بِسْـــمِ اللهِ الرَّحْمٰـــنِ الرَّحِيـــم

Демократияни қабул қилиш, ҳаётга татбиқ этиш, унга даъват қилиш мусулмонларга қатъий ҳаромдир.

Ўрта асрларда Европада ҳокимлар : "Ҳоким – Аллоҳни ердаги вакили, у инсонларга Аллоҳнинг салтанати билан ҳокимлик қилади. Аллоҳ унга қонун чиқариш ва уни ижро қилиш ҳуқуқини, яъни инсонлар устидан ўзи чиқараётган қонунлар билан ҳукм юритиш ҳуқуқини берган, чунки ўз ҳокимиятини инсонлардан эмас, Аллоҳдан олади", – деб даъво қилар эдилар. Улар шу даъвога асосланиб, халқларни эзиш, уларга зулм қилиш ва қонларини сўриш учун, динни восита, диндорларни эса қурол қилиб олган эдилар. Натижада,улар билан ўз халқлари ўртасида, бир неча асрларга чўзилган шиддатли кураш рўй берди. Бу кураш оқибатида бир қанча файласуф ва мутафаккирлар етишиб чиқди. Уларнинг айримлари динни борлигини мутлақо инкор қилар, айримлари эса динни тан олсада, лекин уни ҳаётдан, бинобарин давлат ва ҳокимиятдан ажратишга чақирар эдилар.

Бу кураш "Ўртача ечим", яъни "Динни ҳаётдан ажратиш" фикрати билан якунланди. Табиийки, бундан динни давлатдан ажратиш ақидаси келиб чиқади. Бу ақида дин ва черковни ҳаётдан, давлатдан, қолаверса, низом ва қонунлар чиқариш, ҳокимлар тиклаш ва уларни ҳокимият билан қўллаб – қувватлаб туришдан четлаштиради. Бунинг натижасида халқ ўз тузумини ўзи белгилаши, низом ва қонунларни ўзи ишлаб чиқиши ва халқни шу низом ва қонунлар билан бошқарадиган ва ўз ҳокимиятини умумхалқ иродасидан оладиган ҳокимлар сайлаши зарур бўлиб қолади.

Демократия сўзи Грекчадан олинган бўлиб "демос" – халқ , "кратия" – бошқариш деган маънони англатади. Демак демократия – халқ ўзини – ўзи бошқариши, бу бутун халқ бир жойга йиғилиб, ўзини бошқарадиган низом ва қонунларни ишлаб чиқишга ва ўз ишларини тасарруф қилишни, шунингдек суд фаолиятига оид ишлар билан шуғилланишни англатади. Одатда бутун халқ қонун чиқарувчи ҳайъат бўлиши учун бир жойга йиғилиши мумкин эмас. Шу сабабли, халқ қонун чиқарувчи ҳайъатга ўзининг бир қанча вакилларини сайлайди. Булар депутатлар палатаси (кенгаши)ни ташкил қилади. Демократия низомида депутатлар палатаси умумхалқ иродасини гавдалантиради ва у умумхалқ иродасининг сиёсий тимсолидир. Депутатлар палатаси хукуматни тайинлайди ва халқ иродасини ижро этишга вакил ва ҳоким этиб, президентни сайлайдилар. Президент давлатни халқ чиқарган қонунлар билан бошқариш учун, ҳокимиятни халқдан оладилар. Демак, халқ хўжайин, қонунларни ҳам халқ чиқаради. Бу қонунларни ижро қиладиган ҳокимни ҳам унинг ўзи сайлайди. Халқ хўжайин бўлиши, хўжайинлик билан шуғилланиш ва ўз иродасини ўзи тўла бошқариш, ҳокимни сайлашда ҳеч қандай тазиқ ёки зўравонликсиз амалга ошириш учун умумий эркинликлар асос бўлади. Демакратия ҳар – бир шахс учун ушбу эркинликлар тўла таъминлашни шарт қилади.

Токи тўла эркинлик билан ва ҳеч қандай тазиқ ёки зўравонликсиз ўз хўжайинлик ҳуқуқини рўёбга чиқариш ва ўз иродасини тўла бошқариш имконига эга бўлсин.

