Ҳалол меҳнат билан даромад топиш
Муборак ҳадис билан бирга туркумидан
بِسْمِ اللَّـهِ الرَّحْمَـٰنِ الرَّحِيمِ
Ҳалол меҳнат билан даромад топиш
"Муборак ҳадис билан бирга" туркумининг янги сони орқали бутун дунёдаги сиз азиз ака-ука ва опа-сингилларимизни қутлаймиз. Ва биз суҳбатимизни энг яхши саломлашиш билан бошлаймиз:
Ассаламу алайкум ва раҳматуллоҳи ва баракатуҳу!
Ибн Абу Шайба ўзининг "Мусаннаф”идан келтириб шундай дейди:
"Абу Бакр Вакаъдан, у Суфёндан, у Ҳажжож Ибн Фурафийдан, у бир номаълум кишидан, у Макхулдан, у эса Абу Ҳурайрадан ривоят қилишича, Расулуллоҳ ﷺ шундай деганлар:
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ: حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حَجَّاجِ بْنِ فُرَافِصَةَ، عَنْ رَجُلٍ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: "مَنْ طَلَبَ الدُّنْيَا حَلَالًا اسْتِعْفَافًا عَنِ الْمَسْأَلَةِ، وَسَعْيًا عَلَى أَهْلِهِ، وَتَعَطُّفًا عَلَى جَارِهِ، لَقِيَ اللَّهَ وَوَجْهُهُ كَالْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ, وَمَنْ طَلَبَ الدُّنْيَا حلالا مُكَاثِرًا، مُرَائِيًا، لَقِيَ اللَّهَ وَهُوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ"
"Кимки бир оилани боқиш учун бировдан садақа сўрашга мажбур бўлмаслиги учун ҳалол йўл билан мол-дунё излаган бўлса ва уни қўшниси билан бирга баҳам кўрса, унинг юзи Қиёмат кунида Аллоҳ билан учрашганда тўлин ой каби порлайди. Ким ҳалол йўл билан бойлик қидирса-да, лекин уни риё учун тўпласа, у Қиёмат кунида Аллоҳ унга ғазаб қилган ҳолда учрашади".
"Мирқат ул-мафотиҳ" китобида "Мифтаҳ ул-масобиҳ" га берилган шарҳ бўлиб, у ерда бу ҳадис қуйидагича изоҳланган:
"Бу даромад топиш масаласида рухсат этилган йўлларга амал қилган, ҳаром содир этмасдан ёки ўзи масъул бўлган кишиларни боқиш учун одамлардан садақа сўраш заруратига тушмасликка ҳаракат қилаётган киши ҳақида. Ва шунингдек, унинг фазилатлари орасида — асосий эҳтиёжларини қондириш учун топилган даромаддан ортиқча қисмини қўшнисидан аямаслигидир. Қиёмат кунида Аллоҳ Таоло билан учрашган пайтида бундай кишининг юзи ой каби нурли бўлади. Бироқ, ҳаромдан сақланиб, ҳалол йўл билан пул топадиган, аммо яхшиликка пул сарфлашни истамасдан, моддий бойлигини тинмай кўпайтиришни мақсад қилган ва риёкорлик қилиб, ўзини камбағаллардан қанчалик бой ва устун эканлигини кўрсатиб гердайган киши Аллоҳ Таолонинг ғазабига учрашишга маҳкумдир.
Эҳтимол бу ерда Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи вассаллам бу масалада ҳаром йўлдан юрувчи кишини эслатмагандирлар. Бироқ, Ислом умматининг ҳар бир ҳақиқий вакили бундай қилмаслигига, уларга ҳаром ейиш ва ҳатто ҳаромга яқинлашиш пул топишнинг йўли ҳам, воситаси ҳам эмаслиги мазмундаги бир ишора бор.
Ат-Тиббий раҳимаҳуллоҳ шундай деган:
"Ҳадисда Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло айтган сўзларнинг маъноси баён қилинган:
يَوۡمَ تَبۡيَضُّ وُجُوهٞ وَتَسۡوَدُّ وُجُوهٞۚ
Қиёмат кунида (мўъминларнинг) юзлари оқ бўлур, (кофирларнинг) юзлари қора бўлур" . (Оли Имрон: 106)
Бошқача қилиб айтганда, уларнинг биридан Аллоҳ рози бўлган ва иккинчисидан ғазабланган ҳолатлар ҳақида гап кетяпти. Ой каби порлаган юз билан қиёс эса муболаға бўлиб, Аллоҳнинг ғазабига учрайдиган кишига нисбатан бўлган ҳолатни тасвирлашга хизмат қилади "(Байҳақий," Шуаб ул-иймон"; Абу Нуайм,"Ал-Ҳиля").
