Асосий муаммонинг ечими
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
Асосий муаммонинг ечими
35— қисм
Инсон қаердан келди?
وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن سُلَالَةٍ مِّن طِينٍ
(Қасамки), Биз инсонни (яъни Одам алайҳис-саломни) лойнинг мағзидан яратдик. (Мўъминун:12)
Уни нима кутяпти?
ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذَلِكَ لَمَيِّتُونَ * ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ
"Сўнгра, албатта, сизлар бундан кейин ўлгувчисизлар. Сўнгра, албатта, сизлар қиёмат куни қайта тирилтирилувчисизлар". (Мўъминун:15,16)
Нима учун яратилди?
وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ
"Жин ва инсонни фақат Менга ибодат қилиш учунгина яратдим". (Ваз-зариёт:56)
Бунинг натижаси нима?
فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى * وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكاً
"Агар Мен томонимдан сизга ҳидоят келганида ким ҳидоятимга эргашса, у адашмас ва бадбахт бўлмас. Ким менинг зикримдан юз ўгирса, албатта унга торчилик ҳаёти бўлур ва қиёмат куни уни кўр ҳолида тирилтирурмиз". (Тоҳа:123-124)
Инсон қаердан келди? Уни нима кутяпти? У қандай мақсад учун яратилди?
Инсон ҳаётидаги асосий муаммо — унга бу ҳаётнинг ҳақиқати, бу дунё ҳаётининг ундан олдинги ва кейинги нарсаларга алоқаси ҳақида умумий фикр беришлик билан ечилади. Асосий муаммонинг ечими топилган тақдирдагина бошқа муаммоларни ечиш осон бўлиб қолади.
Инсоннинг иккинчи даражали муаммолари
Насл (давоми)
Аллоҳ Таоло болалар ва мол-мулк бизни Унинг зикридан чалғитмаслигидан огоҳлантиради, агар ким шундай қилса, у зиён кўргувчилардан бўлади:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُلْهِكُمْ أَمْوَالُكُمْ وَلَا أَوْلَادُكُمْ عَن ذِكْرِ اللَّهِ وَمَن يَفْعَلْ ذَلِكَ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ
“Эй, иймон келтирганлар! Молларингиз ва болаларинигиз сизни Аллоҳнинг зикридан чалғитмасин. Ким шундай қилса, бас, ана ўшалар ютқазувчилардир”. (Мунофиқун: 9)
Аллоҳ Таоло бизни хотинларимиз ва болаларимиз орасида биз эҳтиёт бўлишимиз керак бўлган душманлар борлигидан ҳам огоҳлантиради:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ وَأَوْلَادِكُمْ عَدُوًّا لَّكُمْ فَاحْذَرُوهُمْ وَإِن تَعْفُوا وَتَصْفَحُوا وَتَغْفِرُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ، إِنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلَادُكُمْ فِتْنَةٌ وَاللَّهُ عِندَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ ، فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ وَاسْمَعُوا وَأَطِيعُوا وَأَنفِقُوا خَيْرًا لِّأَنفُسِكُمْ وَمَن يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ
“Эй иймон келтирганлар! Албатта, жуфтларингиздан ва болаларингиздан сизга душман бор, бас, улардан ҳазир бўлинг. Ва агар авф этсангиз, кўнгилга олмасангиз ва айбларини кечирсангиз, бас, албатта, Аллоҳ кечирувчи ва раҳмдил Зотдир. Албатта, мол-мулкларингиз ва фарзандларингиз синовдан бошқа нарса эмас. Ва Аллоҳнинг ҳузурида улуғ ажр бор. Аллоҳдан қўлингиздан келганича тақво қилинг ва амрини тингланг, итоат қилинг ва инфоқ қилинг – ўзингизга яхши бўлади. Ва кимки нафсининг қизғанчиқлигидан сақланса, ана ўшалар нажот топгувчилардир”. (Тағобун: 14-16)
Бу оятда баъзида фарзанд отасининг бахил бўлишига сабаб бўлиб қолиши ҳақида айтилади ва шунинг учун Аллоҳ Таоло инсонларни шу нарсадан эҳтиёт бўлишга чақиради. Табаронийдан келтирилган саҳиҳ ҳадисда Пайғамбар с.а.в. шундай деди:
إِنَّ الْوَلَدَ مَبْخَلَةٌ مَجْبَنَةٌ مَحْزَنَةٌ
“Дарҳақиқат, фарзанд кишининг бахил, қўрқоқ ва жоҳил бўлишининг сабабидир”. (Табароний ривояти)
Фарзанд отасининг бахил, очкўз ва қўрқоқлигининг сабабидир. Шунинг учун оталар бунга эътибор бериши ва Аллоҳни зикр қилмаслигига, Аллоҳ буюрган буйруқларини бажармаслигига фарзандини сабаб қилмаслиги керак.
