بسم الله الرحمن الرحيم

ИНСОНЛАР ҚАЛБИГА ЙЎЛ

Муборак Пайғамбарлик сийратидан

لَّقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ

“Сизлар учун Росулуллоҳда гўзал намуна бордир”

АБУ БАКРНИНГ ОДАМЛАРНИ ҲАЖ ҚИЛДИРИШИ ВА БУ

ҲАЖ ДАЛОЛАТ ҚИЛГАН МАЪНОЛАР

Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Маккани ҳижратнинг саккизинчи йили, рамазон ойининг йигирманчи кунида фатҳ этдилар ва Аттоб ибн Усайдни бу шаҳарга амир этиб тайинладилар. Ўша пайтда Аттобнинг ёши йигирмада эди. Унга кундалик ризқ (маош) сифатида атиги бир дирҳам белгиладилар. Шунинг учун у одамларга хутба қилиб шундай деган эди: «Эй одамлар, Аллоҳ бир дирҳамга қаноат қилмаган кимсанинг жигарини ҳамиша оч қолдирсин. Зеро, Росулуллоҳ менга ҳар куни бир дирҳамни маош қилиб бердилар. Бас, шундан бери менинг ҳеч кимга эҳтиёжим йўқдир». Аллоҳ ундан рози бўлсин ва у ҳам Аллоҳни рози қилган бўлсин.

(Ҳунайн ғазотидан) ва Тоиф қамалидан кейин Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам саккизинчи ҳижрий сананинг зулқаъда ойида Жаърона деган жойдан умра учун эҳром боғладилар. Шундан кейин Мадинага юзланиб, бу ерга зулқаъданинг сўнгги ва зулҳижжанинг аввалги кунларида кириб келдилар.

Шу йили одамлар худди араблардек ҳаж қилишди ва мусулмонларга Аттоб ибн Усайд бош бўлди.

Тўққизинчи йили эса Табук ғазоти бўлди. Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бу ғазотдан Мадинага рамазон ойида келдилар ва Рамазоннинг қолган кунлари, шаввол ва зулқаъда ойида шу ерда турдилар. Сўнгра, ширк аҳлидан иборат одамлар ҳажларидан фориғ бўлиб ўз уйларига қайтганда Абу Бакр розияллоҳу анҳуни мусулмонларга ҳажларини барпо қилиб бериш учун амир этиб тайинладилар.

Биз тарих ҳақида мухтасар сўз юритиб, ушбу ҳаж ҳодисасига боғлиқ бўлган айрим аҳкомларга тўхталиб ўтамиз. Аллоҳ субҳанаҳудан Ўзининг улуғ Росулига эргашувчилардан ва унинг тўғри йўлида юрувчилардан бўлишимизни илтижо қиламиз, шундагина аввалгилар қучган ва мўъминларга башорат қилинган зафарга биз ҳам эришамиз.

Абу Бакр розияллоҳу анҳу ва у билан бирга бўлган мусулмонлар Аллоҳнинг муқаддас байтини ҳаж қилиш мақсадида отланганларида Бароат сураси нозил бўлди ва Аллоҳ Росулига бу сурани катта ҳаж кунида ўқиб берилиши учун йўлга чиққан ҳожиларга етказишни ваҳий қилди. Шунинг учун Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Алий ибн Абу Толибни (Аллоҳ унинг юзини ёруғ қилсин) чақириб, унга бу сурани Абу Бакрга етказишни топширдилар. Ибн Исҳоқ айтади: (Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Али ибн Абу Толибга дедилар: “Бароат сурасининг мана бу дастлабки оятларини олиб йўлга чиқинг ва қурбонлик куни одамлар Минода тўпланган пайтда уларга маълум қилингки: «Жаннатга биронта кофир кира олмас, бу йилдан сўнг бирон мушрик ҳаж қилмас ва бирор киши Байтуллоҳни яланғоч ҳолда тавоф қилмас ҳамда Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг зиммасида ким учун аҳд-паймон бўлса, унинг муддати битгунча вафо қилинур». Шунда Али ибн Абу Толиб (унга Аллоҳнинг розилиги бўлсин) Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг Азбо деган туяларини миниб йўлга чиқди ва Абу Бакрга етиб олди. Абу Бакр уни кўргач, амир бўлиб келдингизми ёки маъмур бўлибми? – деб сўради. Али амир бўлиб эмас, балки маъмур бўлиб келдим, деди. Шундан сўнг биргалашиб йўлда давом этдилар. Қурбонлик куни Али ибн Абу Толиб одамларга Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам буюрган нарсаларини эълон қилди.

