“Иброҳим келишуви” ва Марказий Осиё: АҚШнинг жирканч геосиёсий мақсади

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Reuters агентлигининг маълумотларига кўра, Трамп маъмуриятининг вакиллари – хусусан, Стив Уиткофф ва Арье Лайтстоун – Озарбайжон, Қозоғистон ва эҳтимол Марказий Осиёнинг бошқа давлатлари билан “Иброҳим келишуви” бўйича музокаралар олиб бормоқда.

Ушбу жараён босқинчи яҳудий вужуди Ғазодаги мусулмонлар устида геноциднинг барча турини қўллаб, ўн минглаган аёллар ва гўдакларни шафқатсиз қатл қилишда давом этаётган бир пайтда рўй бераётгани уни энг манфур ва ўта қалтис дипломатик ташаббус сифатида намоён қилмоқда.

Америка оламдаги энг улкан бойликларга ва жойлашуви жиҳатдан стратегик муҳим ҳудудларга эга бўлган Исломий олам мамлакатларини мустамлака қилиш орқали  дунёдаги якка қутблилик – геосиёсий ҳукмронлигини ўз қўлида сақлаб қолиш хохишидан воз кечгани йўқ. Шу сабабли, Ислом оламидаги ресурсларнинг  асосий қисми ва уларни ташувчи йўлларнинг муҳим артериялари жойлашган Форс Кўрфази ва Каспий бўйи минтақаларининг ўз таъсири ва назорати остида бўлиши учун курашмоқда. У охирги пайтда ушбу мақсадларига яҳудий вужуди орқали эришиш йўлини танлаган кўринади. Бунинг учун у исломий юртлардаги малай режимларни “Иброхим келишуви” деб номланган дипломатик ташаббуслар орқали яҳудий вужуди(исроил)ни расман тан олиш, у билан иқтисодий ва ҳарбий ҳамкорликни кучайтириш ва уни Ислом оламининг ажралмас ва “қонуний” ўйинчиси ҳамда етакчи куч сифатида қабул қилишга, шунингдек, уни озиқлантириб турувчи “донорлик” вазифасини ўз зиммасига олишга ундамоқда. Америка мусулмон аҳлининг қўрқоқ ва нотавон раҳбарларини шармандаларча бош эгиб, яҳудий вужудига молиявий ва ресурс жиҳатдан хизмат қилувчи воситага айлантириш орқали Ислом минтақасида уни таъсир маркази ва барчадан устунлик мавқега эга бўлишини таъминлаш ҳаракатида. Ислом ва мусулмонларнинг душмани Трамп Уммат вужудига саратон бўлиб жойлашган яҳудий вужуд ёрдамида геостратегик мақсадларини амалга ошириш, ресурслар ва унинг оқимларини назорат қилиш,”куч орқали таслим қилиш” стратегиясини қўллаш, Ислом оламида беқарорлик, низо ва фитналар уюштириш, мустамлакачилик қадамларини мустаҳкамлаш ва энг асосийси,Умматнинг буюклик сари тўғри йўлдаги Рошид Халифалик давлатини барпо қилиш орқали исломий ҳаётни қайта бошлаш учун интилишига тўсиқ қўйишни мақсад қилмоқда.

2020 йилда Трамп ташаббуси билан бошланган “Иброҳим келишуви” 50 дан ортиқ раввин АҚШ президентига келишув доирасини кенгайтириш ва унга туркий давлатларни ҳам қўшиш бўйича расмий мурожаатидан сўнг Трамп маъмурияти форматни Кавказ ва Марказий Осиёга кенгайтирди.

Россия ва Хитой Трампнинг олдинги президентлик даврида Марказий Осиёга эътибори сусайганлигидан фойдаланиб, Россия минтақадаги асосий ҳарбий-сиёсий ва иқтисодий ҳамкор сифатида ўз мавқеини мустаҳкамлади. Шу билан бирга, Хитой ҳам "Бир макон, бир йўл" ташаббуси орқали Марказий Осиёда иқтисодий таъсирини кескин оширди. Гарчи бу икки давлат рақобатчи бўлса-да, улар минтақада ўз ҳаракатларини мувофиқлаштирди.

