بسم الله الرحمن الرحيم

ЕРЛАРГА ОИД ҲУКМЛАР

Қўриқ ерни ўзлаштириш

(“Исломда иқтисод низоми” туркумидан)

وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الآخِرَةَ وَلاَ تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ

إِلَيْكَ وَلاَ تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

– “Аллоҳ сенга ато этган молу давлат билан охиратни истагин ва дунёдан бўлган насибангни унутма. Аллоҳ сенга эҳсон қилгани каби сен ҳам эҳсон қил. Ерда бузғунчилик қилишга уринма, чунки Аллоҳ бузғунчиларни суймас”. (Қасос.77)

Қўриқ ерни ўзлаштириш

Қўриқ (ўлик) ер кимнингдир мулки бўлмаган, ўраб олинмаган, экин экилмаган, обод қилинмаган ердир. Уни ўзлаштириш экин экишга яроқли ҳолга келтиришдир. Инсон ўзлаштирган барча ерлар унинг мулкига айланади. Шариат ерни ўзлаштирувчига эгалик қилиш ҳуқуқини беради. Имом Бухорий Ойша онамиздан ривоят қилади: Пайғамбар с.а.в. дедилар:

مَنْ أَعْمَرَ أَرْضًا لَيْسَتْ لِأَحَدٍ فَهُوَ أَحَقُّ 

“Кимки ҳеч кимники бўлмаган ерни обод қилса, у унга ҳақлироқдир”.

Абу Довуд Пайғамбар с.а.в.дан ривоят қилади:

مَنْ أَحَاطَ حَائِطًا عَلَى أَرْضٍ فَهِىَ لَهُ 

“Кимки ерни девор билан ўраб олса, у (ер) уникидир”.

Бухорий Умардан, у эса Пайғамбар с.а.в.дан ривоят қилади:

مَنْ أَحْيَا أَرْضًا مَيِّتَةً فَهِىَ لَهُ

“Кимки ўлик ерни тирилтирса, у уникидир”.  Бу ишда ҳадиснинг мутлақ келганига кўра, мусулмон ва зиммий баробардир.

Ўзлаштириш – ажратиб бериш эмас. Булар ўртасидаги фарқ шуки, ўзлаштириш бировнинг мулки бўлмаган, ўраб олинмаган, экин экилмаган, обод қилинмаган ерга тааллуқлидир. Ажратиб бериш эса, давлат қўлидаги ерларни бўлиб бериш бўлиб, уларни давлат ерлари, деб аталади.

Давлат қўл остидаги ерлар бўлиб берилади. Давлат ерлари, деб ном олган бу ерлар қуйидагилардир:

1. Экин ва дарахт экишга яроқли ерлар. Пайғамбар с.а.в.нинг Ҳайбар ва Бану Назирдаги Зубайрга бўлиб берган ерлари каби. У ерларда хурмо ва бошқа дарахтлар бор эди. Фатҳ қилинган юртлардан эгалари қочиб кетган обод ерлар ҳам шулар жумласидандир.

2. Олдин экилиб, кейин харобага айланган ерлар. Ироқдаги Куфа билан Басра ўртасида жойлашган шўр ерлар ва водийлар каби.  Муҳаммад ибн Убайд Сақофий ривоят қилади: “Басралик Нофиъ Абу Абдуллоҳ исмли киши Умар ибн Хаттобдан Басрадаги хирожий бўлмаган, бирор мусулмоннинг ундан оти учун беда, (яна бир ривоятда поя) олиши зарар қилмайдиган ерлардан бўлиб беришни сўради. Шунда Умар Абу Мусо Ашъарийга хат ёзиб, шу одам айтаётгандек бўлса, унга бўлиб бер, деди”. Усмон ибн Аффон ҳам Усмон ибн Абул-Ос Сақофийга Басрадаги қамишзор, шўр ерни ажратиб берди. У ўша ерни тирилтириб, ундан ҳосил олди.

3. Ҳеч қачон экин экилиб, обод қилинмагану, лекин шаҳар ва қишлоққа аҳамиятли ҳисоблангани учун давлат ўз қўлига олган ўлик ерлар. Денгиз ва дарё соҳиллари каби.

(давоми бор)

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салоҳиддин

20.12.2018