Аллоҳ Таоло Нуҳ алайҳиссаломнинг сўзларини иқтибос қилиб келтиради-ки, кофирлар ўз бойликлари ва фарзандлари туфайли куфрлари ва зиёнларини зиёда қилдилар:
قَالَ نُوحٌ رَّبِّ إِنَّهُمْ عَصَوْنِي وَاتَّبَعُوا مَن لَّمْ يَزِدْهُ مَالُهُ وَوَلَدُهُ إِلَّا خَسَارًا
“Нуҳ: “Эй, Роббим, албатта улар менга исён қилдилар ва моли, бола-чақаси хусрондан бошқани зиёда қилмаганга эргашдилар”. (Нуҳ: 21)
Аллоҳ Азза ва Жалла Ўз ҳикмати билан баъзи бандаларини бепушт қилиб имтиҳон қилади. Инсонга бундай мусибат етганда, бунга рози бўлишлиги ва сабр қилишлиги керак бўлади, чунки бу нарса қазо ва қадар масаласига оид.
Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло истиғфорни ризқ, мол-мулк ва фарзандларни кўпайтиришликка сабаб қилди. Аллоҳ Таоло Нуҳ а.с. нинг сўзларини келтиради:
فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا، يُرْسِلِ السَّمَاء عَلَيْكُم مِّدْرَارًا، وَيُمْدِدْكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ وَيَجْعَل لَّكُمْ جَنَّاتٍ وَيَجْعَل لَّكُمْ أَنْهَارًا
“Бас, ўз Роббингизга истиғфор айтинг, албатта, У гуноҳларни кўплаб мағфират қилгувчидир, дедим. У Зот осмондан устингизга кетма-кет барака ёмғирини юборадир. Ва сизга молу-мулк ва бола-чақа ила мадад берадир ва сизларга боғу-роғлар ҳамда анҳорларини берадир”. (Нуҳ: 10-12)
Ислом бир фарзандни иккинчисидан устун қўйишни, ёки ўғил болани қиз боладан афзал кўришни таъқиқлади ва уларнинг ҳаммасига бир хил муносабатда бўлишни буюрди.
Имом Муслим Нўъмон ибн Баширдан ривоят қилади:
أَتَى بِي أَبِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ : إِنِّي نَحَلْتُ ابْنِي هَذَا غُلَامًا ، فَقَالَ : أَكُلَّ بَنِيكَ نَحَلْتَ مِثْلَهُ؟ قَالَ لَا قَالَ : فَارْدُدْهُ
"Отам мени Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига олиб бордилар ва "Мен шу ўғлимга бир ғулом (қул) ҳадя қилдим" дедилар. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам: "Барча фарзандларингизга шундай ҳадя бердингизми?" деб сўрадилар. Отам: "Йўқ" дедилар. Шунда Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам: "Уни қайтариб олинг!", дедилар".
Бугунги кунда баъзи мусулмонлар Ғарб таъсирига тушиши натижасида фарзандлар сони кўп бўлса ота-онага юк бўлиши мумкин деган нотўғри фикрга бориб қолишди. Улар болаларда ҳаётларини қийинлашиши кўриб, уларнинг сонини камайтиришга тушдилар. Бу эса ҳар бир туғилган гўдакнинг ўлимига қадар ризқ билан таъминлайдиган Аллоҳ Таоло ҳақида ёмон гумонда эканлигини англатади. Ота-оналар доимий равишда фарзандларини озиқ-овқат билан таъминлашга ҳаракат қилишига қарамай, уларга ризқ берувчи бўлолмайдилар. Аллоҳ Таоло шундай дейди:
وَلاَ تَقْتُلُواْ أَوْلاَدَكُم مِّنْ إمْلاَقٍ
“Очликдан қўрқиб, болаларингизни ўлдирманг”. (Анъом: 151)
وَلاَ تَقْتُلُواْ أَوْلادَكُمْ خَشْيَةَ إِمْلاقٍ نَّحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَإِيَّاكُم
“Болаларингизни фақирликдан қўрқиб ўлдирманг. Биз уларни ҳам, сизларни ҳам ризқлантирамиз”. (Исро: 31)
Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло қашшоқликдан қўрқиб болаларни ўлдиришни маън қилди. Шунингдек, болаларни ҳам, уларнинг ота-оналарини ҳам ризқ билан таъминловчи Ўзи эканлиги ҳақида хабар беради.
