Асосий муаммонинг ечими
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
Асосий муаммонинг ечими
22— қисм
Инсон қаердан келди?
وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن سُلَالَةٍ مِّن طِينٍ
(Қасамки), Биз инсонни (яъни Одам алайҳис-саломни) лойнинг мағзидан яратдик. (Мўъминун:12)
Уни нима кутяпти?
ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذَلِكَ لَمَيِّتُونَ * ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ
"Сўнгра, албатта, сизлар бундан кейин ўлгувчисизлар. Сўнгра, албатта, сизлар қиёмат куни қайта тирилтирилувчисизлар". (Мўъминун:15,16)
Нима учун яратилди?
وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ
"Жин ва инсонни фақат Менга ибодат қилиш учунгина яратдим". (Ваз-зариёт:56)
Бунинг натижаси нима?
فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى * وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكاً
"Агар Мен томонимдан сизга ҳидоят келганида ким ҳидоятимга эргашса, у адашмас ва бадбахт бўлмас. Ким менинг зикримдан юз ўгирса, албатта унга торчилик ҳаёти бўлур ва қиёмат куни уни кўр ҳолида тирилтирурмиз".(Тоҳа:123-124)
Инсон қаердан келди? Уни нима кутяпти? У қандай мақсад учун яратилди?
Инсон ҳаётидаги асосий муаммо — унга бу ҳаётнинг ҳақиқати, бу дунё ҳаётининг ундан олдинги ва кейинги нарсаларга алоқаси ҳақида умумий фикр беришлик билан ечилади. Асосий муаммонинг ечими топилган тақдирдагина бошқа муаммоларни ечиш осон бўлиб қолади.
Инсоннинг иккинчи даражали муаммолари
Қазо ва қадар олдидаги қўрқув
(давоми)
3. Аллоҳ Таоло Пайғамбарлар ва тақводорлар билан бўлиб ўтгандек, баъзи инсонларни даражасини кўтариш учун мусибатлар билан синайди.
Имом Бухорий ривоят қилган ҳадисда Пайғамбаримиз алайҳиссолату вассаллам:
أَشَدُّ النَّاسِ بَلاَءً الأَنْبِيَاءُ ثُمَّ الْأَمْثَلُ فَالْأَمْثَلُ… فَمَا يَبْرَحُ الْبَلاَءُ بِالْعَبْدِ حَتَّى يَتْرُكَهُ يَمْشِيْ عَلىَ الْأَرْضِ وَمَا عَلَيْهِ خَطِيئَةٌ
«Одамларнинг энг шиддатли синовга дучор бўладиганлари Пайғамбарлардир. Сўнгра аҳли солиҳлардир. Сўнгра шунга ўхшаб кетаверади…Мўмин кишига балолар берилаверади, бориб-бориб у ер юзида гуноҳсиз ҳолда юрадиган бўлади», – деганлар.
Баъзида синовлар иймонлиларни мунофиқлардан фарқлаш учун келади.
Аллоҳ Таоло шундай дейди:
وَلَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِينَ صَدَقُوا وَلَيَعْلَمَنَّ الْكَاذِبِينَ
“Ва, батаҳқиҳ, Биз улардан олдингиларни ҳам имтиҳондан ўтказганмиз. Бас, Аллоҳ, албатта, содиқ бўлганларни ҳам билажак, ёлғончиларни ҳам билажак”. (Анкабут: 3)
Ҳаётидаги асосий муаммосини тўғри ҳал қилган, ислом ақидасини бу муаммонинг ечими сифатида қабул қилган мусулмон учун унга келган барча синовлар унинг учун хайр ва яхшилик бўлиб келади.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай дедилар:
عَجَباً لِأَمْرِ الْمُؤْمِنِ، إِنَّ أَمْرَهَ كُلَّهُ لَهُ خَيْرٌ؛ إِنْ أَصَابَتْهُ سَرَّاءُ شَكَرَ فَكَانَ خَيْراً لَهُ، وَإِنْ أَصَابَتْهُ ضَرَّاءُ صَبَرَ فَكَانَ خَيْراً لَهُ
«Мўминнинг иши ажойиб-да! Ҳар ишдан унга яхшилик келаверади. Бу фақат мўминларга хос, бошқаларда ундай эмас. Хурсандчилик етса, шукр қилади ва унинг учун шу хайрдир. Ёмонлик етса, сабр қилади. Бу ҳам унинг учун хайрдир”. (Муслим ривояти)
Агар мусулмонга яхшилик етса, у бу ишни Аллоҳдан эканлигини билади ва Аллоҳ бу яхшиликни ундан бошқага ёзмас. Агар мусулмонга бахтсизлик етса, у сабр қилгувчилардан бўлади. Аллоҳнинг Ҳикматли Зот эканлигини, шу иш орқали унга яхшилик истаётганига қаттиқ ишонади.
