Асосий муаммонинг ечими
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
Асосий муаммонинг ечими
12 — қисм
Инсон қаердан келди?
وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن سُلَالَةٍ مِّن طِينٍ
(Қасамки), Биз инсонни (яъни Одам алайҳис-саломни) лойнинг мағзидан яратдик. (Мўъминун:12)
Уни нима кутяпти?
ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذَلِكَ لَمَيِّتُونَ * ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ
"Сўнгра, албатта, сизлар бундан кейин ўлгувчисизлар. Сўнгра, албатта, сизлар қиёмат куни қайта тирилтирилувчисизлар". (Мўъминун:15,16)
Нима учун яратилди?
وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ
"Жин ва инсонни фақат Менга ибодат қилиш учунгина яратдим". (Ваз-зариёт:56)
Бунинг натижаси нима?
فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى * وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكاً
"Агар Мен томонимдан сизга ҳидоят келганида ким ҳидоятимга эргашса, у адашмас ва бадбахт бўлмас. Ким менинг зикримдан юз ўгирса, албатта унга торчилик ҳаёти бўлур ва қиёмат куни уни кўр ҳолида тирилтирурмиз".(Тоҳа:123-124)
Инсон қаердан келди? Уни нима кутяпти? У қандай мақсад учун яратилди?
Инсон ҳаётидаги асосий муаммо — унга бу ҳаётнинг ҳақиқати, бу дунё ҳаётининг ундан олдинги ва кейинги нарсаларга алоқаси ҳақида умумий фикр беришлик билан ечилади. Асосий муаммонинг ечими топилган тақдирдагина бошқа муаммоларни ечиш осон бўлиб қолади.
Инсоннинг асосий ва иккинчи даражали муаммолари
Инсоннинг иккинчи даражали муаммоларидан биринчиси — инсоннинг асосдан ажралиб қолиш муаммоси ва тўлиқ эркинлик туйғуси бўлса, иккинчиси — инсоннинг изтироблари ва бахтга эришиш иштиёқи. Биз буларни кўриб чиқдик.
Учинчиси: инсон амалини содир қилгандан сўнг, унга “нима учун?” деган савол тинчлик бермайди, яъни бу амални нима учун қилганини тушунишни истайди. Инсонда туғилаётган “нима учун?” деган саволга жавоб инсоннинг ҳаётдаги асосий муаммоларидан бири эканлиги билан чамбарчас боғлиқдир, яъни, “Ўлимдан кейин бизни нима кутмоқда?” – инсонларнинг ҳаётда қандай амаллар қилиши кераклигини белгилайдиган жавобни топиш. Бу жавоб мусулмонларнинг жавобидир, чунки барча инсонлар Аллоҳга қайтарилади, ҳаётда қилган ишлари ҳақида сўралади. Шундан келиб чиқадики, инсон ўлимидан кейин уни нима кутаётгани билан чамбарчас боғлиқдир.
Шунингдек, қондиришликнинг ўзи ҳам муқаррар равишда узвий эҳтиёж ва ғаризаларни қондиришлик мақсади билан ҳам боғлиқдир. Бу мақсад, ўз навбатида, инсоннинг ҳаётидаги асосий мақсади билан белгиланган ва бизнинг “нима учун?” деган саволимиз билан боғлиқдир. Агар қондиришликнинг мақсади инсоннинг ҳаётидаги асосий муаммоси билан, ёки уни ўлимдан кейин нима кутаётгани билан боғлиқ бўлмаса, унда қондиришликнинг ҳар қандай маъноси йўқолади. Инсон ҳар гал ғариза ва узвий эҳтиёжини қондираркан, “нима учун?”, деган савол унга тинчлик бермайди. Натижада у ўз ҳаётининг лаззатини йўқотади ва умидсизликка тушади , чунки амалга оширилган ишлардан кутилган нарса, одамнинг оддий қониқиш натижасида эришган нарсалардан бошқа нарса эди . Ҳар сафар ўз эҳтиёжини қондириш ёки бирон бир мақсадга эришиш билан инсон унинг маъносини кўра олмайди; бунинг натижасида, қондиришга эришганига қарамасдан, қайғу ҳисси уни енгишни бошлайди.
Инсон қандай қилиб, ҳаётнинг маъносини йўқотмаган ҳолда, ўз табиатини қай тарзда қондириб лаззат олиши ва ҳоҳлаган нарсасига эришиши мумкин?
Ягона йўл – ҳаётнинг асосий муаммоларидан бири бўлган “ўлимдан кейин инсонни нима кутмоқда?” деган саволга оқилона жавобни топишдир.
