بسم الله الرحمن الرحيم

ИНСОНЛАР ҚАЛБИГА ЙЎЛ

Балою офатлар тўғрисида

Туркумнинг аввалги сонида, бу мавзу бошланишида Аллоҳнинг Росулларини ёлғончига чиқарган ва олиб келган рисолатини Аллоҳдан эканлигига иймон келтирмаган, ҳаттоки очиқ хужжатлар келтирилганда ҳам Аллоҳнинг Росулларига куфр келтирган ҳамда бу жиноятлари натижасида Аллоҳ томонидан балоланган қавмлар ҳақида ўргандик. Бугун эса охирзамон пайғамбари Муҳаммад Мустафо соллаллоҳу алайҳи ва салламдан кейин келадиган қавмларга нисбатан азоб, мусибат тушунчалари тўғрисида билиб оламиз, ин ша Аллоҳ!

ДУНЁДАГИ БАЛОЮ ОФАТЛАР ГУНОҲЛАР УЧУН

ЖАЗОМИ?

(давоми)

Инсонларга Аллоҳнинг умумий қонуни қандай бўлади, яъни Росул алайҳиссалом вафотларидан кейин одамзотга Аллоҳ қандай азоб беради? Инсонларнинг бундай ҳолатлари ҳақида қуйидаги нусуслар ҳукм чиқаради:

1. Аллоҳ Таъоло шундай дейди:

وَلَوْ يُؤَاخِذُ اللّهُ النَّاسَ بِظُلْمِهِم مَّا تَرَكَ عَلَيْهَا مِن دَآبَّةٍ وَلَكِن يُؤَخِّرُهُمْ إلَى أَجَلٍ مُّسَمًّى فَإِذَا جَاء أَجَلُهُمْ لاَ يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلاَ يَسْتَقْدِمُونَ

– „Агар Аллоҳ одамларни зулм-зўравонликлари билан ушлаганида Ер юзида бирон жониворни қўймаган бўлар эди. Лекин У зот уларни маълум муддатгача қўйиб қўяр. Бас, қачон уларнинг ажаллари етиб келганида эса уни бирон соат кетга ҳам сура олмайдилар, муқаддам ҳам қила олмайдилар”.         (Наҳл:61)

2. Аллоҳ Таъоло шундай дейди:

وَلَوْ يُؤَاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِمَا كَسَبُوا مَا تَرَكَ عَلَى ظَهْرِهَا مِن دَابَّةٍ وَلَكِن يُؤَخِّرُهُمْ إِلَى أَجَلٍ مُّسَمًّى فَإِذَا جَاء أَجَلُهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِعِبَادِهِ بَصِيراً

– «Агар Аллоҳ одамларни улар қилган бор гуноҳлари билан жазоласа эди, (Ер) устида бирон жониворни қўймаган бўлур эди. Лекин У зот уларни белгиланган муддатгача қолдирур. Бас, қачон ўша муддат келгач, (уларнинг ҳар бирига қилиб ўтган барча яхши-ёмон амалларининг мукофот-жазоларини берур). Зеро, Аллоҳ бандаларини кўриб тургувчи Зотдир»   (Фотир:45)

3. Аллоҳ Таъоло шундай дейди:

وَرَبُّكَ الْغَفُورُ ذُو الرَّحْمَةِ لَوْ يُؤَاخِذُهُم بِمَا كَسَبُوا لَعَجَّلَ لَهُمُ الْعَذَابَ بَل لَّهُم مَّوْعِدٌ لَّن يَجِدُوا مِن دُونِهِ مَوْئِلاً

– «Парвардигорингиз мағфиратли, меҳр-шафқат соҳибидир. Агар уларни қилган гуноҳлари билан ушлаганида, уларга азобни нақд қилган бўлур эди. Йўқ, улар учун ваъда қилинган бир вақт борки, ўзга бирон пуштипаноҳ топа олмаслар»         (Каҳф:58]

4. Аллоҳ Таъоло шундай дейди:

وَلاَ تَحْسَبَنَّ اللّهَ غَافِلاً عَمَّا يَعْمَلُ الظَّالِمُونَ إِنَّمَا يُؤَخِّرُهُمْ لِيَوْمٍ تَشْخَصُ فِيهِ الأَبْصَارُ

– «Сиз ҳаргиз, Аллоҳ золим кимсаларнинг қилаётган амалларидан ғофил, деб ўйламанг! Фақат Аллоҳ уларни кўзлар қотиб қоладиган Кунга қолдирмоқда, холос».      (Иброҳим:42)

5. Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам шундай дедилар: «Бугун амал бор-у, ҳисоб-китоб йўқдир, эртага ҳисоб-китоб бор-у, амал бўлмайди». Имом Бухорий ривояти.

