ХАЛИФАЛИК ДАВЛАТИ ЖИҲОЗИ

(Бошқарув ва идора)

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Халифа

(9)

Халифалик битта бўлиши

Барча мусулмонлар битта давлатда бўлишлари ва уларнинг халифаси фақат битта бўлиши лозим. Оламдаги мусулмонлар учун ягона давлатдан бошқа давлат ва ягона халифадан бошқа халифа бўлиши шаръан ҳаром.

Шунингдек, Халифалик давлатида бошқарув низоми ҳам битта низом бўлиши вожиб, унинг бирлашган иттифоқ (федерация) низоми бўлиши ҳаромдир. Бунинг далили Муслимнинг Абдуллоҳ ибн Амр ибн Осдан қилган ривоятидир. Абдуллоҳ мен Расулуллоҳ ﷺнинг:

»مَنْ بَايَعَ إِمَامًا فَأَعْطَاهُ صَفْقَةَ يَدِهِ، وَثَمَرَةَ قَلْبِهِ، فَلْيُطِعْهُ إِنِ اسْتَطَاعَ، فَإِنْ جَاءَ آخَرُ يُنَازِعُهُ فَاضْرِبُوا عُنُقَ الْآخَرِ«

«Ким имомга Байъат қилиб, унга қўлини ва қалб қўрини берса, қодир бўлганича унга итоат қилсин. Агар бошқаси келиб ундан халифаликни талашса, кейингисини бўйнига уринглар», деганларини эшитдим, деди.

«مَنْ أَتَاكُمْ وَأَمْرُكُمْ جَمِيعٌ عَلَى رَجُلٍ وَاحِدٍ يُرِيدُ أَنْ يَشُقَّ عَصَاكُمْ أَوْ يُفَرِّقَ جَمَاعَتَكُمْ فَاقْتُلُوهُ»

«Бир киши атрофида бирлашиб турган пайтингларда биров келиб, бирлигингизни бузмоқчи ва жамоатингизни бўлиб юбормоқчи бўлса, уни ўлдиринглар». Яна Муслим Абу Саид Худрийдан, у эса Расулуллоҳ ﷺдан қилган ривоятидир:

«إِذَا بُويِعَ لِخَلِيفَتَيْنِ فَاقْتُلُوا الْآخَرَ مِنْهُمَا»

«Агар икки халифага Байъат берилса, улардан кейингисини ўлдиринглар». Яна Муслимнинг Абу Ҳозимдан қилган ривоятидир. У шундай дейди: Мен Абу Ҳурайра билан беш йил бирга бўлдим ва ундан Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим:

«كَانَتْ بَنُو إِسْرَائِيلَ تَسُوسُهُمْ الأنْبِيَاءُ كُلَّمَا هَلَكَ نَبِيٌّ خَلَفَهُ نَبِيٌّ وَإِنَّهُ لا نَبِيَّ بَعْدِي وَسَتَكُونُ خُلَفَاءُ فَتَكْثُرُ قَالُوا فَمَا تَأْمُرُنَا قَالَ فُوا بِبَيْعَةِ الأوَّلِ فَالأوَّلِ أَعْطُوهُمْ حَقَّهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ سَائِلُهُمْ عَمَّا اسْتَرْعَاهُمْ»

«Бану Исроилга пайғамбарлар сиёсат юргизарди. Қачон бир пайғамбар ҳалок бўлса, ортидан бошқа бир пайғамбар келарди. Мендан кейин эса, пайғамбар йўқ. Халифалар бўладилар. Кўп бўладилар. (Саҳобалар бизни нимага буюрасиз? – деб сўрашди. Айтдиларки): Энг биринчисининг, яна биринчисининг Байъатига вафо қилинглар. Уларнинг ҳақларини ўзларига беринглар. Зеро, Аллоҳ улардан раият (фуқаро)ни қандай бошқарганлари ҳақида сўрайди».

Биринчи ҳадис, бир кишига имомлик, яъни халифалик берилгач, унга итоат қилиш вожиблигини, кейин агар бошқа бир шахс келиб ундан халифаликни талашса, у билан урушишни, агар у талашишдан қайтмаса, уни ўлдиришни баён қиляпти.

Иккинчи ҳадис, мусулмонлар ягона халифанинг амирлиги остида битта жамоат бўлсалар, кейин бир шахс келиб, мусулмонларнинг бирлигини бузмоқчи ва жамоатларини тарқатиб юбормоқчи бўлса, уни ўлдириш вожиб эканлигини баён қиляпти. Иккала ҳадис ўз мафҳумлари билан – гарчи қилич ёрдамида бўлса ҳам – давлатнинг бўлиниб-тақсимланиб кетишига йўл қўймасликка тарғиб этиш ва ундан ажраб чиқишни ман этиш кераклигига далолат қиляпти.

Учинчи ҳадис, давлат халифадан – унинг ўлими, ишдан бўшаши ёки ишдан бўшатилиши туфайли – холи бўлиб қолса ҳамда халифалик учун икки шахсга байъат бериб қолинса, кейингисини ўлдириш вожиб бўлиши, бошқача қилиб айтганда, халифа ҳақиқий тўғри байъат берилган биринчи киши бўлиб, кейин байъат берилган иккинчи кимса – агар халифаликни тарк қилганини эълон қилмаса – ўлдирилиши вожиб бўлган ҳолат ҳақида баён қиляпти. Иккитадан кўп шахсга байъат берилган ҳолатда эса, гап бўлиши мумкин ҳам эмас. Бу эса, давлатни парчаланиб кетишдан сақлашга ишорадир, яъни давлатни майда давлатчаларга бўлиб ташлаш ҳаром эканлигини, ягона давлат бўлиб қолиши вожиблигини англатади.

Тўртинчи ҳадис эса, Расулуллоҳ ﷺдан кейин халифалар кўп бўлиши, саҳобалар (Аллоҳ улардан рози бўлсин) Расулуллоҳ ﷺдан халифалар кўп бўлиб кетган вақтда нима қилишлари кераклигини сўрашганда, ул зот биринчи байъат берилган халифага вафо қилишлари ва унга итоат қилишлари керак, чунки у шаръий халифадир, деб жавоб берганликларига далолат қиляпти. Бошқаларига эса, итоат қилинмайди, чунки уларнинг байъати ботил ва ношаръий байъатдир. Зеро, мусулмонларнинг халифаси бўла туриб бошқа халифага байъат берилиши жоиз эмас. Шунингдек, бу ҳадис яна итоат фақат битта халифага бўлиши вожиблигига, бинобарин, мусулмонларнинг биттадан ортиқ давлати бўлиши ҳеч ҳам жоиз эмаслигига ҳам далолат қиляпти.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси

29.01.2021й