Бу саволга ягона тўғри жавоб Исломнинг бешинчи устуни бўлган — Қиёмат кунига бўлган иймонда, инсоннинг буни ҳисобга олган ҳолда амал қилишлиги ичида яширинган. Агар бу эътиқод рўй берган бўлса, Қуръоннинг қуйидаги огоҳлантиришлари ўринлидир:
وَأَنذِرْ بِهِ الَّذِينَ يَخَافُونَ أَن يُحْشَرُواْ إِلَى رَبِّهِمْ لَيْسَ لَهُم مِّن دُونِهِ وَلِيٌّ وَلاَ شَفِيعٌ لَّعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ
“У билан Роббиларига тўпланишдан қўрқадиганларни огоҳлантир. Уларга Ундан ўзга валий ҳам, шафоатчи ҳам йўқ. Шоядки тақводор бўлсалар”. (Анъом:51)
Қиёмат куни Роббилари ҳузурига тўпланишликдан қўрқадиган кимсалар учун — Аллоҳ уларнинг Валийси ва Ҳимоячисидир. Улар Аллоҳнинг раҳматидан умид қиладилар ва Унинг жазосидан қўрқадилар, улар Аллоҳнинг амрларига бўйинсунадилар ва эҳтимол, оятнинг охирида зикр қилинганидек, тақводор бўладилар. Бошқачасига айтганда, тақводорлик — Қиёмат кунидан қўрқишликнинг меваси бўлиб, у Аллоҳнинг ҳукмларини ижро этиш ва Унинг таъқиқларидан узоқлашиш билан рўёбга чиқади.
Аллоҳ Таоло Қуръонда Қиёмат кунидан қўрқадиганлар учун эслатма сифатида аввал яшаб ўтган баъзи халқларни бу дунёда қандай жазоланганини ибрат қилиб мисоллар келтиради:
إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَةً لِّمَنْ خَافَ عَذَابَ الآخِرَةِ ذَلِكَ يَوْمٌ مَّجْمُوعٌ لَّهُ النَّاسُ وَذَلِكَ يَوْمٌ مَّشْهُودٌ
“Албатта, бунда охират азобидан қўрққан кимса учун ибрат бордир. Бу кун одамлар жамланадиган бир кундир. Бу кун шоҳид бўлинадиган кундир”. (Ҳуд:103)
Қиёмат кунининг жазосидан қўрққан киши аввал яшаб ўтган халқлар билан содир бўлган воқеалардан сабоқ чиқаради ва у бу дунёсида ҳам, Охират дунёсида ҳам жазоланмайди. Аввалги халқлардек, Аллоҳнинг Пайғамбарларини (а.с) ёлғончи қилганларидек, Аллоҳга осийлик қилмайдилар.
Шу тариқа, инсон аниқ бир мақсадга қаратилган амалларни бажарар экан, уни "нима учун?" деган савол безовта қилишдан тўхтайди, унинг қувончи изтиробга айланмайди.
Нима учун?
Қиёмат кунига бўлган иймон ва унга алоқадор бўлган барча нарсалар, қайта тирилиш, Аллоҳга ҳисоб бериш, ундан сўнг келадиган мукофот ёки жазо – буларнинг барчаси инсонга “Нима учун мен бу амалларни қилаяпман?” деган саволига жавоб беради. У албатта бажариши керак бўлган буйруқлар ва содир этмаслиги зарур бўлган қайтариқлар борлигини англаб етади. Буйруқларни бажариш ва таъқиқланган нарсалардан чекланиши билан у ғамгин бўлмайди, чунки у тўғри амал қилиб қиёмат куни ажр олишини ва Аллоҳнинг розилигига эришишни умид қилади. Бу эса, Аллоҳ томонидан белгиланган чегаралар ичида ўзини сақлаб туриши билан давом этади.
Аллоҳ Таоло дейди:
بَلَى مَنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَلَهُ أَجْرُهُ عِندَ رَبِّهِ وَلاَ خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلاَ هُمْ يَحْزَنُونَ
“Йўқ! Кимки яхшилик қилган ҳолида юзини Аллоҳга топширса, унга Робби ҳузурида ажр бордир. Уларга хавф йўқ ва улар хафа ҳам бўлмаслар”. (Бақара:112)
Кимки солиҳ амаллар қилган ҳолида юзини Аллоҳга топширса, унга Қиёмат куни ажр бордир . Унга хавф йўқ ва у на бу ва на кейинги ҳаётда хафа бўлмайди.
Аллоҳ Таоло айтади :
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ وَأَقَامُواْ الصَّلاَةَ وَآتَوُاْ الزَّكَاةَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ وَلاَ خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلاَ هُمْ يَحْزَنُونَ
“Албатта, иймон келтирган, яхши амалларни қилган, намозни қоим қилиб, закот берганларнинг ажрлари Роббилари ҳузуридадир. Уларга хавф йўқ ва улар хафа ҳам бўлмаслар”. (Бақара:277).
Аллоҳ Таоло иймон келтирган ва солиҳ амалларни қилгувчилар учун мукофотни бериши ҳақида ўнлаб оятлар нозил қилди. Уларга хавф йўқ ва улар хафа ҳам бўлмаслар
Махсус Ҳизб ут-Таҳрир Марказий Ахборот офиси учун
Абу Муҳаммад (Халифа Муҳаммад)