Мўъмин киши келажакда келадиган мусибатлардан қўрқмай ўзини қийинчиликларга тайёрлайди, чунки яхшилик нималар ичида эканлиги фақат Аллоҳгагина маълум, инсонлардан ҳеч ким бундан воқиф эмас.
Аллоҳ Таоло шундай дейди:
لَتُبْلَوُنَّ فِي أَمْوَالِكُمْ وَأَنفُسِكُمْ وَلَتَسْمَعُنَّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِن قَبْلِكُمْ وَمِنَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا أَذًى كَثِيرًا وَإِن تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ
“Албатта, молу жонда синовга учрайсиз. Албатта, сиздан олдин китоб берилганлардан ва ширк келтирганлардан кўплаб озор эшитасиз. Агар сабр қилсангиз ва тақво қилсангиз, албатта, бу салмоқли ишлардандир”. (Оли Имрон: 186)
Инсоннинг ўзи ва молк-мулки билан бўладиган синов муқаррар бўлганидек, аҳли китоблар ва мушриклар тарафидан келадиган озорлар ҳам келиши табиий, шунинг учун иймонли кишидан сабр ва тақво кўрсатиши талаб қилинади.
Луқмон ўз ўғлига мусибатлар олдида чиройли сабр қилишни васият қилди. Аллоҳ Таоло Қуръони Каримда Луқмоннинг сўзларини келтиради:
يَا بُنَيَّ أَقِمِ الصَّلَاةَ وَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَانْهَ عَنِ الْمُنكَرِ وَاصْبِرْ عَلَى مَا أَصَابَكَ إِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ
“Эй ўғилчам, намозни тўкис адо қил, яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтар ва ўзингга етган мусибатга сабр қил. Албатта, булар азм этилажак ишлардандир”. (Луқмон: 17)
Мусибат келганда сабр қилиш — буюк ишлардан, бу нарсага қатъиятли бўлган инсонларгина эга бўла олади.
Аллоҳ Таоло тавозеъли бандаларини мақтайди, уларга хушхабар ваъда қилади. Чунки улар бошига келган турли машаққат ва мусибатларга чиройли сабр қиладилар.
Аллоҳ Таоло улар ҳақида шундай дейди:
وَبَشِّرِ الْمُخْبِتِينَ ، الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَالصَّابِرِينَ عَلَى مَا أَصَابَهُمْ وَالْمُقِيمِي الصَّلَاةِ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنفِقُونَ
“Итоатли, мутавозеъларга башорат бер. Улар Аллоҳ зикр қилинган вақтда қалблари титрайдиган ва ўзларига етган мусибатга сабр қилгувчилар ҳамда намозни тўкис адо этувчилардир, уларга ризқ қилиб берган нарсамиздан инфоқ қилурлар”. (Ҳаж: 34-35)
Қазо ва қадарга бўлган иймон, уни қабул қилиш ва бу йўлда сабр қилишга келсак, Бу ҳақда Аллоҳ Таоло Ўз бандаларига мусибатларга қандай муносабатда бўлишларини кўрсатди.