Бу умумий эркинликлар қуйидаги тўрт эркинликда ўз ифодасини топган:

1. Эътиқод эркинлиги

2. Фикр эркинлиги

3. Шахс эркинлиги

4. Мулк эркинлиги

Демократия Капитализм мабдаси асосланган "Динни ҳаётдан ажратиш" ақидаси келиб чиқди. Мана шу фикрат капитализм мабдаси учун асос вазифасини ўтайдиган фикрий пойдевор бўлиб қолади. Капитализм шу фикрат асосида ўзининг фикрий йўналиши ва ҳаёт ҳақидаги нуқтаи назарини белгилаб, барча ҳаётий муаммоларни унинг асосида муолажа қилади. Бундан ташқари бу фикрат ғарб кўтариб юрган ва оламни унга даъват этаётган мафкурадир.

Демократия икки фикрат асосига қурилган:

1. Сиёдат (хўжайинлик) – халқники

2. Халқ – ҳокимият манбаи

Бу икки фикратни Европа файласуф ва мутафаккирлар ўша вақтда Европада ҳукумрон бўлган "илоҳий ҳуқуқ" назариясини йўқ қилиш учун қирол ва императорлар билан олиб борган курашлари асносида кўтариб чиқдилар. Қирол ва императорлар шу "илоҳий ҳуқуқ" назариясига асосланиб, қуйдагича эътибор қилардилар "бизнинг халқ устидан илоҳий ҳуқуқларимиз бор. Фақат бизгина қонун чиқариш, ҳокимият ва қозилик ишларига эгалик қиламиз. Демак, биз давлатмиз. Халқ бизнинг раият – фуқароларимиздир. Унинг қонун чиқаришда ҳам, ҳокимиятда ҳам, қозиликда ҳам, яъни бирор нарсада ҳуқуқи йўқ. У ўз фикри ва иродасига эга бўлмаган қул ўрнидадир. У фақат итоат этиш ва ижро қилиши керак" Демократия бу кўпчиликнинг ҳукм юритишидир.

Зеро, қонун чиқарувчи ҳайъат аъзолари халқ томонидан сайловчиларнинг кўпчилик овози билан сайланади. Парламентларда низом қонун ишлаб чиқариш, ҳукуматларга ишонч ёки ишончсизлик билдириш кўпчилик томонидан ҳал қилинади. Парламентларда, вазирлар кенгашида ва жамиийки кенгаш, ҳайъати ва муассаса органларида чиқарилаётган қарорлар кўпчилик овози билан қабул қилинади. Ҳокимларнинг халқ томонидан бевосита сайлов йўли билан, ёки депутатлар воситасида сайлаши ҳам сайловчиларнинг кўпчилик овози билан амалга оширилади. Шунинг учун ҳам "кўпчилик" халқнинг райини ифодаловчи ҳақиқий меъёрдир.

Булар демократия ва унинг маъноси, манбаи, юзага келган ҳолати, келиб чиқиш ақидаси, қурилган асослари ва халққа демократияни амалда тадбиқ этиш имконини бериш мақсадида тўла таъминланишини шарт қилган ишларнинг қисқача баёнидир. Биз демократиянинг Исломга зидлиги ва уни қабул қилиш ҳақидаги шариатни ҳукмини баён қилишдан олдин, демакратия энг кўҳна демократик давлатларида ҳам амалда татбиқ этилмагани ва уни бутунлай алдаш ва адаштириш устига қурилганини айтиб ўтишни ва демократиянинг бузуқлиги, чиркинлиги, бутун оламга олиб келган мусибат ва хорликлар ва у татбиқ этилаётган жамиятлар қай даражада разолатга юз тутганини баён қилиб бермоқчимиз.

Демократия аслини олиб қараганда, татбиқ қилишга ярамайдиган ва умуман вужудга келмайдиган ҳаёлий ечимдир. Чунки бутун халқ ишларни мухокама қилиш учун, ёки бирор қонунни қабул қилиб, татбиғини назорат қилишлиги учун доимий равишда бир жойда йиғилиб туришлиги амалда умуман мумкин эмас. Шунингдек, ҳокимият ва идора ишларига бутун халқнинг эгалик қилишини ҳам умуман иложи йўқ. Шу сабабдан ҳам демократияга турли йўллар қидириб, уни турлича изохлашди. Унга президент, ҳукумат ва парламент аъзолари деган номларни киритишди.

