بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Асосий муаммонинг ечими

27 — қисм

Инсон қаердан келди?

وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن سُلَالَةٍ مِّن طِينٍ

(Қасамки), Биз инсонни (яъни Одам алайҳис-саломни) лойнинг мағзидан яратдик. (Мўъминун:12)

Уни нима кутяпти?

ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذَلِكَ لَمَيِّتُونَ * ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ

"Сўнгра, албатта, сизлар бундан кейин ўлгувчисизлар. Сўнгра, албатта, сизлар қиёмат куни қайта тирилтирилувчисизлар".             (Мўъминун:15,16)

Нима учун яратилди?

وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ

"Жин ва инсонни фақат Менга ибодат қилиш учунгина яратдим". (Ваз-зариёт:56)

Бунинг натижаси нима?

فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى * وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكاً

"Агар Мен томонимдан сизга ҳидоят келганида ким ҳидоятимга эргашса, у адашмас ва бадбахт бўлмас. Ким менинг зикримдан юз ўгирса, албатта унга торчилик ҳаёти бўлур ва қиёмат куни уни кўр ҳолида тирилтирурмиз".(Тоҳа:123-124)

Инсон қаердан келди? Уни нима кутяпти? У қандай мақсад учун яратилди?

Инсон ҳаётидаги асосий муаммо — унга бу ҳаётнинг ҳақиқати, бу дунё ҳаётининг ундан олдинги ва кейинги нарсаларга алоқаси ҳақида умумий фикр беришлик билан ечилади. Асосий муаммонинг ечими топилган тақдирдагина бошқа муаммоларни ечиш осон бўлиб қолади.

Инсоннинг иккинчи даражали муаммолари

Умидсизлик

    Умидсизлик – бу инсон ўзининг бутун ҳаёти давомида, айниқса баъзи ҳолларда бошидан кечирадиган чорасизлик, ҳеч қандай умиднинг йўқлиги ҳиссидир. Натижада у бу ҳолатини ўзгартириш имкониятига умидини йўқотади.

     Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло шундай дейди:

وَلَئِنْ أَذَقْنَا الإِنْسَانَ مِنَّا رَحْمَةً ثُمَّ نَزَعْنَاهَا مِنْهُ إِنَّهُ  لَيَئُوسٌ كَفُورٌ

“Агар инсонга Ўз томонимиздан роҳатни тоттириб, сўнгра уни тортиб олсак, албатта, у ноумид ва ношукр бўлур”.    (Ҳуд: 9)

Араб тилида "يئوس" "умидсизлик" маъносидаги сўз فعول вазнида келиб, сўнг даражадаги умидсизлик маъносини билдиради, бундай ҳолат эса Аллоҳ Ўз лутфу марҳаматидан тоттириб, сўнг ундан маҳрум қилган пайтда юз беради.

Умидсизлик руҳий ҳолат бўлишига қарамасдан, Қуръон бу ҳодисани куфр ва залолат деб таърифлайди.

       Ҳақ Субҳанаҳу ва Таоло шундай дейди:

إِنَّهُ لاَ يَيْأَسُ مِن رَّوْحِ اللّهِ إِلاَّ الْقَوْمُ الْكَافِرُونَ

“Ҳақиқатда Аллоҳнинг раҳматидан фақат кофир қавмларгина ноумид бўлурлар”.                                                                      (Юсуф: 87)

وَمَن يَقْنَطُ مِن رَّحْمَةِ رَبِّهِ إِلاَّ الضَّآلُّونَ

“Фақат залолатга кетган кишиларгина ўз Роббисининг раҳматидан ноумид бўлурлар”.                                                       (Ҳижр: 56)

    Қуръонда умидсизликнинг сабаби эслатилади:

وَإِذَا أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً فَرِحُوا بِهَا وَإِن تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ إِذَا هُمْ يَقْنَطُونَ

“Ва қачон одамларга раҳматни тоттирсак, ундан шод бўлурлар. Агар уларга ўз қўллари тақдим қилган нарса туфайли ёмонлик етса, дарҳол умидсизликка тушурлар”.                                        (Рум: 36)

     Агар инсонга бир мусибат етса ёки  унга бир неъмат берилса-ю, бу неъматни тотгандан сўнг ундан маҳрум этилса, у умидини йўқотиб умидсизликка тушади.

     Умидсизлик икки хил бўлади:

• 1. Инсонни куфр ва залолатга тушишига олиб келадиган Аллоҳнинг раҳматидан ноумид бўлишлик.
• 2. Дунёвий ишлар хусусида ноумид бўлиш.

Умидсизлик инсон руҳиятининг бузилиши бўлиб, у инсон ҳаётига салбий таъсир кўрсатади, уни одамларга аралашмайдиган одамови қилиб қўяди, инсонларга бегоналашиб қолади. Ундан ташқари инсонни изтироб ва ташвиш ичига солади.Баъзи инсонлар баъзи бир ҳолларда умидсизликни курашиб енгишлари мумкин, аммо бунга қодир бўлмаганлар ҳам бор, улардаги умидсизлик руҳиятининг бузилишига олиб келади.

