“Биз қул эмасмиз”: флешмоб ва унинг ортидаги асрлик муаммо

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Россияда ўзбекистонлик таксичига нисбатан йўловчи томонидан “русларнинг қули” деган ҳақоратли сўзлар айтилгандан сўнг, ижтимоий тармоқларда катта ҳаракат бошланди. Ўзбекистонликлар Instagram ва бошқа платформаларда #bizqulemasmiz ҳештеги остида ўз муносабатини билдириб, меҳнат муҳожирларига ҳурмат ва ҳимоя талаб қилмоқда. Бу ҳаракатга Олий Мажлис Қонунчилик палатасининг собиқ депутати Расул Кушербаев асос солди ва унинг видеоси миллиондан ортиқ кўришга эришди.

Бироқ бугунги масала якка шахснинг ҳақоратланишида эмас. Бу – халқимизнинг бир асрдан кўпроқ вақт давомида бошдан кечирган сиёсий-иқтисодий қарамлиги ва мағлубиятининг ҳозирги кўринишидир.

Туркистон минтақаси асрлар давомида илм-маърифат, савдо ва маданият, дунё илмий тамаддунининг асосий ўчоғи бўлиб келди. Бухоро, Самарқанд, Хива, Тошкент ва бошқа шаҳарлар нафақат Шарқ, балки бутун дунёга ёруғлик сочган марказлар эди. Аммо XIX аср иккинчи ярмида кофир рус босқини юз берди ва шундай қилиб тарихимизнинг янги ва лекин қора саҳифаси очилди.

Босқинчи ўрислар халқимизнинг иқтисодий таянчини синдиришга киришди. Ерлар тортиб олинди, қишлоқлар мажбурий равишда пахта яккаҳокимлигига ўтказилди. Пахта Россия саноати учун хомашё, халқимиз учун эса саводсизлик, қалоқлик ва қашшоқлик манбаси, қуллик тамғаси бўлди. Озиқ-овқат етиштириш чекланди, халқ ўзини-ўзи таъминлаш имкониятидан маҳрум этилди. Бу иқтисодий мустақилликни йўқотиш, ўз уйингда меҳмонга айланиш, дегани эди.

Босқиннинг яна бир оғир оқибати – халқимиз пешонасига “иккинчи сорт” тамғаси босилиши бўлди. Минтақа мусулмон халқлари қора ишчи, хизматчи сифатида кўрсатилди. Кофир рус амалдорлари ва мустамлакачиларнинг тилида “туземец” деган ҳақоратли атама муомалага кирди. Одамлар – мусулмон бўлиб туғилгани учун – ўзидан  уяладиган даражага етказилди, ўз қадри ва шарафини унутишга мажбур этилди. Бу халқимизнинг руҳий-маънавий камситилишини таъминлайдиган ва ҳануз ўз таъсирини йўқотмай келаёган жараён эди.

Энг оғир зарба маданий ва маънавий меросимизга қаратилди. Тил ва дин, тарихий, маънавий-маданий меросларимиз – барчаси издан чиқарилди. Масжидлар ёпилди, китоблар йўқ қилинди, олимлар ва уламолар қатағон қилинди. Халқимиз руҳиятига санчилган бу “ханжар”нинг, аслиятимизга қаратилган бу қаттол зарбанинг асосий мақсади аниқ, у ҳам бўлса, мафкуравий қулликни шакллантириш эди!

XX асрда Туркистон янги сценарийга ўтказилди, бу сафар Совет Иттифоқи аталмиш “темир ҳалқа” ичида. “Интернационал тенглик”, “халқлар бирлиги” деган шиорлар билан халқ юрагига умид солинди, алдов уруғлари экилди. Вазият эса аслича, ўша-ўшалигича қолди, ҳеч нарса ўзгармади. Халқни тўғри йўлга етаклайдиган уламолар ёппасига қатлиом қилинди, дин ва маънавият қақшатқич тазйиққа учради, бойлар қотоғон-қулоқ қилинди, қашшоқлик сақланди, пахта мажбурияти давом этди… Энг ачинарлиси, “русга хизматчи”, “меҳнатчи қул” деган қарашлар мафкуравий равишда мустаҳкамланди. Бутун бир авлод “сен фақат ишлаш учун туғилгансан, сенинг ҳеч қандай ҳуқуқинг йўқ” деган туйғу билан вояга етди.

1991 йилда Ўзбекистон “мустақил” деб эълон қилинди. Халқ энди қуллик йўқ, эркин ҳаёт бошланди, деб умид қилди. Аслида  эса қуллик-мустамлакаликнинг фақат номи ўзгарганди, янги шакл, янги қиёфа касб  қилганди.

Табиий бойликлар – газ ва олтин захиралари, пахта ва ишлаб чиқариш манбалари халқимиз қўлига эмас, балки тор доирадаги сармоядорлар ва хорижий компаниялар қўлига берилди. Оддий ҳалқ учун эса муносиб иш ўринлари яратилмади. Миллионлаган одамлар ўз юртида иш тополмай, четга чиқишга, муҳожирлик йўлини тутишга мажбур бўлди.