Шундай бўлишига қарамай демократиянинг маъноси воқеликка мос келмайди. Президент, парламет, ҳукумат кўпчилик томонидан сайланади деган даъволари ҳам ўринсиз. Сабаби парламентдаги бир ўрин учун, одатда бир – нечта номзод талабгор бўлади, бунинг натижасида сайловчилар овозлари бўлиниб, оқибатда кўпчилик эмас балки озчилик томонидан кўрсатилган номзод ғолиб чиқиб сайланади.

Масалан: бир ўрин учун уч талабгор кураш олиб боради, бунинг натижасида сайловчиларнинг овозлари учга бўлиниб бири 40% , қолган иккиси эса 30%дан овоз тўплади, гарчи биринчи номзод ўз доирасида ғолиб чиққан бўлсада, 40% овоз билан кўпчилик эмас балки озчилик томонидан сайланган бўлади, чунки қолган 60% овоз бунга қарши эди.

Ҳудди шунингдек президент ҳам бевосита сайланадими, ёки парламент орқалими халқнинг кўпчилик овози билан эмас, балки озчилик овоз билан сайланади. Бундан ташқари Америка ва Британия сингари энг кўҳна демократик мамлакатларда ҳам президент ва парламент кўпчилик томонидан эмас, балки ишбилармон йирик мулкдор капиталистлар иродаси билан сайланади, чунки бу капиталистлар ҳокимият тепасига ўзларининг манфаатларини рўёбга чиқарадиган кишиларнигина ўтиргизадилар. Улар президентлик ва парламент аъзолиги учун ўтказиладиган сайловларни сарф харажатларини ўз зиммаларига олиб бу билан президент ва парламент аъзолари устидан ҳукумронлик қилишни ўз қўлларига оладилар. Америкада бу очиқ-ойдин ҳақиқатдир. Британияда эса, консерваторлар (қадимий анъана ва урф-одатларни ҳимоя қилувчилар) ҳокимият тепасидадирлар. Бу партия ишбилармон ва мулкдорлардан иборат йирик капиталистларни ва асилзодалар табақасини гавдалантиради. Лейбористлар (ишчилар) партияси эса, фақат консерваторларнинг ҳокимиятдан четлатилишини талаб қиладиган сиёсий вазият юзага келгандагина ҳокимиятга келиши мумкин. Шундан маълум бўладики Америка ва Британиядаги ҳокимлар ва парламент аъзолари халқ иродаси билан эмас балки капиталистлар иродаси билан ҳокимиятга келишади.

Инсоният бошига тушган энг ашаддий мусибатлардан бири, демократия олиб келган умумий эркинликлар сабаб бўлди. Шу эркинликлар туфайли башарият қанчадан-қанча офату-мусибатларга дучор бўлди. Бу эркинликлар оқибатида демократик жамиятдаги одамлар ҳайвонлардан ҳам тубан даражага тушиб кетишди.

Мулк эркинлиги ва манфаат барча ишларнинг ўлчови бўлганлиги оқибатида, йирик капитализм вужудга келди у ўзининг саноат корхоналарини юргизиш учун ҳом ашёларга ва ишлаб чиқарган маҳсулотларини сотиш учун истеъмол бозорларига мухтож эди. Шунинг учун капиталистик давлатлар, ҳар қандай руҳий, аҳлоқий ва инсоний қийматларга зид равишда ривожланишдан орқада қолган, учинчи оламни мустамлака қилиш, унинг моддий ва табиий бойликларини ўзлаштириш ва халқларнинг қонини сўриш учун бир – бири билан мусобақалаша бошлади. Ишлаб чиқарган маҳсулотларини сотиш, улкан фойда келтирувчи ҳарбий саноатларни юргизиш учун давлатлар ва халқлар ўртасида фитна ва уриш оловини ёқдилар.

