Ақл ва Ҳаёт
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
Ақл ва Ҳаёт
10
Ақл ҳаётни тўғри тартиблаштира олмасада, ҳаётнинг тартибга солинишида муҳим ўрин тутувчи, инсоннинг ўзига тегишли бўлган асосий омилдир. Бу маълум маънода айтиб ўтилган бўлсада, айни вақт қайта такрорлашнинг ўрнидир. Яъни Яратувчининг борлигини қатъий иқрор билан эътироф қилувчилар ёки эътироф қилганлигини даъво қилсада, қатъий иқрорга келмаганлар ва адашганлар ёҳуд бу масалани инкор қилувчилар ва ҳоказоларнинг ҳар бирига эътибор берилса, уларнинг ҳаётида иймон ва эътиқодларининг асос бўлаётганлигини кўрасиз. Буларнинг ичида энг мужмали ўзи Исломга иймонни даъво қиладию, лекин кофирларга ўхшаб яшайдиганларидир. Бундайларни ҳам текшириб кўрсангиз иймони мустаҳкам эмаслигини билиш мумкин. Хуллас айтиб ўтганимиздек, ҳар қандай инсон иймонига яраша ҳаётини шакллантиради. Демак, ҳаётнинг шаклланишида иймон муҳим ўрин тутар экан, ҳар бир инсон ўзи истайдими ёки йўқми ақли ёрдамида иймон келтиради. Булардан кўриш мумкинки, ақл инсон ҳаётини шакллантиришда муҳим ўрин тутувчи воситадир.
Шу ерда айтиб ўтиш керакки, ақл ёрдамида иймон келтириш ҳам ҳар хил бўлади. Кимдир эътиқод борасида ҳар бир жиҳатга юзакилик билан ёки фақат чуқур ёндашиб адашади ва натижада нотўғри эътиқодга ёки виждоний эътиқодга эришади. Асл мусулмонлар эса, иймон борасидаги ҳар бир жиҳатга чуқур ёндашиб, сўнгра ёрқин фикр юритади, натижада эса, тўғри иймонга эришадилар.
Ақл инсоннинг иймон келтиришида восита бўлганлиги учун ҳаётини тартиблаштиришда муҳим ўрин тутишини айтиб ўтдик. Бу масалага хато ёндашиб бутун бир ҳаётини фақат ақл орқали шакллантиришмоқда. Буларнинг асл муаммоси ақлга ортиқча баҳо бериб юборишганидир. Яъни улар ақлнинг ўзига суяниб аслида иймон келтирилиши керак бўлган жиҳатга қасддан эътибор қаратмасликлари сабабли шу оқибатга келишган. Бундай инсонлар аслида бу хулосага манфаатни барча нарсадан устун қўйишганлиги учун келишди. Ақлни эса, ана шу мафаатларини қондиришда фойдаланувчи воситага айлантиришди. Шунинг учун айтамизки, бу аслида ақлнинг қуввати кўтарадиган иш эмас эди. Ҳаётларининг нотўғри шаклланишига сабаб ҳам мана шу.
Ақлнинг вазифаси шу ҳаётни тартиблаштириб беришга қодир бўлган тўғри ақидага иймон келтиришда инсонга восита бўлишдан иборат эди.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ
06.01.2019
