ИНСОНЛАР ҚАЛБИГА ЙЎЛ
بسم الله الرحمن الرحيم
ИНСОНЛАР ҚАЛБИГА ЙЎЛ
ОДАМЛАР ҚАНДАЙ КАСБ ҚИЛИНАДИ
(давоми)
Одамлар қалбини касб қилишдаги набавий воситалар
Биринчи восита: Одамларга хизмат қилиш ва уларнинг эҳтиёжларини ўтаб бериш
Нафслар (одамлар) табиати ўзларига эҳсон-яхшилик қилган кишини яхши кўради ва ўзларининг эҳтиёжларини ўтаб беришга ҳаракат қиладиган кишига мойиллик кўрсатади. Шунинг учун ҳам: “одамларга яхшилик қил, уларнинг қалбини қул қилиб оласан”, дейилган. Демак инсон яхшилик қули экан, биринчи бўлиб касб қилиниши керак бўлган одамлар ўзингнинг аҳлинг ва яқинларингдир. Шунинг учун Росулуллоҳ с.а.в бундай дедилар:
خيركم خيركم لأهله، وأنا خيركم لأهلي
“Сизларнинг яхшиларингиз ўз аҳлига яхшилик қилганларингиздир ва мен ўз аҳлига энг яхшилик қилувчингизман”. Термизий ва Ибн Можа ривояти. Саҳиҳ. Оиша розияллоҳу анҳодан “Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам нима иш қилар эдилар?” деб сўралганида онамиз:
سُئلت عائشة -رضي الله عنها- ما كان النبي -صلى الله عليه وسلم- يصنع في بيته؟ قالت: كان يكون في مهنة أهله فإذا حضرت الصلاة، خرج إلى الصلاة
“У киши ўз аҳли меҳнатида бўлардилар, намоз вақти бўлиб қолса таҳорат олиб намозга чиқиб кетардилар” деб жавоб берган эди. Бухорий ривояти.
Орамизда ота-она, хотин, яқин қариндошлар каби ўзига энг яқин одамлар қалбини касб қилиш тўғрисида бепарволик қиладиганлар бор. Уларнинг ҳаққи борасида косирлик (чегараланиб олиш) қилгани учун ва уларнинг олдидаги вазифаларини адо этмай, бепарволик қилгани учун уларнинг қалби уни ёмон кўриш ва унга нисбатан нафрат билан тўлиб кетганини кўрасиз. Касб қилишимиз зарур бўлган ва бошқалардан кўра афзалроқ бўлган одамлар синфларидан бири қўшнилардир. Росулуллоҳ с.а.в шундай дедилар:
ومن كان يؤمن بالله واليوم الآخر ، فليكرم جاره
“Кимки Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган бўлса, қўшнисини икром қилсин”.
Қани айтингчи, уларни ҳидоятга ва тақвога даъват қилишдан ҳам каттароқ икром (эъзозлаш) борми. Ҳатто Пайғамбаримиз – у кишига энг афзал салоту саломлар бўлсин – бундай ҳам дедилар:
عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ — أَوْ قَالَ: لِجَارِهِ — مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ
“Биронтангиз ўзи учун яхши (раво) кўрган нарсани биродари учун ёки қўшниси учун ҳам яхши кўрмагунича (комил) иймонли бўлмайди”. Шунинг учун қўшнига нисбатан яхши муносабатда бўлишимиз, унга биринчи бўлиб салом беришимиз, касал бўлса бориб кўришимиз, мусибатда унга таъзия билдириб ҳамдард бўлишимиз, хурсандликда уни табриклашимиз, хатосини кечиришимиз лозим, айб-нуқсонларини қидирмаслигимиз, агар нуқсони очилиб қолса яширишимиз, унга ҳадя беришни, уни зиёрат қилишни, унга яхшилик қилишни муҳим санашимиз лозим… Зеро, Росулуллоҳ с.а.в қўшнисига озор берган кимсада комил иймон бўлмаслигини айтиб:
عن أبي هريرة رضي اله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم قال : والله لا يؤمن ، والله لا يؤمن ، والله لا يؤمن ! قيل : من يا رسول الله ؟ قال : الذي لا يأمن جاره بوائقه
“Аллоҳга қасамки иймон келтирмабди, Аллоҳга қасамки иймон келтирмабди, Аллоҳга қасамки иймон келтирмабди” дедилар. Шунда бир киши: “у ким эй Росулуллоҳ?” деб сўради. Пайғамбаримиз с.а.в: “ёмонликлари ва озоридан қўшниси омонда бўлмаган кимса” деб жавоб бердилар. Муттафақун алайҳ.
