Асосий муаммонинг ечими
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
Асосий муаммонинг ечими
13 — қисм
Инсон қаердан келди?
وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن سُلَالَةٍ مِّن طِينٍ
(Қасамки), Биз инсонни (яъни Одам алайҳис-саломни) лойнинг мағзидан яратдик. (Мўъминун:12)
Уни нима кутяпти?
ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذَلِكَ لَمَيِّتُونَ * ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ
"Сўнгра, албатта, сизлар бундан кейин ўлгувчисизлар. Сўнгра, албатта, сизлар қиёмат куни қайта тирилтирилувчисизлар". (Мўъминун:15,16)
Нима учун яратилди?
وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ
"Жин ва инсонни фақат Менга ибодат қилиш учунгина яратдим". (Ваз-зариёт:56)
Бунинг натижаси нима?
فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى * وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكاً
"Агар Мен томонимдан сизга ҳидоят келганида ким ҳидоятимга эргашса, у адашмас ва бадбахт бўлмас. Ким менинг зикримдан юз ўгирса, албатта унга торчилик ҳаёти бўлур ва қиёмат куни уни кўр ҳолида тирилтирурмиз".(Тоҳа:123-124)
Инсон қаердан келди? Уни нима кутяпти? У қандай мақсад учун яратилди?
Инсон ҳаётидаги асосий муаммо — унга бу ҳаётнинг ҳақиқати, бу дунё ҳаётининг ундан олдинги ва кейинги нарсаларга алоқаси ҳақида умумий фикр беришлик билан ечилади. Асосий муаммонинг ечими топилган тақдирдагина бошқа муаммоларни ечиш осон бўлиб қолади.
Инсоннинг асосий ва иккинчи даражали муаммолари
Инсон ўлимидан сўнгра Роббиси билан учрашади, муҳими шундаки, у кун инсон қандай ҳолатда бўлади?
فَمَن كَانَ يَرْجُو لِقَاء رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صَالِحًا وَلَا يُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدًا
"Бас, ким Роббига рўбарў келишни умид қилса, яхши амал қилсин ва Робби ибодатига биронтани шерик қилмасин". (Қахф:110)
Шундагина инсон гўзал иймони ва солиҳ амаллари билан Роббисига рўбарў бўлади.
Аллоҳ Субҳанҳу ва Таоло шундай дейди:
إِنَّمَا كَانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِينَ إِذَا دُعُوا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ أَن يَقُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ، وَمَن يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَخْشَ اللَّهَ وَيَتَّقْهِ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْفَائِزُونَ
"Албатта мўъминларнинг Аллоҳга ва Унинг Пайғамбарига ораларида ҳукм чиқариш учун чорланганларидаги гаплари: "Эшитдик ва итоат қилдик" демоқларидир. Ана ўшаларнинг ўзларигина нажот топгувчилардир. Ким Аллоҳга ва Унинг Пайғамбарига итоат этса ҳамда Аллоҳдан қўрқиб, Унга тақво қилса, бас, ана ўшаларгина ютуққа эришгувчилардир". (Нур: 51, 52)
Ахир инсон бахт ва муваффақиятга эришиш учун интилмайдими?
Аллоҳ Таолонинг ғазаби ва Унинг Қиёмат кунида берадиган азобидан қўрқиш орқали пайдо бўладиган тақводорлик ҳамда Унгагина таваккул қилишлик — бу дунёда енгилликка олиб борадиган йўлдир.
Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло шундай дейди:
وَمَن يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَل لَّهُ مَخْرَجًا ، وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ وَمَن يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللَّهَ بَالِغُ أَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْرًا
"Кимнинг Аллоҳга ва Қиёмат кунига иймони бўлса, ваъзланади. Ким Аллоҳга тақво қилса, У Зот унинг йўлини очиб қўюр. Ва унга ўзи ўйламаган тарафдан ризқ берур. Ким Аллоҳга таваккул қилса, бас, унга У Зотнинг Ўзи кифоядир. Албатта, Аллоҳ ўз ишини етказувчидир. Ҳақиқатда, Аллоҳ ҳар бир нарсага ўлчов қилиб қўйди". (Талоқ: 2-3)
Худди шу сурада тақводорлик меваларидан бири кўрсатилади:
وَمَن يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَل لَّهُ مِنْ أَمْرِهِ يُسْرًا
"Ким Аллоҳга тақво қилса, У Зот унинг ишида осонлик қилиб берадир".(Талоқ: 4)
Иймон ва солиҳ амаллар инсонни махлуқотлар ичида энг афзалига айлантиради, чунки Аллоҳ Таоло улардан рози бўлганидек, улар ҳам Аллоҳдан, Унинг инъомлари ва тақдиридан рози бўладилар.