Аксар қисми Россияга ва бошқа давлатларга чиқиб кетган юртдошларимиз энг арзон ва энг заиф ишчи кучига айланди. Улар қурилишда, заводларда, хизмат соҳасида оғир меҳнат қилади, аммо энг кўп ҳақорат ва камситиш ҳам уларнинг ҳиссасига тўғри келади. Ўзбек режими эса бу оғриқли муаммони ҳал қилиш ўрнига кўпинча сукут сақлади. Меҳнат муҳожирлари нафақат иқтисодий қийинчиликка, балки ҳар куни таҳқир ва камситишларга дуч келаётганида ҳам расмий идоралардан қатъий ва очиқ муносабат эшитилмади. Бу эса халқ орасида “давлат ўз фуқаросини ҳимоя қила олмаяпти”, деган оғир хулосани шакллантирди.

Россияда муҳожирларга нисбатан қул сифатида қараш шунчаки миллатчиликнинг бир кўриниши эмас, балки бу сўнгги бир аср давомида юритилган қулга айлантириш сиёсатининг қурбонига айланган мусулмон халқимизнинг ҳанузгача озод бўлмаганининг ёрқин исботидир.

Албатта, баъзи фаолларнинг халқнинг оғриқли дардига нисбатан ғам қилиб, зудлик билан муносабат билдириши олқишга лойиқ. Лекин бу муносабатлар маълум маънода кўнгилларни қувонтирса-да, амалий жиҳатдан олганда муаммога тўлиқ ечим бўлолмайди. Чунки юқорида айтганимиздек, мустамлакачи рус режими минтақамиз давлатларини ўз таъсирида ушлаб туришнинг барча чора-тадбирларини кўриб келмоқда. Устимиздаги режим эса тобеликни тинч билиб, халқимизнинг “замонавий қул”га айланишида ўз ҳиссасини қўшиб келмоқда…

Хўш, муаммонинг амалий ечими қандай? Қандай қилсак, биз бугун “замонавий қуллик” муаммосидан қутуламиз? Буни англаш учун тарихга назар ташлаймиз. Ўтмишда бизнинг ота-боболаримиз на русга ва на Ғарбга қарам бўлишмаган. Бу – инкор қилиб бўлмас ҳақиқат. Қайси соҳани олмайлик, ҳар бирида дунёда етакчи бўлганмиз. Биргина Амир Темурнинг рус ерларига назар ташлаб, уларнинг ҳаёт тарзидан жирканиб, бу ерларни босиб олишни арзимас деб ҳисоблагани – бизнинг тарихий мақомимиз, ғолиблигимизнинг яққол мисоли эмасми?!.

Бугун эса биз ана шу асл мақомимизни йўқотдик. Шу даражада заифлашдикки, ҳатто кофир юртнинг оддий фуқароси ҳам бизга паст назар билан қараб, “қул”, “черный” деб атайдиган ҳолга келдик. Яъни учинчи, тўртинчи сорт одамларга айланиб қолдик.

Ҳеч ким инкор қилолмайдиган ҳақиқат шуки, тарихда биз Ислом билан яшаганмиз. Демак, бизнинг бирлигимиз, ғолиблигимиз, шонли тарихимизнинг асл манбаи бу – Ислом бўлган эди. Бироқ бугун гарчи эътиқодан мусулмон бўлсак-да, ҳаётимизга Ислом тузум сифатида татбиқ қилинмай қўйди. Бир муддат социалистик тузум остида яшадик, ҳозир эса капиталистик демократия ҳукм сурмоқда. Тафаккур қилиб кўрсак, бизнинг хорлик ва қулликка тушишимиз айнан шу инсон ижод қилган тузумларни ҳаётимизга жорий қилиниши билан бошланди. Демак, бугунги аянчли ҳолатга тушишимизнинг ягона сабаби – шу ботил тузумлардир. Шунинг учун ҳам эътиборимизни капиталистик демократиядан қутулишга қаратиб, унинг ўрнига Исломни тўлиқ низом сифатида татбиқ этувчи давлат – Халифаликни тиклашга қаратишимиз зарур.

Хулоса ўрнида шуни таъкидлаймизки, “Биз қул эмасмиз” флешмоби ёшларнинг Instagram’dagi бир дақиқалик реакцияси эмас. Бу халқимизнинг юрагида ўнлаб йиллардан бери йиғилиб келган ноласи, туғёни ва ҳаётий-ҳуқуқий талабидир. Бунинг амалий ечими эса ўзлигимизнинг асоси бўлган Исломга қайтишимиздадир. Аслини олганда, “Биз қул эмасмиз” деган ўртамиёна мавқени эмас, балки “Биз Ислом Умматимиз ва дунё етакчиси бўлишга қодирмиз” деган юксак мавқени эгаллашни кўзлашимиз лозим. Бунга эришиш учун мусулмонларда ҳамма нарса ортиғи билан бор! Аллоҳ таоло айтади:

وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَلَٰكِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَا يَعْلَمُونَ

– “Азизлик Аллоҳники, Пайғамбариники ва мўминларникидир. Лекин мунофиқлар билмайдилар”.  (Мунафиқун:8)

Салоҳиддин

28.08.2025й