بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Ақл ва Ҳаёт

11

Истилоҳимизда мавжуд бўлган ақл билан боғлиқ баъзи нарсалар тўғрисида мулоҳаза юритамиз. Булар фикрлаш, идрок, зеҳн ва заковат. Бу атамаларни биз истилоҳда кўп ишлатамиз, лекин аксар инсонлар ўзлари ишлатаётган бу каби атамаларнинг маъносига эътибор бермайди.

Фикрлаш ва тафаккур бир маънода бўлиб, бу иккиси ҳам жараёндир ва бу жараён мавжуд бўлиши учун худди ақл каби тўрт нарса, яъни воқелик, сезги, мия ва собиқ маълумотлар бўлиши зарурдир.

Идрок бу фикрлаш натижасида фикр ҳосил бўлгани каби ақл жараёнининг ишлаши натижасида ҳосил бўлади. Яъни идрок ақлнинг ўзига хос,  ўзгармас хусусиятидир.

Зеҳн бирор маълумотни хотирага сақлаб қолиш ва бирор воқеликни ёки фикрни тушуниш жараёнидир. Бу хислат асосан табиий мавжуд бўлиб, инсонлар ҳаракатлари натижасида янада кенгроқ шакллантиришлари мумкин бўлади.

Заковат сезгилар ёрдамида ҳис қилинган воқелик ёки хабарни собиқ маълумотга боғлаш жараёнидир. Бу жараён тез бўлган инсонларни заковатли, деб сифатлашади. Аксар инсонлар бу жараённи тезроқ амалга ошишини ҳаракат қилиб эришадилар. Лекин баъзи инсонларга бундай ҳолат табиий берилган бўлиб, бундайларни фавқулотда заковатлилар дейиш мумкин.

Умматнинг бу каби атамаларга эътиборсиз бўлиши ва фикрий танбалга айланиши уммат ҳаётини бугунги ҳолатга олиб келди. Бу каби атамаларни ёритишимиздан мақсад умматнинг эътиборини шу атамаларга қаратишдир. Яъни бу атамаларнинг маъно-мазмунини тушуниб, натижада бу атамаларнинг ишлаш жараёнига ва бу атамаларнинг юксак даражада ишлата билишга диққат эътиборини қаратсин ва интилсин. Шундагина юксалиш йўлидан қадам ташлаш мумкин.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

08.01.2019