Шахс эркинлиги фикратига келсак, у демократик жамиятларни тубан ҳайвоний жамиятларга айлантирди ва уларни ҳайвонлар ҳам тушмаган ўта жирканч бузуқлик даражасига тушириб қўйди. Бу шахс эркинлигига кўра агар эркак ва аёл 18 ёшга тўлса, улар бемалол бирга яшаш ва ўзаро алоқа қилишлари мумкин. Давлат ҳам ота -оналар ҳам бу жинсий муносабатларни ман қилиш ҳуқуқига эга эмас. Аммо иш, ушбу табиий муносабатларга қонуний руҳсат бериш билан чекланмади балки ғайри табиий жинсий муносабатларга ҳам, яъни эркак эркакка, аёл аёлга уйланишга ҳам руҳсат берди. Эркаклар орасида баччавозлик, аёллар орасида лесбиянкалик ва ҳайвонлар билан жинсий муносабатда бўлиш авж олди. Шунингдек, ҳали ҳайвонлар оламида, молҳоналарда ҳам кўрилмаган ишлар пайдо бўлди, яъни бир неча эркак ва аёллар ўзаро бир вақтда, бараварига жинсий муносабатда бўладиган, уюшган расвогарчиликлар ҳам кўпайди.

Америка газеталаридан бирида қуйидаги статистик маълумот берилган:

"Америкада 25 миллион йигит ўрталаридаги никоҳни қонуний деб эътироф қилиниши ва уларга ҳам табиий никоҳ ҳуқуқларидек ҳуқуқлар берилишини талаб қилганлар"

Газеталарнинг яна бири ушбу ҳабарни тарқатди:

"Америкада бир миллион шахс ўзининг оналари, қизлари ва опа – сингиллари билан жинсий муносабатда бўлади"

Бу ҳайвоний бузуқликлар натижасида жинсий касалликлар тарқала бошлади. Уларнинг энг халокатлиси "спид"дир. Шунингдек, никоҳсиз туғилган болалар кўпайиб кетди. Ҳатто, газеталардан бири: "ингилизларнинг 75%зи никоҳсиз туғилган" деб, ҳабар тарқатган.

Бу жамиятларда оила тамоман бузилиб кетди ота-она, фарзанд, ака-ука ва опа-сингил ўртасидан меҳр-оқибат кўтарилди. Ҳатто ўнлаб, балким юзлаб кекса ёшдаги кишилар ва аёлларни кўча ва боғларда итлар ҳамроҳлигида юрганини кўриш оддий холга айланди. Бу итлар уларнинг ҳовли-жойлари, ошҳона ва ётоқхоналарида ҳам улар билан бирга, уларнинг шу итлардан ўзга бирор ҳамсуҳбати, биродари, ҳамдарди йўқ бўлиб, ёлғиз ҳаёт кечирадилар.

Эътиқод эркинлигида эса ҳар бир шахс хоҳлаган динига эътиқод қилишлиги, ёки умуман ҳеч қандай динга эътиқод қилмаслиги ва хоҳлаган вақтда ўз эътиқодидан воз кечишлиги мумкин. Бунинг натижасида эса руҳий ва инсоний қийматлар йўқолиб, жиноятчилик ва бузуқликлар авж олиб кетди.

Фикр эркинлиги шахсга ўзи хоҳлаган фикрини билдиришлик ва унга чақиришлик ҳуқуқини бериб, шахс ҳеч қандай масъулиятни ҳис қилмаган ҳолда ўзи хоҳлаган фикрини билдиришлик ҳуқуқини беради. Бугунги кундаги мусулмонларни ва Пайғамбаримиз САВ ни ҳеч тап тортмай таҳқирлашликни ҳам сўз эркинлиги билан ҳаспўшламоқчи бўлишяпти.

Булар демократик қийматлар вужудга келтирган, ғарб кўкларга кўтариб мадҳ этаётган умумий эркинликларни намуналари ва демократиянинг маданий шаклидир. Ғарб бу билан фахрланмоқда, шунга чақирмоқда ва бутун олам ушбу қабиҳ қиёфада ғарбга шерик бўлиш учун уни оламга ёймоқда. Бу намуналар фақат бир нарсада, яъни мазкур демократиянинг қай даражада бузуқ ва чиркинлиги, нақадар бадбўй қўлансалигидан дарак беради.

Энди биз, демократия ўзининг ҳосил бўлиш манбаи, келиб чиқиш ақидаси, қурилган асоси, олиб келган фикр ва низомларида Исломга тамоман зидлигини баён қилишга ўтсак.