Ҳаж амалларини мукаммал адо этганларидан сўнг икковлари Росулуллоҳ  соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурига қайтдилар.

Абу Бакрнинг одамларни ҳаж қилдириши ҳодисаларида ва Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Алий розияллоҳу анҳуни ҳожиларга катта ҳаж кунида қироат қилиб бериш учун юборган Бароат сурасида чуқурроқ фикр юритган киши буюк ишларнинг гувоҳи бўлади, уларнинг аҳкомларини ўрганиш, улар далолат қилган маъноларга риоя қилиш лозим бўлади. Биз улардан қуйидагиларни зикр қилиб ўтамиз:

Биринчи: Бароат сураси ҳаёт ишлари хусусида бир неча ҳукмларни ўз ичига олади; мушрикларга аҳдлар тўғрисида ора очиқликни эълон қилишни, фақат Аллоҳни, унинг Росулини ва мўъминларнигина дўст тутишни, ҳижрат ва жиҳодни, Аллоҳнинг қонунларини эътиборсиз қўйиб қонун чиқариш жиноят эканлигини, аҳли зимма (мусулмонлар ҳимоясидаги аҳли китоблар) ва жизя тўловчиларни, бойликни хазина қилиб тўплашнинг нима эканлигини ва закотни, Масжидул Ҳаромни обод этишни ва Аллоҳга бўлган иймонни, мунофиқлар ва уларнинг фитналарини, мушрикларнинг Масжидул Ҳарамга келишларини ман этишни ва уларнинг ҳаж қилишлари туфайли келадиган моддий манфаатларга қизиқмасликни, чунки Аллоҳ мўъминларни ўз фазли-раҳмати билан бой-бадавлат қилишини ва булардан бошқа ҳаёт ишлари хусусидаги амалий ҳукмларни ўз ичига олади.

Шу аҳкомлар ўз ичига олган бу улуғ сурани ҳаж қилувчиларга катта ҳаж кунида ўқиб берилишини Аллоҳ ўз Росулига ваҳий қилди. Чунки Аллоҳ субҳанаҳу ҳаёт ишлари тўғрисидаги амалий ҳукмларни ҳожиларга, улар ана шу улуғ ибодатларини адо этишлари орасида ва ҳаж маросимларини ўтаб бўлишларидан аввал эшиттирилишини ирода қилди. Токи Ҳақнинг каломи қалбларга, ақлларга, туйғуларга ва фикрларга ўрнашсин. Аллоҳнинг ҳукмлари бир-бирига чамбарчас боғлиқ, ибодатлар билан муомалалар ўртасини, ҳаж билан жиҳодни ва одамларнинг маҳаллий алоқалари билан халқаро алоқаларни бир-биридан ажратиш асло мумкин эмас, балки буларнинг ҳаммасини, Аллоҳ Ўзининг улуғ пайғамбарига дунё ва охират ишларини ўнглаш учун нозил қилган Ислом тартибга солади.

وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَاناً لِّكُلِّ شَيْءٍ

– „Сизга барча нарсани баён қилиб берувчи Китобни – Қуръонни нозил қилдик“.  (Наҳл:89)

Ўз оғуларини илмонийлик (динни ҳаётдан ажратиш) ва динни давлатдан ажратиш номи билан сочаётган, ибодатлар ва муомалалар бутунлай бошқа-бошқа нарсалардир деб уларнинг ўртасини бир-биридан ажратиб юбормоқчи бўлаётган ва бу нарсаларни мусулмонлар орасида кенг ёйишга уринаётган Ислом душманлари ва уларнинг сақофатлари билан суғорилган, залолат (адашиш)га тушиб қолган ва бошқаларни ҳам залолатга бошловчи кимсалар зўр бериб уринаётган мана шу ишлар Аллоҳнинг динига нисбатан қилинган катта жиноятдир ва уларга ундаш эса дунёдаги расволикни ва охиратдаги аламли азобни келтирадиган куфр даъватидир.

