Фойда солиғини пасайтириб, банк комиссияларини ҚҚСга тортиш таклифи ортидаги реал манзара

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Ўзбек ҳукумати «ислоҳотлар ва халқ фаровонлиги» ҳақидаги ваъдалар билан жамоатчиликни чалғитиш ва бўш умидлар беришда давом этмоқда. Мамлакатнинг бой табиий ресурслари ва хомашё бойликлари арзон баҳоларда ташқи кучлар ҳамда йирик хорижий корпорацияларга топширилаётгани камлик қилганидек, эндиликда давлат аппарати ўз бюджетидаги камомадни ёпиш учун оддий халқнинг қийналиб топаётган даромади ва кундалик харажатларига ҳам кўз олайтирмоқда. Бунинг яққол далилини яқинда эълон қилинган навбатдаги расмий солиқ ташаббусида очиқ-ошкор кўриш мумкин.

Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги Фискал таҳлиллар институти томонидан ўтказилган фискал мулоқотда шундай таклиф илгари сурилди. Институт вакиллари банклар, мобил алоқа операторлари, полиэтилен гранула ишлаб чиқарувчилар ва савдо мажмуалари учун амалдаги 20 фоизлик фойда солиғи ставкасини 15 фоизга туширишни тавсия этмоқда. Бунинг оқибатида давлат бюджети фойда солиғидан йилига 859 миллиард сўм даромадни бой беради. Ушбу молиявий бўшлиқни қоплаш учун институт банкларнинг айрим комиссия хизматларига, жумладан, пластик карталар ва ҳисобварақларни юритиш, касса хизматлари, валюта айирбошлаш ҳамда ўтказмаларни процессинг қилиш операцияларига илк бор Қўшилган қиймат солиғи (ҚҚС) жорий этишни режалаштирмоқда.

Мазкур фискал ўзгаришлар амалиётда мутлақо бошқача акс этади. Молия муассасалари учун фойда солиғининг камайиши — уларнинг соф фойдаси ошиши демакдир. Аммо бюджетда пайдо бўладиган 859 миллиард сўмлик камомадни банклар ўз ҳисобидан ёпмайди. ҚҚС — бу эгри солиқ тури бўлиб, у хизмат кўрсатувчи томонидан эмас, балки ундан фойдаланувчи мижоз томонидан тўланади. Агар илгари сиз пластик карта очганингизда, картадан картага пул ўтказганингизда, нақд пул ечганингизда ёки тадбиркор сифатида банкда ҳисобварақ юритганингизда стандарт комиссия тўлаган бўлсангиз, энди ушбу комиссиялар нархига ҚҚС миқдори қўшилади. Натижада банк операциялари ва ўтказмалар қимматлашади. Яъни давлат миллиардлаб фойда кўраётган йирик молиявий тузилмаларнинг солиқ юкини енгиллаштириб, юзага келган йўқотишни кундалик банк хизматларига муҳтож аҳоли ва кичик бизнеснинг чўнтагидан ундириб олади.

Бу каби адолатсиз солиқ ислоҳотларининг юзага келишига мамлакатда амалда бўлган капиталистик-демократик тузумнинг ўзи бевосита сабабчидир. Ҳукумат ушбу чорани «инвестицион жозибадорликни ошириш» ва хорижий ҳамда маҳаллий капитал учун қулай муҳит яратиш ниқоби остида оқлашга уринади. Аммо инвесторлар ва йирик банкларнинг фойдасини кўпайтириш учун бюджетдаги 859 миллиард сўмлик тешикни оддий халқнинг чўнтагидан ёпиш — бу ўз фуқаролари манфаатига нисбатан очиқдан-очиқ адолатсизликдир. Бу тизимда фискал сиёсат холис ишламайди, балки у биринчи галда йирик саноатчилар ва молиявий корпорациялар манфаатини ҳимоя қилишга йўналтирилади. Банкларнинг солиқ юкини камайтириш эвазига юзага келган камомад ҳеч қачон бойларнинг даромади ҳисобидан ёпилмайди. Аксинча, аҳолининг кундалик тўловлари ва мажбурий банк операцияларига эгри солиқ солиш орқали бюджет дефицитини миллионлаб оддий фуқаролар елкасига ортиш шу тузумнинг асл моҳиятидир. Банк фойдаси бозордаги тебранишларга қараб камайиши мумкин, аммо халқнинг кундалик ўтказмалари тўхтамагани сабабли, давлат айнан комиссияларни ҚҚСга тортиш орқали аҳоли харажатларидан кафолатланган даромад ундириш механизмини шакллантирмоқда.

Капиталистик тузум бюджет камомадини ва «инвестиция жозибадорлиги» харажатларини фуқароларнинг кундалик тўловларига кўз тикиш орқали ёпишга уринса, Исломнинг иқтисод низомида масалага мутлақо бошқача ечим берилади. Хизб ут-Таҳрир исломий сиёсий ҳизбнинг асосчиси шайх Тақийюддин Набаҳонийнинг «Исломда иқтисод низоми» китобида айтилганидек, Байтулмол (давлат бюджети) камомадини ёпиш учун ҳеч қачон бо-ю камбағални ажратмай ёппасига қўшимча солиқ солинмайди. Исломда давлат харажатлари ва фарзи кифоя бўлган мажбуриятлари, аввало, табиий ресурслар каби умумий мулк даромадлари ва давлат мулклари ҳисобидан қопланади. Агар фавқулодда ҳолатлар юз бериб, ушбу манбалар етмай қолса, мусулмонлар ичидан фақат бойларгагина зарур миқдорда солиқ солиниши мумкин. Чунки мусулмонларнинг бошига кулфат тушганда, улар ёрдамга муҳтож бўлганларида бутун Умматга уларга ёрдам бериш вожибдир!

Салоҳиддин

09.08.2026й