Аллоҳ Азза ва Жалла дейди:
وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِّنَ الْخَوفْ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِّنَ الأَمَوَالِ وَالأنفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ ، الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُم مُّصِيبَةٌ قَالُواْ إِنَّا لِلّهِ وَإِنَّـا إِلَيْهِ رَاجِعونَ ، أُولَـئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِّن رَّبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ وَأُولَـئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ
“Албатта, Биз сизларни бир оз қўрқинч ва очлик билан, мол-мулкка, жонга, меваларга нуқсон етказиш билан синаймиз. Ва сабрлиларга башорат бер. Улар мусибат етганда: “Албатта, биз Аллоҳникимиз ва, албатта, биз Унга қайтувчимиз”, дерлар. Ана ўшаларга Роббиларидан салавотлар ва раҳмат бор. Ана ўшалар ҳидоят топганлардир”. (Бақара: 155-157)
Бу оятларда Аллоҳ Таоло инсонларга – қўрқув, очлик, молк-мулкни ва яқинларини йўқотиш каби мусибатларга дуч келишларини эслатди. Шунингдек, У иймонли бандаларига сабр қилишларини кўрсатди ва сабрлиларни юксак мукофотлар билан севинтирди. Сабрлиларга мусибат етса “Албатта, биз Аллоҳникимиз ва албатта, биз Унга қайтувчимиз” дерлар. Улар ўзларининг ҳолатини ва бу муаммосининг ечимини ҳаётидаги асосий муаммосининг ечими билан боғлашади. Улар Аллоҳга тегишли эканликларини тушунишади.
Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам:
اغْتَنِمْ خَمْساً قَبْلَ خَمْسٍ: شَبَابَكَ قَبْلَ هَرَمِكَ، وَصِحَّتَكَ قَبْلَ سَقَمِكَ، وَغِنَاكَ قَبْلَ فَقْرِكَ، وَفَرَاغَكَ قَبْلَ شُغُلِكَ، وَحَيَاتَكَ قَبْلَ مَوْتِكَ
«Беш нарса келишидан олдин беш нарсадан тўғри фойдаланиб қолинг: кексалик келишидан олдин ёшлигингиздан, касал бўлишдан олдин соғлигингиздан, камбағаллик келишидан олдин бойлигингиздан, банд бўлиб қолишингиздан олдин бўш пайтингиздан ва ўлимингиз келишидан олдин ҳаётингиздан”.
Бу — инсон бутун умри давомида қўрқадиган муаммосининг ечимидир. Шубҳа йўқ-ки, инсон кексалик ёшига етади ва бу кексалик инсон ёшлигида қила олиши мумкин бўлган нарсаларни қилишига йўл бермайди. Шунинг учун инсон ёшлик давридан фойдаланиб қолиши керак, кексалик келгунча солиҳ амалларни қилиб қолиши керак. Соғликдан сўнг касаллик келади ва дармонсизлик ёшликда қила олиши мумкин бўлган ишларни кексаликда қилишига халақит беради. Шундай экан, инсон соғлик пайтидан фойдаланиб солиҳ амаллар қилиб олсин. Бойлик фақат қашшоқлик билан алмаштирилади, шунинг учун инсон бойлигидан айрилмай туриб уни солиҳ амаллар бажаришликка сарф этсин. Инсон бой берилган вақтига афсусланади, пушаймон бўлишдан олдин қолган вақтидан унумли фойдалансин, чунки шундай пайтлар келади-ки, солиҳ амаллар учун сарф этилмаган ҳар дақиқаси учун инсон пушаймон бўлади.
Ҳаётидаги асосий муаммони тўғри ҳал қилган инсон келажаги учун қўрқмайди, чунки унинг тақдири Аллоҳнинг қўлида, иймонли тақводорларнинг ҳолати шундай. У ўзига етадиган мусибат ва синовлардан қўрқмайди, чунки буларнинг ҳаммаси Аллоҳ Таолонинг ҳикмати ва иродасига кўра бўлади. Бу қўрқув сари эмас, балки мукофот сари йўлдир. Бу инсонни тақводор бўлиб қолишига ва солиҳ амаллар қилишда давомли бўлишига рағбатлантиради, унга ташвиш ва хавотирни муҳрлаб қўймайди.
Махсус Ҳизб ут-Таҳрир Марказий Матбуот идораси радиоси учун
Абу Муҳаммад (Халифа Муҳаммад).
