بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ

Яшаш тарзимизга бир назар

Хар бир инсон ўзига, “чақалоқлигимда қанақа бўлган эканман?” – дея, бир бора бўлса ҳам савол берган бўлса керак. Чақалоқ йиғисини эшитганмисиз? Ажойиб ва бетакрор овоз, чунки бу овоз кимнидир раҳмини келтирса, кимгадир қувонч бағишлайди. Бу чақалоқни дунёга келиши, инсонларда ажабтовур холатни вужудга келтиради. Яъни дунё – дунё орзулар, умидлар ва тушуниб бўлмас шижоатлар. Фарзандингиз ёки укангиз, синглингиз ёки бирор яқинингизни дунёга келган, чақалоқлик даврини хаёлингизга келитиринг – а, қарангки вақт ўтиб энди олдингизда куч қувватга тўлган, ўз фикри ва ихтиёрига эга бўлган инсонни кўрасиз. Энди ёши бир жойга бориб қолган, бобонгиз, бувангиз ёки бирор қўшнингизни кўз олдингизга келтиринг, улар ҳам қачонлардир чақалоқ эдилар.

Бир дўстимникига, холидан хабар олиш, гаплашиш мақсадида боргандим. Буни қарангки уйида усталар бор экан, эски, аслида эски деб ҳам бўлмайди, олдинги уйини бузиб, янги уй қураётган экан. Айтганча дўстимни исми Отабек, усталарининг тушлик махалига борибман. Бу холат менга айни муддао бўлди, чунки мен ҳам қурилиш қилиш ниятим бор эди, шунга маслахат қилиб оларман, деган фикрда, усталарнинг “Келаверинг” – дейишгани учун, дўстимнинг “Ичкарига юравер” – деганига кўнмай усталар ўтирган жой томон талпиндим. Ва улар билан саломлашиб, бўш жойга ўтирдим. Жойлашиб олгач, “Ҳа Отабек, пулинг кўпайиб, нима қилишни билмай қолдингми, янги уйингни бузиб бошқа қураябсан”, дегандим, Отабек “Деҳқончиликдан Аллоҳ берганди” – деди. Суҳбатга усталар қўшилди, “Инсон шу эканда ака, имкон туғилди дегунча ўзгартиришга харакат қилаверар экан” – деди, “тўғри айтасиз жонимиз ўзимизда ва ақл хушимиз жойида бўларкан, ўзгаришга харакат қилиб юраверамиз” – дегандим, бошқа бири “Бу ўзгартиришлар юзаки томондан харакат қилинаябди, мисол биз хар хил хонадонларга бориб, кўплаб инсонлар билан гаплашамиз, ташқи томондан ўзгартиришга харакат қилаётганга ўхшаб кўринади, лекин у инсон билан ўтириб сухбатлашсангиз яшаш тарзимизга билдираётган фикрларидан, янгиланишга харакат қилаётгандек эмас, балки қотиб қолганга кўпроқ ўхшайди” – деди. Бу гапларнинг остида анча дард, маъно ётганлигини хис қилдим ва бу инсон билан узоқроқ гаплашишни хоҳладим. Сиз билан бемалол ўтириб гаплашиш керак экан, қачон вақтингиз бўлади? Уста “Мана бугун бемалолман, шогирдларга қилинаётган ишларни бир – икки жойини кўрсатиб берсам, кейин сиз билан чой ичиб ўтирамиз” – деди ва шогирдларига қараб “Бўлдиларингизми тахорат олайлик, пешинни ўқиб ишни давом эттирамиз” – деб, дастурхонга дуо қилди. Биргалашиб намоз ўқидик, қиладиган ишларини шогирдларига айтиб келгач, дўстим Отабек, уста ва мен аччиққина кўк чой ичиб, сухбатни давом этказдик. Тўғрироғи бу сухбат эмасди, халиги уста, биз билмаган, хаёлимизга келтирмаган, фикрламаган нарсаларимиз хақида бизга дарс ўтарди.