Демократиянинг келиб чиқиш манбаи – инсондир. Нарсалар ва ишларга чиройли ёки хунук деб ҳукм чиқарувчи ҳакам эса ақлдир. Аслида, Европа қироллари ва императорлари билан халқлари ўртасидаги шиддатли кураш жараёнида юзага чиққан файласуф ва мутафаккирлар унинг ижодкорларидир. Демак, демократия инсон ўйлаб чиққан нарса бўлиб, ундаги ҳакам ҳам инсоннинг ақлидир.

Ислом эса, умуман бунинг зиддидир. У Оллоҳ таоло ўз пайғамбари Муҳаммад ибн Абдуллоҳ (Саллаллоҳу алайҳи ва олиҳи ва саллам)га туширган ваҳйдир. Оллоҳ таоло айтади:

وَمَا يَنطِقُ عَنِ الْهَوَى .3 إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحَى

– „Ва у (яъни Муҳаммад сизларга келтираётган Қуръонни) ўз ҳавойи-хоҳиши билан сўзламас. У (Қурoон) фақат (Оллоҳ томонидан пайғамбарга) ваҳй қилинаётган (туширилаётган) бир ваҳйдир". [53:3,4]

Яна айтади:

إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ

– „Албатта, Биз у (ٍҚуръон)ни қадр кечасида нозил қилдик". [97:1]

Исломда аҳкомларни чиқаришда мурожаат қилинадиган ҳакам – Оллоҳ Субҳонаҳу ва таолодир, яъни ақл эмас, шариатдир. Ақлнинг иши Оллоҳ нозил қилган нусусларни тушунишга чеклангандир.

Демократиянинг келиб чиқиш ақидаси динни ҳаётдан ажратиш ва динни давлатдан ажратиш ақидасидир. Европада қирол ва императорлар насроний диндорларини ўзларига бўйсундириб, уларни дин номидан халқларни эзиш, зулм қилиш ва қонларини сўриш учун қурол қилиб олган эдилар. Бу диндорлар ҳам барча нарсалар дин номи билан ўзларига тобе бўлишини хоҳлашар эди. Файласуф ва мутафаккирлар эса, динни ҳам, диндорлар ҳукмронлигини ҳам инкор қилардилар. Булар билан диндорлар ўртасидаги «ўрта ечим – мурососозлик» асосида динни ҳаётдан ажратиш ва динни давлатдан ажратиш ақидаси вужудга келди ва демократиянинг асосий ақидасига айланди.

Бу ақида динни инкор қилмади. Балки унинг ҳаётдаги ва давлатдаги ўрнини бекор қилди. Шу билан бирга низомни белгилаш ҳуқуқини инсонга топширди.

Бу ақида ғарб ва унинг фикрларининг фикрий пойдеворидир. Ғарбнинг низоми шу ақидадан келиб чиқди. Ғарб ўз фикрий йўналиши ва ҳаётдаги нуқтаи назарини ҳам ушбу ақида асосида таъйин қилди. Демократия ҳам ушбу ақидадан келиб чиқди.

Аммо Ислом тамоман бунинг зиддидир. У исломий ақида асосига қурилган. Исломий ақида ҳаёт ва давлатнинг барча ишларини Оллоҳнинг буйруқ ва қайтарувлари, яъни шаръий аҳкомлар билан бошқаришни вожиб қилади. Инсон низомни ўзи белгилаш хуқуқига эга эмас, балки у Оллоҳ белгилаб берган низомга мувофиқ ҳаёт кечириши лозим.

Шу ақида асосида Ислом дунёқараши вужудга келди ва унинг ҳаётий нуқтаи назари белгиланди.

Демократия қурилган асос икки фикратдир:

1) – Сиёдат (хўжайинлик) – халқники.

2) – Халқ – ҳокимият манбаи.

Яъни, халқнинг иродасига эгалик қилувчи ва уни бошқарувчи подшо ва императорлар эмас, халқнинг ўзидир. Бу иродани амалда ижро этувчи ҳам халқдир. Халқ сиёдат соҳиби, ўз иродасининг эгаси ва бошқарувчиси бўлиш билан қонунчиликни ўз қўлига олди. Бу унинг иродасини ўзи бошқаришини, шунингдек умумхалқ иродасини ифодалайди. Халқ депутатлар орқали қонун чиқариш билан шуғулланади. У депутатларни ўзидан ноиб бўлиб қонун чиқаришлари учун ўзи сайлайди.