Трампнинг иккинчи президентлик даврида Марказий Осиёга эътиборининг кучайиши муҳим минераллар ва ноёб металларга бўлган эҳтиёжи, транспорт йўлакларини диверсификация қилиш ва хавфсизлик борасида минтақада ўз таъсир доирасини кенгайтириш орқали Хитой ва Россия таъсирига қарши мувозанат яратишга интилишидан келиб чиқди. Шу сабабли, “Иброҳим келишуви” Трампнинг “бой берилган" минтақага қайтишга уриниши учун геосиёсий восита сифатида хизмат қилиши мумкин.

“Новости-Армения”нинг 2025 йил 14 майдаги хабарига кўра, АҚШ президентининг махсус вакили Стивен Уиткофф фикрича, Арманистон ва Озарбайжон ҳам Иброҳим келишувига қўшилишга тайёр бўлиши мумкин: “Менимча, яқин орада биз Ливан ва ҳатто Сурия билан муносабатларнинг нормаллашуви имкониятини кўрамиз. Улар томонидан ижобий сигналлар берилди. Бу Ливия билан ҳам содир бўлиши мумкин. Бу Озарбайжон ва Арманистон билан ҳам содир бўлиши мумкин, чунки менимча, биз бу мамлакатлардаги можароларни ҳал қилишга жуда, жуда яқинмиз”, – деди Американинг Breitbart веб-сайтига берган интервьюсида. “Бу президентнинг улкан ташаббуси. У бунга ишонади. У бутун минтақада тинчлик ва барқарорликни таъминлашга хизмат қилади. Мен шунга аминманки, яқин бир неча ой ичида яна тўрт, беш, балки олти давлат Иброҳим келишувига қўшилади ва бу президент Трампнинг дунёда тинчлик ва барқарорликни мустаҳкамлашга қаратилган ташқи сиёсий ташаббуслари тўғрисида дунёга кучли сигнал бўлади”, – деди Уиткофф.

Бу сўзлар Трамп маъмуриятининг дунё геосиёсий харитасини ўзгартиришга интилувчи узоқ муддатли стратегик дастури билан бирга Трамп олиб бораётган ташқи сиёсатдаги “ёриқлар”ни ямашга уринаётганини ҳам кўрсатади.

Reuters агентлигининг хабар беришича, Тинчлик музокаралари бўйича махсус вакил Стив Уиткофф ва унинг ёрдамчиси Арье Лайтстоун жорий йилда Озарбайжонга ташриф буюриб, президент Илҳом Алиев билан “Иброҳим келишуви” масаласини муҳокама қилди. Расмий Боку ҳозирча ҳеч қандай баёнот бермаган. Озарбайжондан фарқли ўлароқ, Марказий Осиё давлатларига нисбатан жараён энди бошланмоқда. Оқ уйдан таклиф олганидан сўнг, Озарбайжон томони ўз ҳамкасбларига, жумладан, Қозоғистон вакилларига мурожаат қилиб, уларнинг бу борадаги қизиқишини билишга ҳаракат қилди. АҚШ Давлат департаменти аниқ давлатлар номини айтмади, аммо “Иброҳим келишуви”ни кенгайтириш Трамп маъмурияти ташқи сиёсатининг асосий мақсадларидан бири эканлигини тасдиқлади.

Агентликнинг яна келтиришича, манбасини ошкор қилишни истамаган манбаларнинг маълум қилишига кўра, Озарбайжон ва Марказий Осиёнинг баъзи бошқа мамлакатлари Исроил билан алоқаларни аллақачон йўлга қўйган. Шу боис, уларнинг Иброҳим келишувларига қўшилиши кўпроқ рамзий аҳамиятга эга бўлиб, савдо ва ҳарбий ҳамкорлик соҳаларидаги алоқаларни мустаҳкамлашга қаратилгандир.

Ушбу маълумот муносабати билан Kun.uz Ўзбекистон Ташқи ишлар вазирлигидан изоҳ сўради. ТИВ вакили Ахрор Бурхонов шундай деди: “Ўзбекистон АҚШдан бу масала бўйича ҳеч қандай мурожаат олмаган”.