Ушбу бешта нусуснинг маъноси Аллоҳ Таъоло бу дунёни ҳисоб-китоб диёри эмас, балки амал қилиш диёри қилганлигини ва ҳисоб олиш эса явмул ҳисоб деб аталган қиёмат кунида тўла-тўкис амалга оширилишини очиқ ифодалайди:

وَإِنَّمَا تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ

— «Ва қиёмат кунида, ҳеч шак-шубҳасиз, ажр-савобларингизни комил суратда олурсиз»      (Оли Имрон:185)

Аммо бу дунёда одамларга етаётган бало ва мусибатлар борлиқнинг қонунлари ва Аллоҳ нарсаларга жо қилган хусусиятларга биноан юз беради ва бу мусибат ва балолар мўъминга ҳам, кофирга ҳам, тақво эгасига ҳам, бадбахтга ҳам етади.

Дунёдаги балою мусибатлар гуноҳлар учун Аллоҳнинг жазоси ёки бандадан олинадиган ўч бўлиши шарт эмас. Бандаларнинг қилган гуноҳлари учун Аллоҳ бу дунёда ўч олмайди. Бу Аллоҳ Таъолонинг мўъминларга қилган хитобидан маълум:

وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِّنَ الْخَوفْ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِّنَ الأَمَوَالِ وَالأنفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ * الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُم مُّصِيبَةٌ قَالُواْ إِنَّا لِلّهِ وَإِنَّـا إِلَيْهِ رَاجِعونَ * أُولَـئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِّن رَّبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ وَأُولَـئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ

– «Ва албатта сизларни хавфу хатар, очлик, молу-жон ва мева-чеваларни камайтириш каби нарсалар билан имтиҳон қиламиз. Бирор мусибат келганда: «Албатта биз Аллоҳнинг (бандаларимиз) ва албатта биз У зотга қайтгувчилармиз», дейдиган собирларга хушхабар беринг. Ана ўшаларга Парвардигорлари томонидан саловот ва раҳмат бордир. Ана ўшалар ҳақ йўлни топгувчилардир».  (Бақара:155-157)

Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам шундай дедилар: «Инсонларга етадиган балоларнинг энг қаттиғи пайғамбарларга берилади. Кейин уларга ўхшаш кишиларга унинг динига қараб балолар етаверади. Бало бандадан кўтарилмайди, токи бало бандани ер юзида гуноҳ қилиб юришига қўйиб беради». Имом Буҳорий ривояти.

Шундай экан, мусибат кўрган мўъмин киши мусибатга сабр қилади ва бу мусибатни Аллоҳнинг қасоси эмас, ўзига бўлган неъмати деб ҳисоблайди ҳамда қиёмат кунида бу мусибатлар унинг гуноҳларини озайтириб, савобларини кўпайтиришини яхши тушунади. Аммо кофирга етган мусибат эса қиёмат кунида унинг гуноҳларини ўчириб, савобларини кўпайтириш учун тушмайди. Чунки қиёмат кунида кофирга ҳеч қандай савоблар бўлмайди. Аллоҳ Таъоло шундай дейди:

— «Биз улар қилган ҳар бир амалга келиб, уни сочилган тўзон (каби) қилиб қўйгандирмиз». (Фурқон:23)

Аллоҳ Таъоло яна шундай дейди:

وَيَوْمَ يُعْرَضُ الَّذِينَ كَفَرُوا عَلَى النَّارِ أَذْهَبْتُمْ طَيِّبَاتِكُمْ فِي حَيَاتِكُمُ الدُّنْيَا وَاسْتَمْتَعْتُم بِهَا فَالْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذَابَ الْهُونِ بِمَا كُنتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَبِمَا كُنتُمْ تَفْسُقُونَ

