بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Энергетика кризиси ва унинг Европага таъсири

Доктор Абдуллоҳ Носир – Иордания

Россия-Украина кризисининг аломатлари пайдо бўлиши ва қари қитъанинг шарқий чегараларида ҳарбий сафарбарлик бошланиши биланоқ, оқибатлари бутун Европа Иттифоқи давлатларига етадиган ҳарбий ҳаракатлардан огоҳлантирувчи тревога бошланди. Франция президенти, Германия канцлери ва бошқалар бор кучи билан Россияни вазиятни кескинлаштирмасликка чақиришди. Бироқ, Россия президенти Путиннинг буюклик васвасасидан ва сиёсий қарашларининг ўтмаслигидан фойдаланган ҳолда Америка томонидан олиб борилган провокациялар Европа сиёсатчилари ҳаракатларидан кучли келди. Натижада Россия Украинага бостириб кирди. У уч кунда миссиясини тамомлашини тахмин қилган эди. Бироқ, рус армияси Украина армиясининг шиддатли қаршилигига дуч келди. Айни шу нарса урушнинг шу пайтгача давом этишига сабаб бўлиб, Американинг шу пайтга қадар амалга оширган саъй-ҳаракатларини кўрсатиб турибди. Яъни Қўшма Штатларнинг Россияни Украина ботқоғига тортиш, уни ҳолдан тойдириш, буюк давлат бўлишга интилишларини жиловлаш учун ҳамда Европа давлатларининг АҚШ гегемонлигидан қутулиш интилишларини тўхтатиб қўйиш учун амалга оширган ишлари кўриниб қолди.

Россия президенти ўзининг ҳарбий ҳужумларига қўшимча, Европа Иттифоқига қарши энергия қуролини ишга солди. Бундан Европа Иттифоқининг Украинага бераётган ҳарбий ёрдамларини енгиллаштирадиган ҳамда инфляциянинг ўсиши ва европалик халқларга энергия тўловларини ошиши билан Европа раҳбарларига босим ўтказиб, уларни ўз позицияларини ўзгартиришга ва Россиянинг интилишларини тан олишга мажбур қиладиган бир муҳит пайдо қилишни кўзлади.

Масалан, Россиядан Европага энергия (40 % газ, 27 % нефть) етказиб бериш маъқул нархларда бўлар ва товарлар нархи Европа халқлари учун мақбул нархларда келар эди… Американинг провокацияларидан сўнг Россия Европа Иттифоқи учун энергетика етказиб бериш ҳажмини кетма-кет пастлатиш чора-тадбирларини амалга оширди. Кейин Иттифоқ давлатларига тўловни рублда амалга оширишга мажбур қилди… Ва ниҳоят, энг катта «Шимолий оқим-1» орқали газ етказиб беришни тўхтатиб қўйди… Россиядан Германияга Болтиқ денгизи остидан ўтувчи ушбу линия Европага асосий газ қувури ҳисобланади. Гарчи Россия уни тўхтатиб қўйишига техник муаммоларни баҳона қилган эсада, аслида бу муаммоларга Европанинг Россияга нисбатан киритган санкциялари сабаб бўлди. Россиянинг бу чора-тадбирлари электр энергияси ва газ нархини рекорд кўрсаткичларга кўтаришга қаратилган. Ҳақиқатда, бу кўрсаткич ўтган йилгига нисбатан 400 %га етди ва бу газни Россиядан олинадиган нархдан икки баробар қимматга сотиб олиниши оқибатида бўлди… Бу эса, Франция президенти Эммануэль Макронни Европа учун фаровон яшаш асри ниҳоясига етди, дейишга ундади.

Европа электр ва энергия нархларининг кўтарилиши машаққатларини енгиллатиш йўлида учрашув кетидан учрашувлар ўтказди ва қатор қарорлар қабул қилди. Жумладан, жамоат биноларида ташқи ёритқичларни ўчириш, электр иситкич жиҳозларига максимал ва минимал ҳароратни белгиловчи тизим ўрнатиш ва кондиционерлардан фойдаланишни чеклаб, кондиционерли дўконларни ёпиш каби қарорлар. Қарорларда, шунингдек, суюлтирилган газ олиш ва йиғиш учун АҚШ, Қатар, Шарқий Европага мурожаат қилиш, жисмоний шахслар ва компанияларга молиявий ёрдам пакетини тақдим этиш, кўмир ишлатишга ва – атроф-муҳит ва инсонлар учун хавфли бўлса ҳам – ядровий генераторлардан фойдаланишга қайтиш кабилар ҳам айтилди.

