بسم الله الرحمن الرحيم

ИНСОНЛАР ҚАЛБИГА ЙЎЛ

ОДАМЛАР ҚАНДАЙ КАСБ ҚИЛИНАДИ

Одамлар қалбини касб қилишдаги набавий воситалар

(давоми)

Тўртинчидан: сўз билан амалнинг бир-бирига тўғри келмаслиги. Даъватчининг сўзи амалига тўғри келмаса, одамлар уни қаттиқ ёмон кўришади ва ундан қаттиқ нафратланишади. Балки бу Аллоҳ Азза ва Жалла наздида энг манфур тубан сифатдир. Зеро, Аллоҳ Азза ва Жалла шундай деди:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ

“Эй мўъминлар, сизлар нега ўзларингиз қилмайдиган нарсани (қиламиз деб) айтурсизлар?! Сизларнинг ўзларингиз қилмайдиган ишни (қиламиз деб) айтишларингиз Аллоҳ наздида ўта манфур (ишдир)”. (Саф 2-3)

Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таъоло одамларни яхшиликка буюриб, ўз нафсларининг эса адашиб юришига қўйиб берадиган, бунга бепарво бўлган қавмни қоралади:

أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنسَوْنَ أَنفُسَكُمْ وَأَنتُمْ تَتْلُونَ الْكِتَابَ أَفَلاَ تَعْقِلُونَ

“Одамларни яхшиликка чорлаб, ўзларингиз унутасизларми? Ҳолбуки, ўзларингиз китоб тиловат қиласизлар. Ақлингизни юргизмайсизларми?” (Бақара-44)

Шунинг учун ҳам Шуайб ўзининг қавмига Аллоҳ бизга хабар берган ушбу сўзларни айтган эди. Аллоҳ Таъоло унинг тили билан бундай дейди:

وَمَا أُرِيدُ أَنْ أُخَالِفَكُمْ إِلَىٰ مَا أَنْهَاكُمْ عَنْهُ ۚ إِنْ أُرِيدُ إِلَّا الْإِصْلَاحَ مَا اسْتَطَعْتُ ۚ

“Мен сизларга хилоф қилиб, сизларни қайтараётган нарсани ўзим қилишни истамайман. Мен фақат имконим борича ислоҳ қилишни истайман, холос”. (Ҳуд-88)

Лекин баъзи одамлар ҳаёлига кўп келадиган бир шубҳага жавоб беришга тўғри келади. Биз бу шубҳани қуйидагича савол шаклида баён қиламиз: даъватчи маъруф ишни ўзи қилолмаган ва наҳийни ўзи тарк қилолмаган тақдирда маъруфни буюришни ва мункардан наҳий қилишни тарк қилиши керакми?

Ибн Касир раҳимаҳуллоҳ бундай дейди: “Маъруфга буюриш ва уни қилиш, бунинг ҳаммаси вожиб бўлиб, салаф ва ҳалаф (кейинги) уламоларнинг энг саҳиҳ сўзларига кўра, бирини тарк қилиш билан бошқаси соқит бўлмайди. Баъзи уламолар: маъсиятларни қиладиган кимса бошқа одамларни бу маъсиятлардан наҳий қилиши тўғри бўлмайди, деган раъйга юришди. Бу раъй заифдир. Саҳиҳи шуки, олим маъруфга – гарчи уни ўзи қилмаган бўлса ҳам – буюради ва мункардан – гарчи уни ўзи қилган бўлса ҳам – наҳий қилади”. Саид ибн Жубайр эса бундай деди: “Агар киши то ўзида бирон (ёмон) нарса қолмагунча маъруфга буюрмайдиган ва мункардан қайтармайдиган бўлса, биронта одам маъруфга буюрмаган ва мункардан қайтармаган бўларди”. Ибн Касир бундай деди: “Лекин кишининг бундай ҳолатда бўлиши (яъни бошқаларни маъруфга буюриб, мункардан қайтариб, лекин ўзи амал қилмаслиги) мазмум-қораланадиган ишдир. У кўра-била туриб тоатни тарк қилгани маъсиятни қилгани учун, хилоф иш қилгани учун мазаммат қилинади. Чунки биладиган кимса билмайдиган кимса каби бўлмайди”.