Аллоҳ ҳукмларининг бир-бирига мустаҳкам боғлиқлиги Исломда очиқ-ойдин баён қилинган, Аллоҳнинг Китобида ва Росулининг (у кишига Аллоҳнинг салот-раҳматлари ва саломи бўлсин) суннатларида ва сийратларида ҳамда у зотнинг асҳоблари сийратларида (уларга Аллоҳнинг розилиги бўлсин) аниқ баён қилингандир.

Бароат сурасини ҳаж қилувчиларга ўқиб берилиши, ҳеч шубҳасиз, ана шу буюк маънони, яъни ибодатларнинг ҳаёт ишларидан ажралмас эканлиги маъносини англатади. Чунки ҳожи ҳаж қилар экан, қалбига ва ақлига ўзининг жиҳод қилиши лозимлигини, фақат Аллоҳга, Росулига ва мўъминларгагина дўст бўлиши кераклигини ва муомалаларда ҳам шариатга таяниши вожиблигини жо этади. У шулардан бирортасини бажараётган пайтда ўзининг ҳолиқи (яратувчиси) билан бўлган алоқасини ҳис этган ҳолда, тоқати етганича Аллоҳнинг буйруқлари ва қайтариқларини бажо келтиришга уринади.

Иккинчи: Абу Бакр розияллоҳу анҳунинг йўлда учрашган вақтда Алига (унинг юзини Аллоҳ улуғ қилсин) айтган биринчи сўзи: «Амир бўлиб келдингизми ёки маъмурми?» деган саволдир. Бу саволнинг ҳам Исломда катта маънони билдирувчи улкан далолати бор.

Дарҳақиқат, амирликнинг яхлитлиги муҳим аҳамиятга эга. Шунинг учун бир иш юзасидан на умумий бошқарувда ва на хос бошқарувда мусулмонларга иккита амир бўлиши асло дуруст эмас. Шунга биноан, Исломий Уммат учун иккита халифа бўлмайди Пайғамбаримиз: «Агар иккита Халифага байъат берилса, уларнинг иккинчисини ўлдиринглар» – дедилар. Шунингдек, битта уюшманинг ишларини юритиш учун ҳам иккита амир бўлиши мумкин эмас. Шунингдек, сафарда ҳам, битта иш устида ҳам иккита амир бўлмайди. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Агар сафарда уч киши бўлиб қолсалар битталарини амир қилиб олсинлар» деб айтдилар. Бу нарсани Росул соллаллоҳу алайҳи ва саллам қилган иш ҳам қувватлайди. Чунки у киши ҳар қандай ишда фақат битта амир тайинлар эдилар. Бир маконда биттадан ортиқ кишини амирликка тайинламаганлар.

Шунинг учун Абу Бакр сўраган биринчи савол амирлик ҳақида бўлди. Чунки бу нарса жамоатга раҳбарлик қилишда, юқорида айтиб ўтганимиздек, жуда муҳим ишдир. Шундагина карвон ҳеч бир ихтилофсиз ва бўлинишсиз тартиб-интизом ва аниқ қоида билан ўз йўлидан оғишмай кета олади.

Демак, Исломда амирнинг битталиги шаръий ҳукм бўлиб, бу мусулмонларнинг бирлигини; уларнинг умматларидаги, давлатларидаги ва барча ишларидаги бирлигининг кафолатини таъминлайди.

Бу мусулмонлар зеҳнларида ўрнашган тўғри тушунчалар жумласидан эди. Уларнинг давлатлари ҳам, халифалари ҳам битта эди. Бироқ мустамлакачи кофир шу асрнинг бошларида ўзининг мусулмонлар устига ҳисоб-китоб билан қўғирчоқ тиклаб қўйган малайлари ёрдамида мусулмонлар халифалигини йўқ қилишга муваффақ бўлди. Натижада, мусулмолар давлат ва майда давлатчаларга парчаланиб кетдилар. Халифалик ва бирлик йўқлиги сабабли уларга хор-зорлик ва заифлик етди.

(давоми бор)

Ал-Ваъй (Онг) журналининг 155-сонидан олинди

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

10.04.2018й.