Халифалик Давлатида моллар

Меросхўри йўқ кишининг моли

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Эгалари вафот этган ва бирор бир меросхўри бўлмаган кўчмас ва кўчадиган барча моллар, яъни бир шахс вафот этиб унинг  меросхўри   бўладиган хотини ёки фарзанди, ота-оналари, ака-укалари, опа-сингиллари ёки қариндошлари бўлмаган кишининг барча моллари байтулмолга мерос ҳолида қўйилади. Бухорий Миқдом ал-Киндийдан, Миқдом ал-Киндий Набий ﷺдан ривоят қилган ҳадисда Расулуллоҳ ﷺ айтадиларки: «Мен ҳар бир мўминга ўзидан ҳам ҳақлидирман. Кимда ким қарз ёки бола-чақасини қолдирса, менинг зиммамдадир. Кимда ким мол қолдирса, меросхўрларигадир. Ва мен валийси йўқ кишининг валийсиман, молини мерос оламан ва   машаққатини кеткизаман». Бу ҳадисни Бухорий, Муслим ва   Термизий ривоят қилишган. Бу ҳадис шахс вафот этса ва меросхўри бўлмаса, унинг меросхўри Расулуллоҳ  ﷺ  эканликларига ёрқин ва очиқ далолат қилади. Чунки Расулуллоҳ ﷺ барча мўминларнинг, валийси йўқ кишиларнинг валийсидирлар. Расулуллоҳ ﷺдан кейин валийлик халифага кўчади. Халифа барча мўминларнинг ва валийси йўқ кишиларнинг валийси ва меросхўри йўқ кишининг меросхўридир. Халифанинг меросхўрлиги ўзи учун эмас, балки мусулмонларнинг байтулмоли учундир. Шу сабабли меросхўри йўқ кишининг мероси хусусий мулкдан давлат мулкига айланади ҳамда байтулмолнинг фай ва хирож девонига қўйилади. Халифа бу молни мусулмонларнинг манфаатлари йўлида кўзлаган, унда яхшилик ва манфаат бор, деб билган раъйига мувофиқ сарф қилади. Халифа бу молни сотиши ва ижарага бериши, вақф қилиши, ҳадя қилиши,   ажратиб бериши (ер бўлса) ва ундан мусулмонларнинг бирор бир манфаатлари йўлида нафақа қилиши жоиздир. Меросхўри йўқ бўлган мусулмоннинг молига меросхўри йўқ зиммийнинг моли ҳам киради.

Бирор бир зиммий ўлса ва кўчмас ёки кўчадиган, меросхўри йўқ молни қолдирса, бу зиммийнинг моли мусулмонлар учун фай бўлади. Шунингдек, меросхўрларидан ортиб қолган мусулмон кишининг моли ҳам мусулмонлар учун фай бўлади. Худди ўзи вафот этиб, меросхўри фақатгина эру хотиннинг бири бўлган киши каби. Чунки эру хотиннинг бирлари ўзлари учун белгиланган миқдорни олганларидан кейин, қолган мол уларни бирларига қайтариб берилмайди. Меросдан ортиб қолган мол мусулмонлар учун фай бўлиб, мусулмонларнинг байтулмолига қўйилади. Чунки бу молнинг муайян ҳақдори йўқдир ва бу мол меросхури йўқ бўлган   мусулмоннинг моли каби мусулмонлар учун фай бўлади.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги матбуот бўлими

16.08.2022й