Қийноқлар давом этади

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Ўзбекистонда қамоқда сақлаш тўғрисидаги қонунга ўзгартиришлар киритилди. Адлия вазирлиги хабар беришича, эндиликда ҳибсга олинганлар мажбурий тиббий кўрикдан ўтказилади. Ушбу ўзгартиришлар қийноқларга қарши курашишга қаратилган бўлиб, унга кўра, маҳбус тергов изоляторига тушганидан кейин икки соатдан кечиктирмай биринчи тиббий кўрикдан ўтказилиши керак. Маҳбуснинг илтимосига кўра, тиббий кўрикда адвокат ҳам иштирок этиши мумкин. Агар такрорий кўриклар давомида маҳбуснинг танасида янги кўкаришлар, яралар, лат ейишлар ёки бошқа жароҳат излари аниқланса, бу ҳақдаги маълумотлар зудлик билан прокуратурага етказилади.

Маълумки, 21-22 апрель кунлари Инсон ҳуқуқлари бўйича Миллий марказ ва ЕХҲТ лойиҳалари координатори ҳамкорлигида “Истанбул протоколига мувофиқ қийноқларни суд-тиббий ҳужжатлаштириш” мавзусида халқаро тренинг бўлиб ўтган эди. Унда қийноқларни ҳужжатлаштириш ва уларнинг олдини олиш жараёнида тиббиёт ходимларининг ролига алоҳида эътибор қаратилган эди.

Ўзбекистон 1995 йил 28 сентябрда БМТнинг Қийноқларга қарши конвенциясини ратификация қилган. Конституциянинг 26-моддасида “…Ҳеч ким қийноққа солиниши, зўравонликка, бошқа шафқатсиз, ғайриинсоний ёки инсон қадр-қимматини камситувчи муомалага ёхуд жазога дучор этилиши мумкин эмас” деб белгиланган. Шунингдек, жиноят кодексининг 235-моддасида “Қийноққа солиш ва бошқа шафқатсиз, ғайриинсоний ёки қадр-қимматни камситувчи муомала ҳамда жазо турларини қўллаш”га жазо борлиги айтилган. Шунга қарамасдан, Amnesty International’нинг 2024 йилги ҳисоботида: “Ўзбекистонда қийноқ ҳолатлари барҳам топгани йўқ. Жиноят юзасидан эътироф эттириш учун босим ва шафқатсиз муомала давом этмоқда”, – дейилган.

Ўзбек ҳукумати қабул қилган халқаро ва маҳаллий қонунлар “қийноқларни, ғайриинсоний ёки қадр-қимматни камситувчи муомалани маҳбусларга қўлланадиган табиий муносабат” деб қарайдиган куч тузилмаларини қийноқлардан тўхтатмаган экан, қонунга киритилган ўзгартиришлар самара бермаслиги тайин. Чунки бу ўзгартиришларга кўра, адвокат фақат “розилик билан” иштирок этиши мумкин, мажбурий тиббий кўрик ИИБ тизимидаги шифокорлар томонидан ўтказилади, барча жараён айнан “қийноқ қўлловчилар” назоратида амалга оширилади. Бу эса, тиббий кўрик ва унинг натижаларини сохталаштириш имконини беради. Прокурор эса, жабрланувчи тарафидан шикоят кўтарилган тақдирда ҳам, “ўз исботини топмади” дея шикоятни босди-босди қилиб қўяверади. Шунинг учун киритилган ўзгартиришлар қийноқларни бартараф этишга эмас, аксинча қийноқ изларини ёпишга хизмат қилади. Бундан ташқари, қийноқларга қарши қонун қабул қилиш ва унга ўзгартиришлар киритиш ЕХҲТ лойиҳалари доирасида экан, бу ташкилот Ғарбнинг мустамлака қилиш қуроли сифатида мустамлакачилик омилларининг йўқ бўлишини хоҳламайди. Қийноқлар ҳам шу омиллардан бири ҳисобланади. Мана шунинг ўзи киритилган ўзгартиришлар қийноқларга чек қўйиш мақсадига қаратилмаганини англатади.

Шунингдек, 2025 йил 19 май куни суд ҳукмига кўра узоқ муддатли қамоқ жазоларига ҳукм қилинган 33 та Ҳизб ут-Таҳрир йигитларига тергов жараёнларида қўлланган мислсиз даражада қийноқлар, тазйиқлар, зўравонликларга нисбатан ЕХҲТ каби ўзини “эзгупарвар” қилиб кўрсатаётган халқаро ташкилотларнинг сукут қилгани ҳам бу ташкилотларнинг асл башарасини очиб беради. Нафақат Ислом Уммати, балки бутун инсоният устидаги зулму қийноқлар, озору таҳқирлашларга ҳаққоний чек қўядиган тузум – ёлғиз Ислом тузуми экан, уни ҳаёт майдонида татбиқ қиладиган Рошид Халифалик давлатини тиклаш бугуннинг бирламчи долзарб масаласига айланди. Росулуллоҳ ﷺ дедилар:

«ثُمَّ تَكُونُ مُلْكًا جَبْرِيًّا، فَيَكُونُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكُونَ، ثُمَّ يَرْفَعُهَا اللَّهُ، ثُمَّ تَكُونُ خِلَافَةً عَلَى مِنْهَاجِ النُّبُوَّةِ»

“Кейин зўравон подшоҳлик бўлади. Кейин у Аллоҳ хоҳлаган давр довом этади, сўнгра Аллоҳ уни ҳам кўтаради. Сўнгра яна Пайғамбарлик минҳожидаги Халифалик бўлади”.

Ҳизб ут-Таҳрир Ўзбекистон Матбуот бўлими аъзоси Иззатуллоҳ

02.07.2025й