“Юзаки ўзгариш деганим, кимларнидир ортидан эргашиб, кимлардандур ўтиш учун қилаётган ишларимизни асл мохиятини тушунмаймиз. Биз инсонмиз, ўлчовимиз нисбий ўлчовдир, шунинг учун моддий ёки маънавий томондан кимларгадир тақлид қиламиз, кимлардандир ўтишга харакат қиламиз. Мен айтмоқчи бўлган нарса, моддий томондан ўзгаришга харакат қилинмоқда, лекин дунёдаги халқларга нисбатан фикрларимиз, тушунчаларимиз қотиб қолган, бу эса ортга қараб кетиш дегани”.

Телевизорларда, газеталарда “Биз ривожланаяпмиз, келажагимиз буюк, гуллаб яшнаяпмиз” – деган мавзуларда кўрсатувлар, мақолаларни кўравериб, бундай гапларни эшитиш бошқача бўларкан.

Уста гапида давом этди, “Моддийликни биринчига қўйдик ва ўзлигимизни унутдик. Бу бизга ўргатилаётган тарихлар, ўзлигимизни танитиш эмас унуттириш учун хизмат қилди. Шунинг учун ўз тарихимизга хозирги холатимизни нисбатлай ёки солиштира олмаймиз. Тарихимизни қўйинг, хатто бошқа юртлардаги воқеликлардан тўсилганмиз. Худди бир шоирни “Тилло балиқча” шеъри бизга аталгандек, бу шеърда тилло балиқча ўзи яшаётган кичкинагина кўлмакни бутун дунё, деб билади. Шу туфайли дунёга назар ташлашлик унинг учун ёт нарсага айланиб бўлган. Бизларни холатимиз ҳам бундан кам эмас, агар ишлагани бошқа давлатларга чиқиб, бизларга у ердагиларнинг яшаш тарзи хақидаги маълумотларни бир қисмини олиб келаётган йигитларимизни хисобга олмасак, бошқа халқлар яшаш тарзи хақидаги маълумотлар олинадиган манбалар йўқ ёки тўсилган. Бунга мисол биз бирор давлат тўғрисида маълумот олсак, буни оддий бир маълумот сифатида қабул қиламиз холос, яъни бу маълумот хақида фикрлаш, тахлил қилиш биз учун қилиб бўлмайдиган ишга ўхшайди. Нима учун ?! Чунки бизда дунё халқлари яшаш тарзи ва сиёсати хақида манба йўқ. Шунинг учун биз ўзимизни қотиб қолганлигимизни, орқага кетаётганлигимизни билмаймиз, аниқроғи ҳис қилмаймиз. Демак сиз ва биз шу ахволда эканмиз, қандай қилиб бу давлат ривожланаётган, келажаги буюк давлат бўлсин? Биз шу давлатни халқимиз, давлатнинг равнақи бир икки одамлар билан белгиланмайди, буни ичида бизлар ҳам бормиз. Мисол учун Америка, Англия ёки Франция, бу давлатлар биз учун ривожланган давлатлар хисобланади. Булар қандай қилиб бу холатга келди? деган саволга жавоб берадиган бўлсак, ҳар қалай, кимдир етаклаб юриб, қолганлари қаерга етакланаётганлигини ҳам билмасдан, кўзларини юмиб олиб, ўзларини етаклаётган ўғрими, тўғрими, ёлғончими ёки каззобми буларга қарамай эргашганлиги учун бўлмаса керак. Биз шундай қилаётганлигимиз учун, хатто фикрлашимизни ҳам уларга бериб қўйдик. Биз энди ўзимизни яшаш тарзимиз хақида ҳам фикр юритишга ожизмиз. Биз бу холат учун фарзандларимизга қандай жавоб берамиз, “Отажон онажон жиловингиздан ушлаб етакласа кетаверасизми, агар сизлар шундай қилмаганингизда тузатиш учун бизлар харакат қилмаган бўлар эдик” – десалар, нима деб жавоб берамиз. Биз ривожланган, деб биладиган давлатлар хақида фикр юритсак, булар хар доим ўзларини ўрталарида нималарнидур талашиб юришади, бизларга барор нима беришармиди?! Бизларни қонимизни сўраётганлар аслида шулар, чунки буларда адолат йўқ. Мисол Ироқ ва Афғон, Сурия халқларига қаранг хохлаганча кириб, бу давлатлар халқларини қирди, қириб келаяпти, лекин бирортаси бирор нима дедими? Йўқ. Бири қирса, иккинчиси ёрдам керакми? дейди, хеч бўлмаса қарсак чалиб туради. Агар биз ҳам ўзлигимизни англаб, хаёт хақида фикрлаб, ақлимиз қаноатланадиган, қалбларимиз таскин топадиган йўлни танлаб харакат қилмас эканмиз, Афғон ва Ироқ воқеалари бизларда ҳам бўлмаслигига хеч ким кафил бўла олмайди. Чунки бизларни ўз фикримиз ва тушунчаларимизга эга бўлмаслигимизни хоҳлаётган, бор табиий бойликларимизни бизларга бермай, бошқаларга бериб юбораётган бошлиқлар бизларни бундай холатлардан химоя қилади, деб ўйлайсизми? Биз хатто ўз бойликларимизга, халқ сифатида эгалик қила олмаяпмиз ва маънавий жихатдан кимларгадир тақлид қиламиз. Ўз ҳокимларини ўзлари ихтиёр қиладиган халқ ва миллатлар – давлат, деб эътибор қилинадилар. Демак, бу ўринда халқ билан давлат ўртасида фарқ йўқ. Шунга кўра инглиз давлати — инглиз халқи, француз давлати — француз халқи, америка давлати — америка халқи демакдир. Бундан келиб чиқадики биз давлат ва халқ бўла оламизми?!”

