بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Асосий муаммонинг ечими

25 — қисм

Инсон қаердан келди?

وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن سُلَالَةٍ مِّن طِينٍ

(Қасамки), Биз инсонни (яъни Одам алайҳис-саломни) лойнинг мағзидан яратдик. (Мўъминун:12)

Уни нима кутяпти?

ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذَلِكَ لَمَيِّتُونَ * ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ

"Сўнгра, албатта, сизлар бундан кейин ўлгувчисизлар. Сўнгра, албатта, сизлар қиёмат куни қайта тирилтирилувчисизлар".             (Мўъминун:15,16)

Нима учун яратилди?

وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ

"Жин ва инсонни фақат Менга ибодат қилиш учунгина яратдим". (Ваз-зариёт:56)

Бунинг натижаси нима?

فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى * وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكاً

"Агар Мен томонимдан сизга ҳидоят келганида ким ҳидоятимга эргашса, у адашмас ва бадбахт бўлмас. Ким менинг зикримдан юз ўгирса, албатта унга торчилик ҳаёти бўлур ва қиёмат куни уни кўр ҳолида тирилтирурмиз".(Тоҳа:123-124)

Инсон қаердан келди? Уни нима кутяпти? У қандай мақсад учун яратилди?

Инсон ҳаётидаги асосий муаммо — унга бу ҳаётнинг ҳақиқати, бу дунё ҳаётининг ундан олдинги ва кейинги нарсаларга алоқаси ҳақида умумий фикр беришлик билан ечилади. Асосий муаммонинг ечими топилган тақдирдагина бошқа муаммоларни ечиш осон бўлиб қолади.

Инсоннинг иккинчи даражали муаммолари

Инсоннинг инсон сифатида чеклилиги ва алоҳида шахс сифатида чеклилиги

     Инсоннинг инсон сифатидаги чеклилигидан бошлаймиз, чунки бу муаммони ечиб бўлгандан кейин ҳар бир инсоннинг алоҳида шахс сифатидаги чеклилигини кўриб чиқамиз, ногиронлик ва шунга ўхшаш ҳолатларда нима тушунилади. Инсоннинг инсон сифатидаги чеклилиги ҳамма инсонга хос – ожизликни ҳис қилиш, ноқислик, ўзидан бошқага муҳтожлик.

     Бундай табиатга эга бўлган инсон ўзининг ноқислигини ҳис қилади. У ўзининг ожизлигини яширишга ҳаракат қиларкан, буни бошқалардан яшира олса-да, лекин ўзини алдай олмайди. Чунки инсоннинг ноқислик ва ожизликни ҳис қилиши туғма сифатлардан бўлиб,  бу инсонда доим мавжуд бўлди, чунки бу инсондаги тадайюн – сиғинишлик ғаризасининг бир кўринишидир. 

     Инсондаги нуқсонлилик туйғуси уни ожизлик, нуқсонлик ва муҳтожлик каби сифатларга эга бўлмаган Яратувчиси томон юзланишига мажбур қилади. Чунки инсон ўзидаги имкониятларига қарамасдан Яратувчисининг ёрдамисиз ўзидаги ожизлик, нуқсонлиликни тўлдиришга қодир эмас, чунки У инсонни йўқдан бор қилган, унга гўзал бир сурат берган, уни тўғри йўл- ҳидоятга йўллаган ва унга ризқ ато этган Яратувчидир.

     Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таолонинг Ўз бандаларига атрофидаги ҳамма нарсани, Ерни ва Осмонни бўйсундириб қўйганлигини хабарини берган юзлаб оятларга қарайлик . Аллоҳнинг қуллари ундан ўзларининг ризқларини – егулик, ичкилик, либосларни оладилар, унинг турли жойларида юрадилар ва шу ерда яшайдилар. Улар ҳаётлари учун зарур бўлган ҳамма нарсани ердан чиқариб оладилар. Инсонга фикрлаш, чора-тадбирлар кўриш, режалар тузиш каби бир қанча қобилиятлар берилишига қарамай, у бу дунёда имкониятларининг чеклилигини тушунганидек, ўзининг Аллоҳ Таолонинг қонунлари билан чекланганини  ва ўзининг бу чегаралардан ўтолмаслигини тушунади. Шунинг учун инсоннинг асосий муаммосини тўғри ечимини топиш – бу инсоннинг ўз Яратувчиси билан алоқасини ўрнатишидан иборатдир. Бу ерда инсоннинг ўзи билан алоқаси, йўқдан бор бўлган махлуқотлари билан алоқаси, унинг Қиёмат лаҳзасига, Қиёмат кунида жазо ёки мукофот олиш учун инсонларнинг бир жойда тўпланишларига муносабати, Аллоҳ Таолонинг буйруқ ва таъқиқларининг моҳияти тушунтирилади. Инсон ўзининг чеклилиги, ожизлиги ва бошқага муҳтожлиги билан боғлиқ бўлган масалаларга аниқлик киритадиган ва унга хотиржамлик берадиган тушунчаларни кўриб чиқиши ва қабул қилиши керак бўлади. Бу ҳаётда инсоннинг чеклилиги билан боғлиқ бўлган асосий нарсани тушуниш – бу Аллоҳга таваккул қилиш масаласидир. Инсон ўзининг ожизлиги ва чеклилигини Аллоҳга таваккул қилиб яширади. Буни батафсил кўриб чиқамиз.

     “Таваккул” – араб тилида вакил қилиш сўзидан олинган бўлиб, бир ишда бошқасига суянишга далолат қилади. Аллоҳ Таолога таваккул қилиш эса, ҳамма ишларда Аллоҳ Таолога суяниш, Аллоҳ Таолонинг ягона Яратувчи эканлигига, фақат Угина ризқ берувчи ва ҳидоятга йўлловчи эканлигига қаттиқ ишонишдир. У Коинот ва инсонни яратди, шунингдек, уларга маълум хосса ва хусусиятлар берди, сабаблар ва қонуниятларини олдиндан белгилаб берди. Ҳеч қандай қонун ва ҳеч қандай сабаб Аллоҳнинг иродасисиз ва изнисиз бирор натижага олиб келмайди. Инсон натижага эришиш фақатгина Аллоҳнинг иродаси билангина содир бўлишига тўла амин бўлиши керак. Агар Аллоҳ ҳоҳлаганида эди, ҳеч қандай сабаб натижа бермас эди ва ҳеч ким ҳоҳлаган нарсасига эриша олмас эди. Бироқ Аллоҳ Таоло Ўзининг илми ва иродасига кўра ҳаракат қиладиган қонунларни ўрнатишни ҳоҳлади. Инсон табиатига кўра ожиз. Аллоҳ Таоло шундай дейди:

وَخُلِقَ الإِنسَانُ ضَعِيفًا

                               “Инсон заиф яратилгандир”.   (Нисо: 28)

     Инсон, заиф, ожиз ва чеклилик сифатлари билан яратилган, фақат иймон ва Аллоҳ Таолога таваккул қилишлик уни кучли қилади. Биз оз сонли қўшинни Аллоҳга таваккул қилган ҳолда юзминглаган қўшинлар устидан ғалаба қозонганини кўрдик. Аллоҳга таваккул қилишнинг моҳияти мана шудир.

     Инсоннинг сифат ва қобилиятлари қазо ва қадар мавзусига алоқадор,  яъни бу нарсалар унинг иродасига кўра содир бўлмайди ва у бу нарсаларни ўзгартиришга қодир эмас. Инсон касал бўлишга, қаришликка мойил, буни ўзгартиришга кучи етмайди. Инсоннинг қобилиятлари чекланган, у ўтиради, ухлайди, маълум бир миқдорда еб-ичади, ва барча ишларда шундай. Инсон узвий эҳтиёжларидан воз кеча олмайди, ўзининг ожизлиги ва чеклилигини ўрнини тўлдира олмайди.

     Бироқ, ҳаётдаги асосий муаммосини тўғри ечиб, Исломни қабул қилган инсон ўзининг ҳар қандай ҳолатидан рози бўлади. Чунки қандай ҳолатда бўлмасин, бу унинг ўзи учун яхшилик эканлигига ишонади.

     Шу тариқа, инсон Аллоҳга таваккул қилар экан, ўзининг барча ишларини Аллоҳга топширар экан, у ўз имкониятларидан ўзиб, бошқалар қилолмаган ишларни қила олади. Ва бунга бизда жуда кўп мисоллар бор.

Махсус Ҳизб ут-Таҳрир Марказий Матбуот идораси радиоси учун

Абу Муҳаммад (Халифа Муҳаммад).