Ислом ақидасидан балқиб чиқадиган тўғри дунёқарашга эга бўлиш орқали инсон ўз ҳаёти ва фарзандларининг ишларини Аллоҳга топшириб таваккул қилиб яшайди. У қашшоқлик уларнинг бошига тушиши мумкинлигидан қўрқмайди ва хотиржам бўлади. Биз фарзандларга тааллуқли бўлган бир қанча оятларни келтирамиз:
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَن تُغْنِيَ عَنْهُمْ أَمْوَالُهُمْ وَلاَ أَوْلاَدُهُم مِّنَ اللّهِ شَيْئًا وَأُولَـئِكَ هُمْ وَقُودُ النَّار
“Албатта, куфр келтирганларнинг моллари ҳам, болалари ҳам улардан Аллоҳ (азоби)дан бирон нарса қайтара олмас. Ана ўшалар, ўзлари дўзахнинг ёқилғисидирлар”. (Оли Имрон: 10)
وَقَالُوا نَحْنُ أَكْثَرُ أَمْوَالًا وَأَوْلَادًا وَمَا نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ ، قُلْ إِنَّ رَبِّي يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَن يَشَاء وَيَقْدِرُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ ، وَمَا أَمْوَالُكُمْ وَلَا أَوْلَادُكُم بِالَّتِي تُقَرِّبُكُمْ عِندَنَا زُلْفَى إِلَّا مَنْ آمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا فَأُوْلَئِكَ لَهُمْ جَزَاء الضِّعْفِ بِمَا عَمِلُوا وَهُمْ فِي الْغُرُفَاتِ آمِنُونَ
“Улар: “Бизнинг молу-дунёмиз, бола-чақамиз кўпроқ. Биз азобланувчи эмасмиз”, дерлар. Сен: “Албатта, Роббим ҳоҳлаган кишисига ризқни кенг қилур ва тор қилур. Лекин одамларнинг кўплари билмаслар”, деб айт. На молу-дунёларингиз ва на бола-чақаларингиз сизни Бизнинг ҳузуримизга яқин қила олмас. Магар ким иймон келтирган ва солиҳ амал қилган бўлса, ана ўшаларгина қилган амаллари туфайли кўпайтирилган мукофот бордир. Улар жаннат болохоналарида омонликдадирлар”. (Сабаъ: 35-37)
قُلْ إِن كَانَ آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَآؤُكُمْ وَإِخْوَانُكُمْ وَأَزْوَاجُكُمْ وَعَشِيرَتُكُمْ وَأَمْوَالٌ اقْتَرَفْتُمُوهَا وَتِجَارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَمَسَاكِنُ تَرْضَوْنَهَا أَحَبَّ إِلَيْكُم مِّنَ اللّهِ وَرَسُولِهِ وَجِهَادٍ فِي سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُواْ حَتَّى يَأْتِيَ اللّهُ بِأَمْرِهِ وَاللّهُ لاَ يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ
“Агар ота-оналарингиз, болаларингиз, ака-укаларингиз, жуфтларингиз, қариндош-уруғларинигиз, касб қилган молларинигиз, касод бўлишдан қўрққан тижоратларингиз ва хуш кўрган масканларингиз сизга Аллоҳдан, Унинг Расули ва Унинг йўлида жиҳод қилишдан маҳбуброқ бўлса, у ҳолда Аллоҳ Ўз амрини келтиргунча кутиб туринг. Аллоҳ фосиқ қавмни ҳидоят қилмас”. (Тавба: 24)
لَا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَوْ كَانُوا آبَاءهُمْ أَوْ أَبْنَاءهُمْ أَوْ إِخْوَانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ أُوْلَئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمَانَ وَأَيَّدَهُم بِرُوحٍ مِّنْهُ وَيُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ أُوْلَئِكَ حِزْبُ اللَّهِ أَلَا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ
“Аллоҳга ва Охират кунига иймон келтирган қавмнинг Аллоҳга ва Унинг Расулига душманлик қилувчиларга дўстлик қилганларини топмайсан. Ҳатто у душманлар ўз оталари, болалари, ака-укалари ёки қариндошлари бўлса ҳам. Аллоҳ ундай кишиларнинг қалбларида иймонни собит қилган, уларни Ўз ҳузуридан бир руҳ билан қўллагандир. Ва уларни остидан сувлар оқиб турган жаннатларга киритадир. Унда абадий қолурлар. Аллоҳ улардан рози бўладир. Улар Аллоҳдан рози бўладилар. Ана ўшалар, Аллоҳнинг фирқасидирлар. Аё, огоҳ бўлинглар, албатта, Аллоҳнинг фирқаси, ана ўшалар ютувчилардир”. (Мужодала: 22)
Махсус Ҳизб ут-Таҳрир Марказий Матбуот идораси радиоси учун
Абу Муҳаммад (Халифа Муҳаммад)