Эй суюкли биродарим, касб қилиб даъват сафига қўшишимиз зарур бўлган одамлар орасида сенга эҳтиёжи тушиб турадиган одамлар бўлади. Масалан, табиб бўлсанг касаллар ёрдамингга муҳтож бўлади, мударрис бўлсанг талабаларинг эҳтиёжи сенга тушади, идора ходими бўлсанг одамларнинг сенга иши тушиб, улар сенга мурожаат қиладилар. Уларга хизмат кўрсатишда, уларга бўлган муомалани жойига қўйишда, муомалани кечиктирмасликда қўлингдан келган бутун ҳаракатни сарфлаб, уларнинг қалбини касб қилишинг зарур. Ўзининг ишида зиммасидаги вазифасини адо этишда ўзини қийнаб ўтирмай, одамлар билан бўладиган муомалаларни кечга сурадиган идора ходимидан норози бўлиб, унинг ҳаққига одамлар дуоибад қилаётганини кўпчилигимиз эшитганмиз. Термизий ва Абу Довудда – саҳиҳ иснод билан – Росулуллоҳ с.а.в дан ривоят қилинган ушбу ҳадис келади:
من ولاه الله شيئا من أمر المسلمين ، فاحتجب دون حاجتهم وخلتهم وفقرهم ؛ احتجب الله دون حاجته ، وخلته ، وفقره
“Аллоҳ бирон кимсани мусулмонлар ишларидан бирор нарсада бошлиқ қилиб қўйган бўлсаю, лекин у уларнинг эҳтиёжлари ва заруратлари қаршисида пардаланиб беркиниб олса, уларни фақир-муҳтож қилиб қўйса (яъни уларнинг эҳтиёжларини ва заруратларини ўтаб бермай зориқтириб қўйса), қиёмат кунида Аллоҳ ҳам унинг эҳтиёжи ва зарурати қаршисида пардаланиб олади ва уни фақир-муҳтож қилиб қўяди”.
Бир сўз билан айтганда, идора хизматчисининг вазифаси одамлар қалбини касб қилиш ва уларга Аллоҳ даъватини етказиш учун бамисоли бир ҳосилдор заминдир.
Менинг одамлардан мана шу уч синфни: аҳл-оила ёки яқинларини, қўшниларини ва идора, муассасадаги вазифаларимизда биз йўлиқиб турадиган кишиларни алоҳида айтиб ўтишимга сабаб қуйидаги икки нарсадир: улар билан кўп йўлиқиб туриш ва кўп ҳолларда уларнинг ҳақ-ҳуқуқлари борасида косирлик ёки бепарволик қилиб қўйиш. Бу косирлик ва бепарволик уларнинг даъватимизни қабул қилишларига салбий таъсир кўрсатади. Демак, нафақат даъватчи, балки ҳар бир мусулмон ҳамма одамларга ўзининг яхши ҳулқи ва фидокорлиги билан муносабатда бўлиши лозим. Шунинг учун ҳам онамиз Ҳадижа розияллоҳу анҳо Росулуллоҳ с.а.в ни васф қилиб бундай деган эди:
فقالت خديجة كلا والله ما يخزيك الله أبدا، إنك لتصل الرحم وتحمل الكل، وتكسب المعدوم، وتقري الضيف وتعين على نوائب الحق
“Албатта сиз силайи раҳм (қариндошлар билан борди-келди) қиласиз, ҳамманинг оғирини енгил қиласиз, қўлида йўққа топиб берасиз, меҳмонни иззат қиласиз, ҳақдорларга ёрдам берасиз”.
(давоми бор)
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ
08.11.2017й.
