Асосий муаммонинг ечими
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
Асосий муаммонинг ечими
11 — қисм
Инсон қаердан келди?
وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن سُلَالَةٍ مِّن طِينٍ
(Қасамки), Биз инсонни (яъни Одам алайҳис-саломни) лойнинг мағзидан яратдик. (Мўъминун:12)
Уни нима кутяпти?
ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذَلِكَ لَمَيِّتُونَ * ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ
"Сўнгра, албатта, сизлар бундан кейин ўлгувчисизлар. Сўнгра, албатта, сизлар қиёмат куни қайта тирилтирилувчисизлар". (Мўъминун:15,16)
Нима учун яратилди?
وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ
"Жин ва инсонни фақат Менга ибодат қилиш учунгина яратдим". (Ваз-зариёт:56)
Бунинг натижаси нима?
فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى * وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكاً
"Агар Мен томонимдан сизга ҳидоят келганида ким ҳидоятимга эргашса, у адашмас ва бадбахт бўлмас. Ким менинг зикримдан юз ўгирса, албатта унга торчилик ҳаёти бўлур ва қиёмат куни уни кўр ҳолида тирилтирурмиз".(Тоҳа:123-124)
Инсон қаердан келди? Уни нима кутяпти? У қандай мақсад учун яратилди?
Инсон ҳаётидаги асосий муаммо — унга бу ҳаётнинг ҳақиқати, бу дунё ҳаётининг ундан олдинги ва кейинги нарсаларга алоқаси ҳақида умумий фикр беришлик билан ечилади. Асосий муаммонинг ечими топилган тақдирдагина бошқа муаммоларни ечиш осон бўлиб қолади.
Инсоннинг асосий ва иккинчи даражали муаммолари
Аллоҳ Таоло Ўз Пайғамбари Муҳаммад (с.а.в.)га хабар берганидек, инсон ўз ҳаётини ер юзида Роббиси ўрнатган тартибга кўра яшаши керак, у шу мақсадда яратилди.
Аллоҳ Таоло шундай дейди:
فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى ، وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكًا
"Агар Мен томонимдан сизга ҳидоят келганида, ким ҳидоятимга эргашса, у адашмас ва бадбахт бўлмас. Ким Менинг зикримдан юз ўгирса, албатта, унга торчилик ҳаёти бўлур ва уни Қиёмат куни кўр ҳолда тирилтирурмиз", деди". (Тоҳа:123-124)
قُلْنَا اهْبِطُواْ مِنْهَا جَمِيعاً فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدًى فَمَن تَبِعَ هُدَايَ فَلاَ خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلاَ هُمْ يَحْزَنُونَ ، وَالَّذِينَ كَفَرواْ وَكَذَّبُواْ بِآيَاتِنَا أُولَـئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ
"Биз: "Ундан ҳаммангиз тушинг, бас, Мендан сизга ҳидоят келажак. Ким Менинг ҳидоятимга эргашса, уларга хавф йўқ ва улар хафа ҳам бўлмаслар", дедик. Ва куфр келтирган ҳамда оятларимизни ёлғонга чиқарганлар эса, улар дўзах эгаларидир, улар унда абадий қолурлар". (Бақара:38-39)
Инсон ўз ҳаётини Аллоҳ Таоло ўрнатган тартибга кўра яшаши учун яратилган. Ким Аллоҳ Таолонинг буюрган йўлидан юрса, у адашган ва бахтсиз бўлмас. Кимки Унинг йўлидан юз ўгирса, Исломдан бошқа тартибни танлагани учун у оғир ва танг ҳаётга йўлиқади. Бахт дунёвий лаззатлардан баҳраманд бўлишни англатмайди, шунга мувофиқ уларни йўқотиш билан ҳам бахтсиз бўлиб қолмайди. Бахтни дунё неъматларини қўлга киритишда деб билганларнинг қанчаси ўз жонига қасд қилди? Дунё неъматларидан баҳраманд бўлмасдан ўз ҳаётида катта ютуқларга эришган "бахтли инсонлар" қанча? Зиндонларда асирликда ётиб озодликда юрган инсонлар эриша олмаган нарсаларга эришган инсонларни бир нечтасини тарихдан эслаб кўрайлик:
- Аҳмад ибн Ҳанбал, зиндонда ётиб машҳур имомлардан бири бўлди.
- Шамсиддин ас-Сарахсий — зиндонлар қаърига отилган, у ердан туриб, ўз бойлиги — 20 жилдли "Китоб ал-Мабсут"ни мусулмонларга мерос қилиб қолдирди.
- Ибн ал-Асир зиндонда ётаркан, "Жами ал-усул" китобини ёзди.
- Саййид Қутб қамоқхонада "Қуръон соясида" китобини ёзди.