Қадрли тингловчилар!
Бу муборак ҳадисда Расулуллоҳ ﷺ Ислом ҳалол йўллар билан даромад топишга даъват қилар экан, шариат рухсат берган нарсаларга сарф қилишга ҳам чақиради ва Канз ул-молни ёки мол-мулкни риёкорлик, мағрурлик ва такаббурлик билан сарфлашни таъқиқлайди, деб айтадилар.
Меҳнат қилишга туртки, яъни одамлар орасида пул топиш истаги, ҳадисда хабар берилганидек, Аллоҳга бўйинсунган ҳолда ёки Унга итоатсизлик қилган ҳолда топиши ўртасида фарқ қилиши мумкин.
Аллоҳга итоат этган ҳолда пул топишга келадиган бўлсак, бунга бошқалардан тиланчилик қилишга мажбур бўлмаслиги учун оёққа туриш мақсадида ишлайдиган одам киради. Бундай одам ўз обрўсини сақлаб қолишга ва тиланчилик хорлигидан ўзини ҳимоя қилишга интилади. Уларни шунингдек, шариат қонунлари билан ўзларига юклатилган вазифалардан бири бўлган — қарамоғидагиларни боқиш истаги ҳам ундаши мумкин. "Вожибга олиб борувчи йўл ҳам вожибдир” қоидасига кўра, бундай одамнинг даромад топиш учун имкониятлар қидириши— вожиб. Даромад ва уни кўпайтиришга яна бир мақбул сабаб муҳтожларга ёрдам бериш истаги бўлиши мумкин. Кўриниб турибдики, бу ҳолатда инсонни масъулият ва ҳамдардлик ҳисси ҳамда Исломда биродарлик ролини бажариш истаги бошқаради.
Булар Ислом биздан истаган ва Аллоҳ рози бўлган пул топишнинг мумкин бўлган сабабларидир. Демак, бунинг савоби ўзгача ва гўзал бўлади, яъни ёғдуси ила порлаган ойга ўхшаши каби. Ким Аллоҳга шу тарзда рўбарў бўлса, Аллоҳнинг ризосига эришибди.
Ҳадисда келтирилган Аллоҳга осийликда даромад қидириш деганда, рухсат этилган йўллар билан пул топишга уриниш, аммо Аллоҳ ҳаром қилган нарсаларга сарф қилиш тушунилади.
Шундай қилиб, маблағларни сарф қилмасдан кўпайтириш учун жамғариш "Канз ул-мол” ҳисобланади. Аллоҳ Таоло бундай пул жамғаришни ҳаром қилган. Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло Қуръони Каримда шундай марҳамат қилади:
وَٱلَّذِينَ يَكۡنِزُونَ ٱلذَّهَبَ وَٱلۡفِضَّةَ وَلَا يُنفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ فَبَشِّرۡهُم بِعَذَابٍ أَلِيمٖ
“Олтин-кумушни босиб, уни Аллоҳ йўлида инфоқ-эҳсон қилмайдиган кимсаларга аламли азоб «хушхабарини» етказинг!” (Тавба: 34)
Бундан ташқари, одамлар олдида улардан яхшироқ ва баландроқ кўриниш мақсадида риёкорлик қилиш учун пул тўплаш ҳам ҳаромдир. Бундай инсонлар фақат Аллоҳнинг ғазабини ва аламли азобини топадилар.
Эй, Аллоҳим! Бизни ўзларининг даромадларидан яхшиликка сарфлайдиганлардан қилгин, бахил ва риёкор кимсалардан эмас!
Азиз тингловчилар, кейинги сафар Пайғамбаримиз ﷺнинг навбатдаги ҳадисларини ўрганишда кўришгунча! Аллоҳ Таолонинг паноҳида бўлинг! Ассаламу алайкум ва раҳматуллоҳи ва баракатуҳу!
Махсус Ҳизб ут-Taҳрир Марказий ахборот идораси радиоси учун
3 Зул-ҳижжа 1441 ҳ.й
24.07.2020 Г.