Аллоҳ ва Субҳанаҳу ва Таоло шундай дейди:
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُوْلَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ ، جَزَاؤُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا رَّضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ رَبَّهُ
"Албатта, иймон келтирганлар ва солиҳ амалларни қилганлар, ана ўшалар, халойиқнинг энг яхшиларидир. Уларнинг мукофотлари Роббилари ҳузуридаги остидан анҳорлар оқиб турган жаннат "адн"дир. У ерда абадул-абад қолажаклар. Аллоҳ улардан рози бўлди, улар ҳам У Зотдан рози бўлдилар. Бу Роббисидан қўрққанлар учундир". (Баййина: 7-8)
Инсонни ўраб турган муҳит унинг ҳаётида, унинг шаклланишида муҳим ўрин тутади.
Ижтимоий меъёрлар ва жамоатчилик фикри кишининг иймонини сақлашига ва солиҳ амалларни бажаришига ёрдам беради. Агар жамиятдаги ғоялар, тушунчалар, кайфиятлар, алоқаларни тартибга солувчи тузум исломий бўлса, у ҳолда бундай муҳитда яшовчи инсон иймон талабларини бажаришга ва солиҳ амаллар қилишга мойил бўлади, чунки унинг атрофидаги ҳамма нарса иймон ва солиҳ амаллар билан боғлиқ бўлади. Агар уни ўраб турган муҳит исломий бўлмаса, унда иймон талабларини бажариш ва солиҳ амаллар қилиш учун мушкулликни пайдо қилади, чунки душман муҳитида бўлган киши бундай жамиятда ўзини бегона ҳис қилади. Мусулмонлар учун ҳозирги давр айнан шундай давр. Бугунги кунда исломий юртларда Ислом ҳаётга татбиқ қилинмаяпти. Иймонли ва тақволи мусулмонлар жуда оз, улар ўзиникилар ичида ўзларини бегона сезадилар, ҳатто яқинларию қариндошлари орасида, ўзлари яшаётган жамиятда, муҳитда ҳам бегоналар. Иймонларига таяниб солиҳ амалларни қилиш ва тақводор бўлиб қолишлик улардан катта куч талаб қилади. Бугун ўз динига амал қилувчи мусулмон кафтида чўғ тутиб турган инсон кабидир.
Исломий вазиятга ёт бўлган муҳитнинг ҳалокатли аҳволи тақводор мусулмонлар елкасига оғир юк юклайди, чунки жамиятдаги бу ҳолатни ўзгартириш уларнинг масъулиятига айланади. Бунинг натижаси ўлароқ, Аллоҳнинг шариатини ўзида мужассам этган исломий муҳитга айлантирилиши керак. Тақводорлик шахс сифатида ҳар бир инсоннинг ва бутун бир жамият раҳбарларининг ҳам, фуқароларининг ҳам асосини ташкил этиши керак. Жамият Исломни ҳаётга татбиқ қилиши ва унинг чегараларидан чиқмаслиги керак. Шундагина ҳар бир мусулмон алоҳида бир шахс сифатида исломий жамиятдаги биродарлари доирасида ва уларнинг ёрдами билан тарбияланади, иймонини мустаҳкамлайди, у буюк мақсадларга эришишга интилади. Ва шундан кейингина жамиятда ҳар бир инсоннинг узоқ кутилган хотиржамлигига эришилади. Иймон ва солиҳ амалларнинг натижаси хавфсизлик ва хотиржамликни ҳис қилишликдир.
Аллоҳ Таоло айтади:
الَّذِينَ آمَنُواْ وَلَمْ يَلْبِسُواْ إِيمَانَهُم بِظُلْمٍ أُوْلَـئِكَ لَهُمُ الأَمْنُ وَهُم مُّهْتَدُونَ
"Иймон келтирганлар ва иймонларига зулмни аралаштирмаганлар. Ана ўшаларга хотиржамлик, омонлик бор. Улар ҳидоят топганлардир". (Анъом:82)
Ҳаётидаги асосий муаммони тўғри ва оқилона ҳал қилган инсон, келгусидаги ҳаётини мана шу топилган асосга мувофиқ қуради. У ҳатто толиқиб чарчаса ҳам хотиржамликни, мақсади йўлида кўнгилсизликларга дуч келса ҳам розиликни қўлга киритади. Унга вақтинчалик дунё лаззатлари берилса ҳам алданмайди, аксинча, буларнинг ҳаммаси учун Аллоҳга ҳамду санолар айтиб шукроналик келтиради. Бундай инсон қалбида оромни, қониқишликни, мамнунликни топади. Қиёмат кунида унга улкан ажру мукофот тайёрланади ва у жаннатда бўлади.
Аллоҳ Таоло шундай дейди:
يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ، ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَّرْضِيَّةً ، فَادْخُلِي فِي عِبَادِي ، وَادْخُلِي جَنَّتِي
"Эй хотиржам нафс! Роббингга сен Ундан, У сендан рози бўлган ҳолингда қайт! Бас, бандаларим ичига киргин! Ва жаннатимга киргин!" (Фажр: 27- 30)
Махсус Ҳизб ут-Таҳрир Марказий Ахборот офиси учун
Абу Муҳаммад (Халифа Муҳаммад)