- Ато ибн Халил Абу ар-Рашта "Тайсирул вусул илал усул» ва «Тайсир фи усулит тафсир" асарларини қамоқхонада ёзди.
- Абу Иёс Махмуд Увайза қамоқхонада "Намоз аҳкомлари" китобининг муаллифи бўлди.
Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло Қуръони Каримда шундай марҳамат қилади:
مَا عِندَكُمْ يَنفَدُ وَمَا عِندَ اللّهِ بَاقٍ وَلَنَجْزِيَنَّ الَّذِينَ صَبَرُواْ أَجْرَهُم بِأَحْسَنِ مَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ ، مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُم بِأَحْسَنِ مَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ
"Сизнинг ҳузурингиздаги ҳамма нарса тугайди. Аллоҳнинг ҳузуридаги ҳамма нарса эса, боқийдир. Албатта, биз сабр этганларни қилиб юрган амалларининг энг гўзалига бериладиган ажр ила мукофотлаймиз. Эркагу аёл, ким мўъмин ҳолида яхши амал қилса, Биз унга яхши ҳаёт кечиртирамиз ва албатта, уларини қилиб юрган амалларининг энг гўзалига бериладиган ажр ила мукофотлаймиз". (Наҳл: 96,97)
Ушбу оятларда Аллоҳ Таоло уч нарсани таъкидлаяпти: биринчиси, сиздаги ҳамма нарса тугайди, шунинг учун бу дунё ҳаёти инсоннинг мақсади эмас, Аллоҳдаги ҳамма нарса боқийдир — худди шу нарса мақсадга лойиқ бўлган нарсадир.
Иккинчиси, сабр учун мукофот, сабр эса — ўзининг ҳавои-нафсларини ҳаромдан сақлашликдир. Шунинг учун, улар қилган амалларининг энг яхшиси учун мукофотланадилар. Учинчидан, иймон келтирган ва солиҳ амал қилганларни, ҳоҳ у аёл бўлсин, ҳоҳ у эркак бўлсин, уларни гўзал бир ҳаёт кутмоқда.
Ҳузур- ҳаловат дўзахга олиб борувчи йўл бўлишига қарамай, инсон айнан шу нарсага ўч.
Анас ибн Моликдан ривоят қилинади, Пайғамбар с.а.в. шундай деди:
حُفَّتِ الْجَنَّةُ بِالْمَكَارِهِ وَحُفَّتِ النَّارُ بِالشَّهَوَاتِ
"Жаннат қийинчиликлар билан, жаҳаннам шаҳватлар билан ўралган". (Муслим)
Одамлар учун лаззатларга муҳаббат — аёллар, ўғиллар ва Қуръонда эслатилган жуда кўп нарсалар орқали чиройли қилиб кўрсатилди. Аммо инсонлар учун энг яхши лаззат — остидан анҳорлар оқиб турадиган жаннат боғлари бўлиб, улар у ерда абадий қоладилар, ҳамда улар учун у ерда покиза жуфтлар бор. Ва ҳамма нарсадан муҳими — Аллоҳ Таолонинг розилиги бор.
Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло шундай дейди:
زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ مِنَ النِّسَاء وَالْبَنِينَ وَالْقَنَاطِيرِ الْمُقَنطَرَةِ مِنَ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَالْخَيْلِ الْمُسَوَّمَةِ وَالأَنْعَامِ وَالْحَرْثِ ذَلِكَ مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَاللّهُ عِندَهُ حُسْنُ الْمَآبِ ، قُلْ أَؤُنَبِّئُكُم بِخَيْرٍ مِّن ذَلِكُمْ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا عِندَ رَبِّهِمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَأَزْوَاجٌ مُّطَهَّرَةٌ وَرِضْوَانٌ مِّنَ اللّهِ وَاللّهُ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ
"Одамларга аёллардан, болалардан, тўп-тўп тилло ва кумушдан, гўзал отлардан, чорвадан, экин-текиндан иборат шаҳватларининг муҳаббати зийнатланди. Улар дунё ҳаётининг матоҳидир. Аллоҳнинг ҳузурида эса, ҳуснли қайтар жой бор. "Ўша нарсаларингиздан яхшироғининг хабарини берайми?! — деб айт. Тақво қилганларга Роббилари ҳузурида остидан анҳорлар оқиб турган жаннатлар бор. Унда абадий қолурлар. Покиза жуфтлар ва Аллоҳ томонидан розилик бор. Ва Аллоҳ бандаларини кўриб тургувчидир". (Оли Имрон: 14-15)
Ахир табиатан ҳар бир киши доимий, абадий хотиржамликка эришишга ҳаракат қилмайдими?
