келтириб чиқарувчи амалиётга нисбатан кескин ёндашади, деган эди.

Дарҳақиқат, ҳукумат бу норозилик намойишларига қарши қатор чора-тадбирлар қабул қилди. Россиянинг «Спутник» ахборот агентлиги Судан хавфсизлик хизматининг «Тиёр», «Майдон», «Ахбор» каби газеталарни ёпиб қўйгани ва бир нечта сиёсий фаолларни қамоққа олгани тўғрисида хабар қилди. «Судан маҳбуслар билан ҳамжиҳатлик қўмитаси»нинг хабар қилишича, иқтисодий ночор аҳволга қарши норозилик намойиши ортидан ўтган ҳафтанинг ўзида энг камида 21 нафар сиёсий фаол ҳибсга олинган, уларнинг ўн нафардан кўпроғи талабалар, бир нечтаси сиёсий етакчилар бўлган. Қўмита мувофиқлаштирувчиси Содиқ Юсуф «Ал-Жазира нет»нинг Судандаги мухбири Имод Абдулҳодийга бу ҳибсга олинганлардан бир нечтасининг сурункали касалдан азият чекишларини, оилаларига ҳам, шифокорларига ҳам улар билан учрашишга рухсат берилмаётганини маълум қилди.

Судан уламолар ҳайъатининг чоршанба кунги баёнотида бундай дейилади: «Одамлар маоши шаръий зарурат, инсоний эҳтиёж бўлиб, оғир қийинчилик вақтларида фуқароларни озиқ-овқат билан таъминлаш, ҳокимнинг вазифасидир». Уламолар ҳайъати шунингдек, нарх-наво ошишига одамларнинг норозилик билдиришлари ва тангликни ҳис этишлари, уларнинг дастур ва қонунда кафолатланган ҳуқуқлари эканини таъкидлади.

Ҳа, 2018 йилги Бюджетни жуда паст даражага тушириб юбориш оқибатида Судан аҳли оғир аҳволда қолди. Бюджет асосан 63 % нисбат билан солиқларга, 32 % нисбат билан риболи кредитларга таянди. Албатта, бу нарса Халқаро Валюта Фонди буйруқлари асосида амалга ошди. Зеро, молия вазири генерал лейтенант доктор Муҳаммад Усмон Рикобий 2017 йил 26 сентябр куни Халқаро Валюта Фонди миссияси билан – молиявий ва иқтисодий режалаштириш вакиллари ҳозирлигида – бўлиб ўтган якуний учрашувда Фонд кўрсатмаларини бажаришга ваъда берган эди. У ўшанда исталган иқтисодий ривожланишга эришиш учун Судан Халқаро Валюта Фонди билан ҳамкорлик қилишга, келгуси босқичда бу ҳамкорликни янада оширишга тайёр эканини таъкидлаган эди. Айни нуқтаи назардан келиб чиқиб, молия вазирлигидаги давлат вазири Абдурраҳмон Зирор иқтисодий самарадорликни оширишга қаратилган ислоҳот ҳаракатларини давом эттириш ва давлатнинг ислоҳотга оид дастурини амалга ошириш лозимлигини таъкидлади. Шуни таъкидлаш жоизки, Халқаро Валюта Фонди миссияси Суданга сентябрдаги ташрифи ортидан 13 декабрда яна қайтиб келиб, 26 декабргача турди. Бу эса 2018 йилги Бюджет Халқаро Валюта Фонди кўрсатмалари асосида тузилганини яна бир бор тасдиқламоқда. Шу ерда мен Халқаро Валюта Фондининг илгари чиқарган ҳисоботини эслатиб ўтмоқчиман. Унда «Судандаги валюта сиёсатига доир тўсиқ бўлаётган нарса, молиявий сиёсатнинг устунлиги ва бюджетдаги камомадни молиялаштиришда Марказий Банкка таянишдир», дейилган. Яъни у молиявий вазиятни тартиблаштиришга оид барқарорликка эришишда Суданнинг кенг қамровли дастурга муҳтож эканини, камомаднинг Марказий Банк томонидан молиялаштирилишини пасайтириш лозимлигини айтяпти. Бу нарса Халқаро Валюта Фондининг ҳукуматга нисбатан тўғридан-тўғри фитнасидир! У шу орқали ёнилғи маҳсулотларидан қўллаб-қувватловни олиб ташлаш, айирбошлаш курсини эркинлаштириш, Судан ишлаб чиқариш маҳсулотларига нисбатан баланд миқдорда солиқ солишдан иборат ўзининг иқтисодий чора-тадбирларини ғаламислик билан ўтказмоқчи бўляпти. Зотан, юрт бошдан кечираётган ҳозирги иқтисодий танг аҳволни шу каби чора-тадбирлар келтириб чиқарди.

Судан қашшоқ, йўқсил юрт эмас. Бунга биргина мисол, БМТга қарашли Озиқ-овқат ва Қишлоқ хўжалик ташкилоти (ФАО)га кўра Суданда экин экишга яроқли бўлган ер майдонлари 105 миллион гектарни ташкил қилади (ҳақиқатдан ҳам бунчалик майдон жаҳон озиқ-овқат савати ҳисобланади). Аммо амалда экин экиб, қўлланилаётган ерлар экин учун яроқли бўлган ерларнинг 6.78 %ини ташкил қилади, холос. Яъни Судан аҳлини қашшоқ қилган нарса, асосан, тобелик сиёсати ва кофир Ғарб қўйнига киришдир.

У ер-бу ерда норозилик намойишлари уюштириб, иккиламчи ечимларни талаб қилиш билан ечимга эришиб бўлмайди. Балки, Судандаги ҳаётни тубдан кенг қамровли равишда ўзгартириш билан, капитализм тузумини йўқ қилиш орқали ечимга эришилади. Зеро, юртни қашшоқлаштирган, халқни хор-зор қилган мана шу капиталистик тузумдир. Туб ўзгариш эса, Пайғамбарлик минҳожи асосидаги рошид Халифалик тузумини барпо этиш бўлиб, у ғамхўрлик, куч-қудрат ва энг аввало, Аллоҳнинг ризосини олиб келади.

Роя газетасининг 2018 йил 17 январ чоршанба кунги 165-сонидан