Буларнинг барчаси, ҳали коронавирус пандемияси оқибатларидан тузалмаган Европанинг иқтисодиётини янада қуритди… Европа Иттифоқи давлатларида инфляция даражаси ўртача 9 %га кўтарилди. Бу Европа банки томонидан белгиланган ставкадан деярли тўрт баробар юқоридир. Бу эсa, Европани иқтисодий рецессия-таназзул ҳолатига кириш таҳдидини туғдирмоқда ҳамда Европа валютаси «евро» қийматининг 20 йил муқаддам муомалага киритилганидан бери қайд этилмаган даражада тушиб кетишига олиб келди. Ўз навбатида, бу кўплаб компанияларни молиявий қийинчиликлар туфайли ҳукуматдан ёрдам сўрашга мажбур қилди ва бунга юқори энергия кризиси, бепул овқатланишга бўлган талабларнинг ортиши, иш ўринларининг йўқотилиши ва юқори ишсизлик хавфи сабаб бўлди.

Бу иш европалик етакчиларни терлатаётган шунчаки ўткинчи ёзги иссиқ муаммоси эмас. Йўқ, балки бу ерда Россия Европа Иттифоқи давлатларига қарши иссиқлик энергиясини қурол сифатида ишга солмоқда. Европалик етакчилар эса, бундан хавотирланишяпти. Бу эса, айрим минтақаларда кўп сонли норозилик намойишларини келтириб чиқарди. Намойишчилар энергия таъминотининг етишмаслиги ва нарх-наволарнинг юқорилиги жавобгарлигини давлатлар расмийлари зиммасига юклашди. Уларга Украинани қўллаб-қувватлашни тўхтатиш ва Россияга киритилган санкцияларни бекор қилиш талабларини қўйишди. Ҳали Европа учун қаҳратон қиш келгани йўқ, келса албатта нарх-наволар кескин кўтарилиб кетади. Бир вақтнинг ўзида, Европа давлатларининг ўзида ҳам келишмоқчиликлар пайдо бўлди, айни кризисга қарши курашда ўрталарида ихтилоф чиққан ва бу Европа Иттифоқида бўрон юз бериши, унга аъзо давлатлар тарқалиши ва ягона валютаси бекор бўлиши мумкин бўлган оқибатлардан дарак бермоқда.

Тўғри, Россия-Украина уруши Россияни ботқоққа ботириб, ҳолини қуритиши аниқ. Бироқ, бир вақтнинг ўзида, бу уруш қари қитъани заифлик ботқоғига ботираётганини, раҳбарларининг сиёсий жиҳатдан келиша олмаётганини ҳам фош этди. Европанинг ўз хавфсизлигини сақлашда ва энергиянинг узлуксиз оқимини таъминлашда АҚШнинг қаноти остида қолишга муҳтожлигини, ҳатто Европа Иттифоқининг бўронга учраб, унга аъзо давлатлар тарқат кетиб, ягона валютасининг бекор бўлиши эҳтимолини ҳам, очиб қўйди. Буни келгуси кунлар кўрсатади.

Капиталистик тузум мана шу… У на қадриятни билади, на инсонни қадрлайди. Унда кучли кучсизни ейди. Қонларнинг оқиши ҳам, очларнинг кўплиги ҳам, таъминотлар тўхтаб қолиши ҳам, маиший қимматчиликлар ҳам уни ташвишлантирмайди… Аксинча, бу муаммоларнинг барчаси халқлар тақдирига ҳукмронлик қилаётган, зулм, зўравонлик ва очарчилик келтириб чиқараётган бир сиқим худосиз тўданинг истакларига хизмат қилиши керак. Бу тузумда инсоний кўз қараш ҳам йўқ, чунки уларда бугунги дўст эртага душманга айланади ва Аллоҳ Таолонинг

﴿تَحْسَبُهُمْ جَمِيعاً وَقُلُوبُهُمْ شَتَّى﴾

«Уларни бир деб ўйлайсиз-у, бироқ қалблари бошқа-бошқадир»  [Ҳашр 14]

деган каломи шу кимсаларга тўғри келади. То Аллоҳнинг изни ила, Пайғамбарлик минҳожи асосидаги иккинчи рошид Халифалик барпо бўлмагунича олам уларнинг зулми оловида жизғинак бўлаверади. Зеро, бузғунчи капитализмнинг қоп-қора зулматини тарқатиб юборувчи Халифалик тонги отаётгани уфқда кўзга ташлана бошлади. Зотан, бу Аллоҳга мушкул эмас.

Роя газетасининг 2022 йил 14 сентябр чоршанба кунги 408-сонидан