الَّذِينَ آمَنُواْ وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِكْرِ اللّهِ أَلاَ بِذِكْرِ اللّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ
"Иймон келтирганлар ва Аллоҳнинг зикри ила қалблари ором топганлар. Аё, Аллоҳнинг зикри ила қалблари ором топмасми?" (Раъд сураси:28)
Ахир инсон қалби учун хотиржамликини, осойишталикни, тинчликни истамайдими?
فَمَن يُرِدِ اللهُ أَن يَهْدِيَهُ يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلإِسْلاَمِ وَمَن يُرِدْ أَن يُضِلَّهُ يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقًا حَرَجًا كَأَنَّمَا يَصَّعَّدُ فِي السَّمَاء
"Кимни Аллоҳ ҳидоят қилмоқчи бўлса, унинг кўксини Исломга очиб қўяди. Кимни залолатга кеткизишни ирода қилса, кўксини худди осмонга кўтарилаётгандек тор ва танг қилиб қўяди. Аллоҳ иймон келтирмайдиганларга азобни дучор қилур". (Анъом:125)
Ахир бойлик ва фарзандлар ғам ва кулфатларнинг сабаби бўлаётганини инсонлар кўрмаяптими? Аллоҳ Таоло мунофиқлар ҳақида нима деганига диққат қилинг:
فَلاَ تُعْجِبْكَ أَمْوَالُهُمْ وَلاَ أَوْلاَدُهُمْ إِنَّمَا يُرِيدُ اللّهُ لِيُعَذِّبَهُم بِهَا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَتَزْهَقَ أَنفُسُهُمْ وَهُمْ كَافِرُونَ
"Уларнинг моллари ва болалари сени ажаблантирмасин. Аслида, Аллоҳ ўша нарсалар сабабли уларни ҳаёти дунёда азоблашни ва кофир ҳолларида жонлари чиқишни ҳоҳлайди, холос". (Тавба:55)
Ривоят қилишларича, Муқотил "То Ха"сурасининг нозил бўлиши сабаби ҳақида шундай дейди: "Абу Жаҳл ва ан-Надр ибн ал-Ҳорис Пайғамбаримиз с.а.в. нинг узун ва иштиёқ билан ибодат қилаётганини кўриб, унга: "Сен бизнинг динимизни ташлаб бадбахт бўлдинг", -дейишди. Шунда жавоб тариқасида Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло ушбу оятни нозил қилди:
طه ، مَا أَنزَلْنَا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقَى
"То Ха. Сенга Қуръонни бадбахт бўлишинг учун нозил қилганимиз йўқ" (Тоха: 1,2)
Инсон ҳаётидаги "Инсон нима учун яратилди?" деган асосий саволга тўғри ва қониқарли жавоб топмас экан, у бахтсиз ҳаётидан қутулиб бахтли бўла олмайди.
Гарчи инсон бу дунё ҳаётида Аллоҳ Таоло айтгандек яшаб бахтга эришган бўлса ва Аллоҳ Таолонинг ундан розилигини ҳис қилса-да, асл ва ҳақиқий бахтни Охират дунёсида татиб кўради, чунки у ердаги нарсалар — абадийдир.
يَوْمَ يَأْتِ لاَ تَكَلَّمُ نَفْسٌ إِلاَّ بِإِذْنِهِ فَمِنْهُمْ شَقِيٌّ وَسَعِيدٌ ، فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُواْ فَفِي النَّارِ لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَشَهِيقٌ ، خَالِدِينَ فِيهَا مَا دَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَالأَرْضُ إِلاَّ مَا شَاء رَبُّكَ إِنَّ رَبَّكَ فَعَّالٌ لِّمَا يُرِيدُ ، وَأَمَّا الَّذِينَ سُعِدُواْ فَفِي الْجَنَّةِ خَالِدِينَ فِيهَا مَا دَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَالأَرْضُ إِلاَّ مَا شَاء رَبُّكَ عَطَاء غَيْرَ مَجْذُوذٍ
"У келган кунда ҳеч бир жон гапира олмас. Магар У Зотнинг изни ила (гапирур). Бас, улардан бадбахтлари ва бахтлилари бордир. Бас, бадбахт бўлганлар дўзахдалар. У ерда улар дод-фарёд қилурлар. Улар, модоми-ки осмонлару ер бор экан, унда абадий қолурлар. Магар Роббинг ҳоҳласа, (абадий қолмаслар). Албатта, Роббинг нимани ҳоҳласа, қилгувчи Зотдир. Бахтли бўлганлар жаннатдадирлар. Улар унда, модомики осмонлару ер бор экан, абадийлар. Магар Аллоҳ ҳоҳласа, (Ўзи билур). Бу туганмас инъомдир". (Ҳуд: 105-108)
Махсус Ҳизб ут-Таҳрир Марказий Матбуот идораси радиоси учун
Абу Муҳаммад (Ханифа Муҳаммад)