Исломда эса сиёдат умматники эмас, шариатники. Ёлғиз Оллоҳ қонун чиқарувчидир. Умматнинг барчаси бирлашса ҳам, бирорта ҳукм чиқариш ҳуқуқига эга эмас. Агар барча мусулмонлар йиғилиб, иқтисодни тиклаш учун рибо-судхўрликка, жамиятда фоҳишабозлик тарқалиб кетмаслиги учун махсус фоҳишахоналарга рухсат беришга ёки ишлаб чиқариш ривожини ошириш учун шахсий мулкчиликни ё рўзанинг фарзлигини бекор қилишга келишсалар, бунинг заррача қиймати йўқдир. Шунингдек, улар мусулмонга хоҳлаган ақидасига эътиқод қилиш эркинлигини, молини ўстиришнинг барча воситалари, гарчи ҳаром йўллар билан бўлса ҳам ўстира бериш эркинлигини берадиган, ҳаётида ароқ ичибми, зино қилибми, хоҳлагандай яшаши ва фойдаланиши учун шахс эркинлигига рухсат берадиган умумий эркинликларни жорий қилишга келишсалар, бундай келишувлар Ислом назарида пашшанинг қанотичалик эътиборга эга эмас. Агар бир тўп мусулмонлар шу ишларни қилишга уринсалар, уларга қарши, то қайтгунларича уришиш вожиб бўлади. Мусулмонлар барча ишларида Оллоҳнинг буйруқ ва қайтарувларига чеклангандирлар. Улар Ислом аҳкомларига зид бирор ишни қилишлари дуруст эмас. Шунингдек, улар бирорта ҳукмни ҳам чиқаришлари мумкин эмас. Фақат ёлғиз Оллоҳгина қонун чиқаргувчидир. Аллоҳ таоло айтади:

فَلاَ وَرَبِّكَ لاَ يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ

– „Йўқ Парвардигорингизга қасамки, то улар ўз ўрталарида чиққан келишмовчиликларда сизни ҳакам қилмагунларича зинҳор мўмин бўлмайдилар". [4:65]

Яна айтади:

إِنِ الْحُكْمُ إِلاَّ لِلَّهِ

– „Ҳукм (чиқариш) фақат Оллоҳникидир". [6:57]

Эътиқод эркинлигининг маъноси шуки, инсон ҳеч қандай тазйиқ ёки зўравонликсиз хоҳлаган ақидасига эътиқод қилиш ва ёқтирган динини қабул қилишга ҳақлидир. Шунингдек, ўзининг ақидаси ва динини ташлаб, янги ақида ва янги динга ўтиши ёки динсиз бўлиши мумкин. Яъни, инсон шу ишларни ҳеч қандай тазйиқ ёки зўравонликсиз, тўла эркинлик билан қилиш ҳуқуқига эгадир. Масалан, мусулмон тўла эркинлик билан насронийлик ё яҳудийлик ё бутпарастлик ё коммунистликка ўтиб кетиши мумкин. Давлат ҳам, бошқаси ҳам уни бу ишдан ман қилиш ҳуқуқига эга эмас.

Аслида эса, Ислом мусулмонга Ислом ақидасини ташлаб, яҳудий ё насроний ё бутпараст ё коммунист ё капиталист бўлишини, яъни муртад бўлишни ҳаром қилди. Ким муртад бўлиб, Исломдан чиқса, ундан тавба талаб қилинади. Агар тавба қилиб, қайтса, қабул қилинади. Акс ҳолда, ўлдирилади ва мол-мулки мусодара қилиниб, никоҳи ажратилади. Расулуллоҳ (Саллаллоҳу алайҳи ва олиҳи ва саллам): «Ким динини ўзгартирса, уни ўлдиринглар»,- деганлар.

Фикр эркинлигининг маъноси шуки, ҳар бир инсон ҳар қандай раъй ва фикрга эга бўлиши, уни айтиши ва унга даъват қилиши мумкин. Бу раъй ва фикр қандай бўлмасин, бу ҳақда инсон эркин, унинг учун ҳеч қандай чегара, чеклов йўқ, шунингдек, мазкур фикрни рухсат берилган ҳар қандай услуб билан ифодалаши мумкин. Модомики, у бошқаларнинг эркинлигига тажовуз қилмас экан, давлатнинг ҳам, бошқаларнинг ҳам уни бу ишдан ман қилишга умуман ҳаққи йўқ. Чунки, инсоннинг бирор фикрга эга бўлиши ёки шу фикрни ифодалаши, айтиши ёки шунга даъват қилишини қайси йўл билан бўлсада, ман қилиш эркинликка тажовуз деб эътибор қилинади.

