Халифалик Давлатида моллар
Халифалик Давлатида моллар
ЖАМОАТ МУЛКИ ВА УНИНГ ТУРЛАРИ
(2)
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
Жамоат мулкининг иккинчи тури
Бу тур ўзининг табиий тузилиши шахсларнинг унга эгалик қилишини тақиқлайдиган муайян нарсалардир. Унинг бу нави гарчи аввалги навга ўхшаш жамоат қулайликларидан бўлса ҳам, унинг далиллари ичига кирса ҳам, лекин бу навнинг тузилиш табиати аввалги навнинг акси ўлароқ шахсларнинг унга эгалик қилишини тақиқлайди. Чунки аввалги навнинг тузилиш табиати шахсларнинг бу навга хосланишини тақиқламайди, шунинг учун жамоат ҳожатлари тушмайдиган кичкина қудуқлар шахсий мулк қилиб берилди.
Аввалги турда келтирилган далиллардан ташқари бу турнинг жамоат мулкидан эканлигининг далили Расулуллоҳ ﷺнинг «Мино олдин борган кишининг манзилгоҳидир», деганларидир. Шунингдек, Расулуллоҳ ﷺнинг жамоат йўл мулкчилигида ўзаро шерикликни тасдиқлашлари бирор шахснинг жамоат йўлига эгалик қилишига ижозат бермасликларидир. Мино Маккаи мукаррама ташқарисидаги бир макон. Бу жойда ҳожилар тош отиш ва қурбонликларни сўйиш, кўноқ (кечаси ётиш) каби муайян ибодатларини бажариш учун Арофатда туришни бажо қилгандан кейин ҳожилар тушадиган жой. Расулуллоҳ ﷺ «Мино олдин борган кишининг манзилгоҳидир», деганларининг маъносини «Мино мусулмонларнинг ҳаммасига мулкдир. Минодаги бирор маконга ким олдин борса ва жойлашса ўша жой уникидир. Чунки Мино мусулмонлар учун муштаракдир. Бирор киши учун мулк эмасдир», деб тушунмоқ керак. Жамоат йўли ҳам шу кабидир. Расулуллоҳ ﷺ инсонлар йўлда шерик эканликларини ва барчанинг бу йўлдан ўтишга ҳақлилигини тасдиқладилар ва йўлдан озор берувчи нарсаларни олиб қўйишни садақа қилиш ўрнида, деб ҳисобладилар. Ҳадисда: «Йўлдан озорни кетказиш садақадир», дейилади. Расулуллоҳ ﷺ йўлда ўтиришдан қайтардилар ва дедиларки: «Сизлар йўлларда ўтиришдан сақланинглар». Чунки йўлда ўтириш инсонлар ўтишини тўсиб қийинлаштиради.
Мино воқесига ва жамоат йўли воқесига назар қилган киши уларнинг тузилиши шахслар уларга эгалик қилишининг тақиқлашини кўради. Ҳожилар ҳаж ибодатларининг баъзисини бажариш учун Минога тушади. Минони тузилиш табиати, уни барча мусулмонлар учун ҳаж ибодатларини бажариш ўрни эканлиги жиҳатидан, муайян бир шахс ёки бир қанча шахсларга хосланишини тақиқлайди. Арафот, Муздалифа ҳам Мино каби. Йўл ҳам шу каби ҳамма учун ва ҳамманинг ўтиши учун тайёрлангандир. Бирор шахс ёки шахсларнинг эгалик қилишга ҳаққи йўқ. Шу сабабли, Мино ва йўл ҳақида келган далиллар, тузилиш табиати, шахсларнинг эгалик қилишга хосланишини тақиқлайдиган ҳар қандай муайян нарсага мувофиқдир. Улар жамоат мулки бўлади. Шунга кўра, денгизлар, дарё ва анҳорлар, кўллар, бўғозлар, Сувайш каналига ўхшаш умумий каналлар, умумий майдонлар, масжидлар жамоат мулки бўлади.
Жамоат мулкининг бу турига поездлар, трамвай, электр симёғочлари, сув трубалари, жамоат йўлидан ўтган канализиция трубалари – буларнинг ҳаммаси жамоат мулки бўлади. Бирор киши учун жамоат мулки бўлган бирор нарсага эгалик қилиши ва инсонлар учун умумий бўлган нарсани ўзлаштириши жоиз эмас. Чунки Расулуллоҳ ﷺ «Қўриқхона қилиш фақат Аллоҳ ва унинг Расули учундир», деганлар, яъни давлатга хосдир. Ҳадиснинг маъноси бирор киши инсонлар учун умумий бўлган нарсани ўзи учун қўриқ ерга айлантириши жоиз эмас. Поезд, трамвай, электр симёғочлари, сув трубалари, жамоат йўлидан ўтган канализация трубаларини жамоат мулкига айлантирган нарса уларнинг доимий равишда жамоат йўлидан бир қисмини эгаллаганлигидир. Шунинг учун бу нарсалар қўриқ қилинган нарсаларга айланди. Қўриқ қилиш эса, фақат давлатга жоиздир. Шу боисдан юқоридаги нарсалар жамоат мулки бўлади.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги матбуот бўлими
19.05.2022й