– «Кофир бўлган кимсалар дўзахга кўндаланг қилинадиган Кунда: «Сизлар ўз ҳузур-ҳаловатларингизни ҳаёти-дунёларингиздаёқ кетказдингиз ва улардан фойдаланиб бўлдингиз. Энди бу Кун ерда ноҳақ кибру-ҳаво қилганларингиз ва итоатсиз бўлганларингиз сабабли хорлик азоби билан жазоланурсизлар»                                                                                                                           (Аҳқоф:20)

Маълумки, шаръий нусусларда «Азоб» калимаси Аллоҳ Таъоло гуноҳкор кишиларга қўллашни буюрган уқубатлар маъносида келган. Аллоҳ Таъоло шундай дейди:

وَلْيَشْهَدْ عَذَابَهُمَا طَائِفَةٌ مِّنَ الْمُؤْمِنِينَ

– «Уларнинг азобланишига бир тоифа мўъминлар гувоҳ бўлсинлар».(Нур:2)

Яна шундай дейди:

عَنْهَا الْعَذَابَ أَنْ تَشْهَدَ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الْكَاذِبِينَ

— «У (аёлдан) азоб-жазони, У (яъни эри) шак-шубҳасиз ёлғончилардан, деб Аллоҳ номига тўрт марта гувоҳлик бериши даф қилур». (Нур:8)

Шаръий нусусларда «азоб» сўзи, «уқубат» сўзи, «ҳалок қилиш» сўзи ва «вайрон қилиш» сўзлари инсонларга етаётган озор ва мусибатлар борлиқ қонунига биноан ҳамда сабаб бўлган ва сабаб бўлинган нарсаларга мувофиқ етишини англатувчи маънода келган. Масалан, Аллоҳ Таъолонинг ушбу сўзида ифодаланганидек:

لَّوْلاَ كِتَابٌ مِّنَ اللّهِ سَبَقَ لَمَسَّكُمْ فِيمَا أَخَذْتُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

– „Агар Аллоҳнинг ҳукми азалийсида ёзиб қўйилмаганида эди, албатта сизларга товон олганинглар сабабли улуғ азоб етган бўлур эди».         (Анфол:68)

Яъни агар сизлар жанг пайтида ўлжа олиш илинжида душманни асир олиб, уни қатл қилмасанглар, бу ишнинг оқибати жангда мағлуб бўлишингизга ва ўзларингиз қатл қилиниб ё асир тушишингизга олиб борар эди, дегани. Аллоҳ Таъолонинг ушбу сўзлари ҳам шунга ўхшаш: 

أَلاَ تُقَاتِلُونَ قَوْماً نَّكَثُواْ أَيْمَانَهُمْ وَهَمُّواْ بِإِخْرَاجِ الرَّسُولِ وَهُم بَدَؤُوكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ أَتَخْشَوْنَهُمْ فَاللّهُ أَحَقُّ أَن تَخْشَوْهُ إِن كُنتُم مُّؤُمِنِينَ

— „Улар билан жанг қилинглар, Аллоҳ уларни сизларнинг қўлингиз билан азоблайди, расво қилади ва сизларни уларнинг устига ғолиб қилади ҳамда мўъмин қавм дилларини қондириб, кўнгилларидаги ғам-андуҳни кетказади”.         (Тавба:14)

Аллоҳ Таъоло яна шундай дейди:

فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى * وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكاً وَنَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْمَى

– «Ким Менинг ҳидоятимга эргашса, йўлдан озмас ва бахтсиз бўлмас. Ким Менинг эслатмамдан юз ўгирса, бас, албатта унинг учун танг-бахтсиз ҳаёт бўлур».      (Тохо:123-124)

Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам шундай дедилар: «Жоним унинг қўлида бўлган Зотга қасамки, сизлар ёки яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтарасизлар ёки Аллоҳ сизларга ўз даргоҳидан азобни жўнатиши яқин бўлади ва кейин дуо қилсанглар ҳам ижобат қилинмайди». Имом Аҳмад ва Термизийлар ривоят қилган. Сабаб бўлиш қонуниятига мувофиқ келиб чиққан бу натижалар (азоблар) гуноҳ ишларининг ҳисоб-китоби эмас, гуноҳларнинг ҳисоби қиёмат кунида олинади. Аллоҳ Таъолонинг ушбу сўзларини мулоҳаза қилинг:

وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكاً وَنَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْمَى * قَالَ رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِي أَعْمَى وَقَدْ كُنتُ بَصِيراً * قَالَ كَذَلِكَ أَتَتْكَ آيَاتُنَا فَنَسِيتَهَا وَكَذَلِكَ الْيَوْمَ تُنسَى

— «Ким Менинг эслатмамдан юз ўгирса, бас, албатта унинг учун танг-бахтсиз ҳаёт бўлур ва Биз уни қиёмат кунида кўр ҳолда тирилтирурмиз. У: «Парвардигорим, нега мени кўр қилиб тирилтирдинг, ахир мен кўрар эдим-ку» деган эди; (Аллоҳ) айтди: «Шундай. Сенга Бизнинг оят-мўъжизаларимиз келганида уларни унутдинг. Бугун сен ҳам шундай «унутилурсан».   (Тохо:124-126)

Аллоҳнинг эслатмасидан юз ўгириш «Аллоҳнинг шариати»дан юз ўгиришни англатса, танг-бахтсиз дегани дунё ҳаётида «бадбахт» бўлиб яшашни ифодалайди ва бу бадбахтлик инсонни қиёмат кунидаги азобдан қутқармайди. Қиёмат кунидаги азобдан қутқарадиган дунё ҳаётидаги азоб – бу Ислом давлати томонидан қўлланадиган таъзир ва ҳудудлардан иборат шаръий жазолардир. Чунки бу жазолар шахсни яна қайтиб гуноҳ қилишидан қутқарувчи ва охиратдаги азобдан қутқарувчи уқубат ҳисобланади. Аммо сабаблар ва сабаб бўлинган нарсалар оқибатида содир бўлган мусибат ва касалликлар шахсни қиёмат кунидаги азоблардан қутқармайди. Масалан, зино қилиб оқибатда СПИД касалига чалинган кишини, Аллоҳ унинг охиратдаги азобини соқит қилиш учун бу дунёда азоб берди, деб айтилмайди. Чунки СПИД касали, сабаблари аниқ бўлган ҳолатнинг натижасидир. Зинонинг уқубати қиёмат кунига қолади. Аммо инсоннинг ихтиёридан ташқари борлиқда содир бўладиган зилзилалар, довуллар, сув тошқинлари, вулқонлар, қурғоқчилик, қаттиқ иссиқ ва қаттиқ совуқлар ва буларнинг асоратлари эса, Аллоҳнинг нарсаларга жо қилган қонунлари бўлиб, буларнинг барчаси ёлғиз Аллоҳнинг ишидир. Бу офатлар мўъмин билан кофир ўртасини ва солиҳ банда билан фожир банданинг ўртасини фарқламаган ҳолда барча инсонларга етади. Булар шаръан ёмон деб эътибор қилинадиган ёмонлик эмас. Булар мўъминларга нисбатан синов ҳисобланиб, агар охират ҳисобини ўйлаб сабр қилинса яхшилик ва неъмат бўлади. Бу офатлар мўъмин ва кофирлардан иборат барча инсонларга нисбатан тафаккур қилиш ва ибрат олишга чақирадиган Аллоҳнинг оят-далиллари бўлади. Шу билан бирга булар инсонларни ўткинчи ҳою-ҳавасларга ботиб қолишлари ва жаннат ёки дўзах томон боражаклари оқибатидан қўрқитиш демакдир. Бу ҳодисалар тасодифан содир бўлмайди, балки Аллоҳ Субҳанаҳунинг ҳикмати ва илми азалийси билан тартиблаштирилиб, юз беради.

Эй Роббимиз! Қаерда ва қандай ҳолатда бўлмайлик, Ўзинг рози бўладиган ишларга бизларни муваффақ қилгин ва яхшиликларингни дариғ тутмагин!

رَبَّنَا لاَ تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنتَ الْوَهَّابُ

— «Парвардигоро, бизни ҳидоят қилганингдан кейин – энди дилларимизни ҳақ йўлдан оғдирма ва бизга Ўз ҳузурингдан раҳмат ато эт! Албатта Сенгина барча яхшиликларни ато этгувчисан!» (Оли Имрон:8)

Ал-Ваъй (Онг) журналининг 150-сонидан олинди

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

13.02.2018й.