Умидсизликнинг сабаблари:

• ишининг юришмаслиги;
• фарзандларига нисбатан бўлган нотўғри муносабат, уларга нисбатан доим қаттиққўл бўлиш. Худди шундай вазият ҳукмрон режимлар ўз халқига нисбатан шундай муносабат қўллаганда вужудга келиши мумкин;
• инсонларнинг қалбига қўрқув ўрнатиш ва жасоратдан маҳрум қилиш. Бу ота-оналар тарафидан фарзандларига нисбатан, ҳукмрон режимлар тарафидан ўз халқига нисбатан қилиши;
• инсон кўтаришга қодир бўлмаган, доимий шафқатсиз шароитга дучор қилиниши;
• олдида турган қийинчиликлар олдидаги қўрқув, бу қийинчиликлар ҳақиқийми ёки хаёлийми, фарқи йўқ;
• кексалик олдидаги қўрқув, яъни кексайган чоғида ёнида ёрдамчи бўлмай қолишлигидан қўрқиш.

Исломий ақидани қабул қилиш билан асосий муаммони тўғри ҳал қилиниши инсонни умидсизликка туширадиган ҳар қандай эҳтимолдан узоқлаштиради. Чунки Ислом олиб келган барча тушунчалар бу ҳолатдан сақловчи қалқон бўлиб келади. Биз бунга Исломдан бир қанча мисоллар келтирамиз:

1) – қазо ва қадарга бўлган иймон кишини умидсизликка тушишдан сақлайди. Аллоҳга иймон келтирган инсон мусибат унинг хатолари учун келмаслигига қатъий ишонади. У ҳамма нарсалар Аллоҳнинг иродаси ила содир бўлишига ишонади. Унинг бу мусибатларга муносабати сабр ва розилик кўрсатиш билан ифодаланиши керак. Шу тариқа инсон Аллоҳдан мукофот олади ва ўзига мусибат етишига қарамай бахтли ва хотиржам яшайди.

Мусибат ва бахтсизликлар инсонни ўзини тўғри йўлга солишига туртки беради, ўзини тузатишига, бу мусибатлар ўзининг қилган гуноҳлари туфайли келишидан қўрқиб, ишларини Аллоҳнинг буйруқ ва қайтариқларига кўра риоя қилишини назорат қилади. Кейин эса тавба қилиб, бу хатоларни қайта такрорламаслиги керак бўлади;

2) –  ризқ Аллоҳ Таоло томонидан белгиланганига қатъий ишониш. Қўлга киритган нарсагина уни ризқи, шунга биноан қўлига келмагани уни ризқи эмас. Бунга қатъий ишонган инсон бирор нарса қўлига келмаса ёки бирор нарсадан маҳрум бўлса умидсизликка тушмайди. Аксинча, Аллоҳ унга инъом этган нарсага рози бўлади;

3) – кечириш. Дарҳақиқат инсон хато қилишликка, итоатсизликка ва гуноҳ қилишликка мойил. Лекин инсон қилган гуноҳлари туфайли умидсизликка тушмаслиги керак, чунки Аллоҳ Мағфиратли, Раҳимли ва ким Унга тавба қилса тавбаларни қабул қилгувчи Зотдир.

    Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло шундай марҳамат қилади:

قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ

“Сен Менинг тарафимдан: “Эй ўз жонларига жабр қилган бандаларим, Аллоҳнинг раҳматидан ноумид бўлманг! Албатта, Аллоҳ барча гуноҳларни мағфират этар. Албатта, Унинг Ўзи ўта Мағфиратли ва ўта Раҳимли Зот”, деб айт.         (Зумар: 53)

 4) – қўрқув фақат Аллоҳдан бўлишлиги. Асосий муаммосини исломий ақидани қабул қилиш билан тўғри ечган инсон Аллоҳдан бошқа ҳеч кимдан қўрқмайди, бу бошқа одам бўладими, ишни йўқотишми ва бошқа ҳар қандай ишлар бўладими, фарқи йўқ. Шунинг учун инсон қайғу ва умидсизликка дучор бўлмайди;

5) – умид фақат Аллоҳдан, чунки У – ҳамма нарсанинг Роббисидир. Ислом ақидасини қабул қилган киши Аллоҳдан бошқасига умид қилмайди ва мақсадга эришиш Аллоҳга итоат этиш билан бўлишига ишонади. Ким Аллоҳга умид боғласа, у истаган нарсасига эришади ва маҳзун бўлмайди. Ким Аллоҳга умид қилмаса, истаган нарсасига эришолмайди ва қайғуда бўлади;

6) – Аллоҳга таваккул қилиш. Аллоҳга таваккул қилган киши умидсизликка тушмайди, чунки у ҳамма ишларига Аллоҳни вакил қилади. Аллоҳ эса инсоннинг Ўзи ҳақидаги фикрини бузмайди. Ким Аллоҳ ҳақида яхши гумонда бўлса, Аллоҳ унинг учун шундай муносабатда бўлади, яъни авф қилишини ва гуноҳларини кечиришини умид қилса, унга шу берилади. Агар ким бошқача тушунса, у тушунган нарсаси берилади. Аллоҳ бу дунёда сўраган нарсасини, охиратда эса ундан ҳам кўпроқ мукофот беришига қаттиқ ишониб Унга таваккул қилганни қайғу ва умидсизлик тутмас;

7) –тўғри йўлга эргашиш.

 Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло шундай дейди:

إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

“Албатта “Роббимиз Аллоҳдир” деган, сўнгра бунда мустақим турганларга хавф йўқдир ва улар хафа ҳам бўлмаслар”. (Ахкоф:13)

Бу оятда Аллоҳ Таоло иймон келтирганларга қайғуда бўлмасликларини хабарини беряпти:

إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلَائِكَةُ أَلَّا تَخَافُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِي كُنتُمْ تُوعَدُونَ ، نَحْنُ أَوْلِيَاؤُكُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الْآخِرَةِ وَلَكُمْ فِيهَا مَا تَشْتَهِي أَنفُسُكُمْ وَلَكُمْ فِيهَا مَا تَدَّعُونَ ، نُزُلًا مِّنْ غَفُورٍ رَّحِيمٍ

     “Албатта, “Роббим Аллоҳ” деган, сўнгра мустақийм бўлганларнинг устиларидан фаришталар: “Қўрқманглар, маҳзун ҳам бўлманглар, ўзингизга ваъда қилинган жаннат хушхабарини қабул қилинглар. Биз ҳаёти дунёда ҳам, охиратда ҳам сизларнинг дўстларингиздирмиз. Сизга жаннатда кўнглингиз иштаҳа қилган нарса бордир ва сизга унда орзу қилинган нарсангиз бордир. Бу ўта мағфиратли ва ўта Раҳимли Зотдан зиёфатдир”, деб тушарлар”. (Фуссилат: 30-32)

     Фаришталар “Қўрқманглар ва маҳзун бўлманглар, ўзингизга ваъда қилинган жаннат хушхабарини қабул қилинглар”деб тушадилар. Инсонга жаннат хушхабари берилса-ю, у маҳзун бўладими?

     Ҳокимлар ва уларнинг режимлари, ҳамда уларга қарашли оммавий ахборот воситалари томонидан қўзғатилган умидсизликка келсак, улар қисқа вақт ичида кўпчилик инсонларни умидсизликка тушира олдилар. Бироқ бугун Уммат уйғонди ва унга нисбатан кўп азоб-уқубат, хўрлик келтирган режимни ўзгартириш ғояси тобора кучайиб бормоқда.

     Асосий муаммосини тўғри ҳал қилган киши режимлар ва ҳокимлар сабабли қайғуга ботмайди. Бугун Уммат тушган оғир ҳолатга қарамай, режимни ўзгартириш учун бўлаётган фаолиятда давом этади ва бунда Расулуллоҳ с.а.в.нинг Исломий давлатни барпо қилгандан сўнг Маккадаги жамиятни ўзгартириши намуна қилиб олиб, Аллоҳнинг ризолигини ўзига мақсад қилиб олади. Аллоҳнинг йўли ва исломга даъват йўлига қарши бўлаётган қамоқхона, қийноқлар, қотилликлар, очлик, яқинлари ва севганларидан узоқда бўлишлик уни қўрқитмайди. У Расулуллоҳ с.а.в. айтган ушбу сўзларга эргашади:

سَيِّدُ الشُّهَدَاءِ حَمْزَةُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ ، وَرَجُلٌ قَامَ إِلَى إِمَامٍ جَائِرٍ فَأَمَرَهُ وَنَهَاهُ فَقَتَلَهُ

 “Шаҳидларнинг саййиди – Ҳамза ибн Абдулмутталиб ва золим ҳоким қаршисида туриб уни амру-маъруф қилиб, мункар ишдан қайтарганида қатл қилинган кишидир”.

     У бугун Уммат тушган қолоқлик ҳолатидан умидсизликка тушмайди, у Ҳақда собит туради, умидини фақат Аллоҳга боғлайди. Бугун биз Исломий Умматнинг ғалаба сари ҳаракат қилаётганини кўрамиз,  Аллоҳнинг изни ила тез кунларда бу золим режимлар қулайди ва Уммат бугунги Буюк давлатларнинг эшигини қоқиб, барча ҳалқларга Исломни келтиради. Ислом Уммати Аллоҳнинг изни ила аввал Расулуллоҳ с.а.в. ва у Зотнинг (с.а.в.) саҳобалари қилган ишларни қилади, инша Аллоҳ!

Махсус Ҳизб ут-Таҳрир Марказий Матбуот идораси радиоси учун

Абу Муҳаммад (Халифа Муҳаммад)