Исломда эса, мусулмон барча иш ва сўзларида шаръий нусуслар келтирган аҳкомларга чеклангандир. У фақат шаръий далиллар ижозат берган ишни қилиши ёки сўзни гапириши мумкин. Шунга кўра, мусулмон шаръий далиллар ижозат берган ҳар қандай фикрга эга бўлиши, уни айтиши ва унга даъват қилиши жоиз. Агар шаръий далиллар ман қилса, мусулмон учун бундай фикрга эга бўлиши, уни айтиши ва унга даъват қилиши асло жоиз эмас. Агар, бу ишларни қилса, жазоланади. Демак, мусулмон фикрга эга бўлишда ҳам, уни айтишда ҳам, унга даъват қилишда ҳам эркин эмас, балки шаръий аҳкомлар билан чеклангандир.

Исломнинг мулкчилик ҳақидаги аҳкомлари бу эркинликка зиддир. Ислом халқларни мустамлака қилиш, уларнинг бойликларини талон-тарож қилиш ва ўзлаштириб олиш фикратига қарши курашади. Шунингдек. рибо-судхўрликнинг барча турларини кўп фоизлигини ҳам, оз фоизлигини ҳам ман қилади. Ислом мулкка эга бўлиш ва уни ўстириш сабабларини, уни тасарруф қилиш йўлларини аниқ белгилаб берди ва булардан бошқаларини ҳаром қилди. Мусулмонга мулкка эга бўлиш, уни ўстириш ва тасарруф қилишда ушбу сабаб ва йўлларга чекланишни вожиб қилди. Яъни, уни бу соҳада хоҳлагандай тасарруф қиладиган, эркин ташлаб қўймади. Балки уни шаръий аҳкомлар билан чеклаб қўйди. Унга қароқчилик, талончилик, ўғирлик ва порахўрлик билан, судхўрлик, қиморбозлик, фоҳишабозлик, баччавозлик билан бойлик орттириш ва ўстиришни ҳаром қилди. Шунингдек, савдо молини айбини яшириш, фирибгарлик, алдамчилик, баҳосини ўта арзонлатиб ёки қимматлатиб юбориш билан, маст қилувчи ичимликлар саноати ва савдоси билан, аёлнинг аёллигидан фойдаланиш ва бошқа ман қилинган сабаблар билан мулкка эга бўлиш ва уни ўстиришни ҳаром қилди.

Ислом ахкомлари шахс эркинлигига тамоман зиддир. Исломда шахс эркинлиги йўқ. Мусулмон барча ишлари ва тасарруфларида Оллоҳнинг буйруқ ва қайтарувлари билан чекланган бўлиб, Оллоҳ ҳаром қилган ишни қилиши ҳаромдир. Агар бирор ҳаром ишни қилишга киришса гуноҳкор бўлади ва қаттиқ жазоланади.

Ислом фоҳишабозлик, баччавозлик, лесбиянкалик, ароқхўрлик, яланғочлик ва булардан бошқа инсонни ҳалокатга олиб борувчи ишларни ҳаром қилди. Уларнинг ҳар бирига қаттиқ жазо белгилади.

Ислом чиройли ахлоқ, мақтовга лойиқ сифатларга эга бўлишни буюрди. Ислом исломий жамиятни поклик ва иффат жамияти, юксак қийматлар жамиятига айлантирди.

وَمَنْ يُشَاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُ الْهُدَى وَيَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ نُوَلِّهِ مَا تَوَلَّى وَنُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَسَاءَتْ مَصِيرًا 

– „Ким ҳақ йўлни аниқ билганидан кейин пайғамбарга хилоф иш қилса ва мўминларнинг йўлларидан бошқа йўлга эргашиб кетса, Биз уни кетганича қўйиб берамиз. Сўнгра жаҳаннамга дохил қиламиз. Нақадар ёмон жойдир у!" [4:115]