Бироқ 2025 йилнинг биринчи олти ойи давомида Ўзбекистондан (исроил)га мис импорти 7 миллион долларни ташкил этди – бу деярли 2024 йилнинг бутун давридаги кўрсаткичга тенг (8 миллион доллар). Агар ушбу тенденция сақланиб қолса, йил охиригача етказиб бериш ҳажми 20 миллион долларга етиши мумкин, деб хабар берди Ynet нашри.

Мутахассисларнинг айтишича, етказиб бериш ҳажмининг ошиши Туркиянинг (исроил)га экспорт қилишни тақиқлаганидан сўнг Ўзбекистон ушбу бўшлиқнинг бир қисмини эгаллагани билан боғлиқ. Денгизга бевосита чиқиши бўлмаганига қарамай, мамлакат тезда логистика тизимини йўлга қўйди: мис юк машиналарида Грузия орқали ташилади ва у ердан денгиз орқали Ашдод портига етказилади. Ashra ташқи савдо хатарларини суғурталаш бўйича давлат компаниясининг маркетинг менежери Алекс Авербух ўзбекистонлик шерикларнинг ҳаракатларини “қутқарувчи” деб атади.

Мирзиёев ва унинг ҳукумати Аллоҳ таолонинг ушбу сўзларини наҳотки билмаса?! 

لَتَجِدَنَّ أَشَدَّ النَّاسِ عَدَاوَةً لِّلَّذِينَ آمَنُوا الْيَهُودَ وَالَّذِينَ أَشْرَكُوا ۖ

– “Шубҳасиз, сиз мўминларга энг қаттиқ адоват қилгувчи одамлар яҳудийлар ва мушрик бўлган кимсалар эканини кўрасиз”. (Моида:82) 

 يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُودَ وَالنَّصَارَىٰ أَوْلِيَاءَ ۘ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ ۚ وَمَن يَتَوَلَّهُم مِّنكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ ۗ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ

– “Эй мўминлар, яҳудийлар ва насронийларни дўст тутмангиз! Улар бир-бирларига дўстдирлар. Сизлардан ким уларга дўст бўлса, бас, у ўшалардандир. Албатта, Аллоҳ золим қавмни ҳидоят қилмас”.   (Моида:51)

Мирзиёев ва унинг ҳукумати билсинки, “Иброҳим келишуви”га рози бўлиш ва босқинчи вужуд билан ҳар қандай алоқа ва ҳамкорлик қилиш – Аллоҳ, Росули ﷺ ва Умматга хиёнатдир!

Бу – Муқаддас Замин – Исро маконини, Масжид ал-Ақсони вайрон қилишдир! Бу – гўдак ва чақалоқларнинг тўкилган қони ва куйиб кул бўлган жасадларини топташдир! Бу – аёллар ва қарияларнинг парчаланган ёки очликдан эт-суякка айланган таналарини таҳқирлашдир! Бу – яҳуд вужудининг шафқатсиз жиноятларига ҳамкорлик қилишдир! Бу – оналарнинг фарёдлари, фарзандларнинг чинқириғи устида қилинадиган хиёнат келишувидир!

Мирзиёев ва унинг ҳукумати огоҳ бўлсинки, Ғазодаги ўн минглаган шаҳидларнинг ҳақлари ҳеч қачон зое бўлмас, интиқом соати яқиндир! Унутмасинки, Аллоҳнинг изни ила тикланажак Рошид Халифалик давлати ҳақ-ваъдадир! 

وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَىٰ لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُم مِّن بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا ۚ يَعْبُدُونَنِي لَا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئًا ۚ وَمَن كَفَرَ بَعْدَ ذَٰلِكَ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ

– “Аллоҳ сизлардан иймон келтириб, солиҳ амалларни қилганларга уларни ер юзида худди улардан аввалгиларни халифа қилганидек халифа қилишни, улар учун Ўзи рози бўлган динни мустаҳкамлашни ва уларнинг хавф-хатарларидан кейин омонликни бадал қилиб беришни ваъда қилди. Менгагина ибодат қилурлар ва Менга ҳеч нарсани ширк келтирмаслар. Шундан кейин ҳам ким куфр келтирса, бас, ана ўшалар, ўзлари фосиқлардир”.   (Нур:55)

Иззатуллоҳ

28.08.2025й