Бу сухбатдан сўнг яшаш тарзимиз хақида фикрлай бошладим, устанинг гаплари тўғри, бу холатга келиб қолишимизга ўзимиз айбдормиз. Бирданига болалигим ёдимга тушди, чунки ўша даврда, билдиралаётган социалистик фикрларга қарши туриб, Исломий фикрлар билан жавоб қайтара олардим. Бугунги кунда сароб бўлиб кўринган ёлғонларга ишониб, ўзлигимни ва хаётда нималар қилиб, нималарга эътибор беришим кераклигини ва эртага албатта жавоб беражагимни унутган эканман.

Демак, дунё хаёти хақида фикрламас эканмиз, ўз яшаш тарзимизни ўзгартириш учун харакат қилмас эканмиз. Моддий ва маънавий жихатдан кимларгадир тобе бўлиб қолаверамиз. Бундай холатга асло кўниш мумкин эмас, биз мусулмонлармиз, Аллоҳга иймон келтирганмиз, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қандай амал қилганликларини биламиз. Буюк Аллоҳ ва Пайғамбари соллаллоҳу алайҳи васалламнинг йўли инсонларни адаштирмаслигини ҳам биламиз ва бу йўлни танлаган саҳобалар қахрамон бўлдилар. Зеро, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам бизларга қайси йўлдан юрсак адашмай, қоқилмай мақсадга етиб оришимизни таълимини ҳам берганлар,

عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : عَلَيْكُمْ بِسُنَّتِي وَسُنَّةِ الْخُلَفَاءِ الرَّاشِدِينَ الْمَهْدِيِّينَ بَعْدِي عَضُّوا عَلَيْهَا بِالنَّوَاجِذِ

Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар:“ Ўзларингизга менинг ва мендан кейинги рошид, ҳидоятга бошлагувчи халифаларимнинг суннатини маҳкам тишлагандек тутинглар.”

Бу зотлар қурган давлат, бировга тобе бўлиш у ёқда турсин, хатто ўз даврида, дунёдаги барча давлатларни ларзага солди, адолати билан қойил қолдирди. Биз ҳам албатта шундай бўламиз, бизлар Аллоҳнинг йўлидамиз ва бизларда ўрнак олинадиган хадислар, саҳобалар хаёти бор. Бизлардан биргина талаб, буларга амал қилишлик холос.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси Абдуллоҳ

21.12.2013й.