Бешинчи: қийинлаштириб ва мураккаблаштириб юбориш. Баъзилар одамларга Ислом, деб кўрсатиш учун барча оғир ва қийин нарсаларни қидириб юришади. Улар Исломнинг енгил қилганини ва одамлардан ҳараж-қийинчиликни кўтарганини эътиборга олишмайди. Бу эса Пайғамбаримиз – у кишига энг афзал салоту саломлар бўлсин – қилган ишга хилофдир. Оиша розияллоҳу анҳо онамиз Пайғамбаримиз ҳақида бундай деган эдилар:

مَا خُيِّرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ أَمْرَيْنِ إِلَّا أَخَذ أَيْسَرَهُمَا مَا لَمْ يَكُنْ إِثْمًا 

“Пайғамбаримизга қачон икки ишдан бирини танлаш ихтиёри берилса, фақат энг енгилини – модомики  гуноҳ бўлмаса – танлар эдилар. Агар гуноҳ бўладиган бўлса, ундан одамларнинг энг узоғи бўлар эдилар”. Зеро, енгиллик қилишнинг – модомики у шариат доирасида бўлар экан – қалбларни улфат қилишда ва уларнинг бу динга боғланишларини зиёда қилишда таъсири бор. Росулуллоҳ с.а.в. даъватчиларга нидо қилиб бундай дедилар:

يسِّروا ولا تعسِّروا، وبشِّروا ولا تنفِّروا

“Енгил қилинглар, оғир қилманглар, севинтиринглар, нафратлантириб қочирманглар”. Нававий бундай деди: агар Пайғамбаримиз фақат “енгил қилинглар” дебгина қўйганларида эди, бир марта енгиллик қилиб, кўп марта оғирлик кишиларнинг ишини маъқуллаб қўйган бўлардилар, шунинг учун ҳамма ҳолатларда оғирлик қилишни бартараф қилиш мақсадида “оғир қилманглар” ҳам дедилар. “Нафратлантириб қочирманглар” деган сўзида ҳам шундай мазмун ётибди. Мақсад Исломга яқинлашиб қолган кишини улфат қилиш ва бошиданоқ унга қаттиқлик қилмасликдир. Маъсиятлардан қайтариш ҳам лутф-юмшоқлик билан бўлиши лозим, тоинки киши буни қабул қилсин. Шунингдек, илмни таълим бериш ҳам тадриж билан (даражама-даража) бўлиши лозим. Чунки нарса бошланишида енгил бўлса, унга киришадиган кишига маҳбуб-севимли бўлиб қолади ва уни яйраб қабул қилади. Оқибатда унга бўлган муҳаббати кўпинча зиёда бўлиб бораверади. Унинг зидди эса (яъни оғир қилинадиган бўлса) бунинг хилофи бўлади.

Хотима:

Ва баъд

Одамлар қалбини касб қилиш муҳим бўлиб, у осон иш эмас. Фақат Аллоҳ муяссар қилган кишиларгагина осондир. Шунинг учун биз Аллоҳга ялиниб, ёлвориб қалбимизни ва одамлар қалбини ҳаққа очиб қўйишини, бизни ҳам, уларни ҳам Ўз динининг ансорлари ва Ўз даъватини кўтариб чиқувчилар жумласидан қилишини сўрашимиз лозим. Дуо қилиш билан бирга сабабларга киришишимиз ҳам зарур. Бу сабаблар – Аллоҳ изни ила – бизни сарсон-саргардон қалбларни касб қилишга етказади. Биз юқорида айтиб ўтган воситаларга амал қилиш ва нафратлантириб, қочирувчи нарсалардан четланиш ана шу сарсон қалбларни ҳидоятга гўзал тарзда қайтарса ажаб эмас. Сўзим охирида Аллоҳ Азза ва Жалладан Ўз динига нусрат беришини, Ўз калимасини олий қилишини, бизни ҳидоятга бошловчи ва ҳидоятланганлар жумласидан қилишини, залолатда юрувчилардан ва залолатга бошловчилардан қилмаслигини сўраб қоламан. Пайғамбаримиз Муҳаммадга, у кишининг оиласига ва жами саҳобаларига Аллоҳнинг салоти бўлсин.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

03.12.2017й.