Исломда иқтисод низоми
بسم الله الرحمن الرحيم
Исломда иқтисод низоми
“Иқтисод” сўзи луғатда қасд сўзидан олинган бўлиб, тўғри йўлни тутиш маъносини билдиради. У, шунингдек, беҳуда совуришнинг зидди бўлган тежамкорлик маъносини ҳам англатади. Бу сўз аслида қадимги грекча лафздан олинган бўлиб, “уй ишларини тадбир қилиш” демакдир. Бунда уйнинг қодир, лаёқатли аъзолари озиқ-овқат етиштириш ва хизмат кўрсатишда иштирок этиб, ўзлари топган нарсадан ҳаммалари фойдаланишади. Кейинчалик одамлар уй сўзини кенгроқ маънода қўллайдиган бўлишди ва бу сўздан битта давлат ҳукм юритадиган жамият тушуниладиган бўлди. Демак бу ерда иқтисод сўзи луғавий маънода эмас, балки молиявий ишларни тадбир қилиш, деган истилоҳий маънода қўлланади. Тадбир қилиш молни кўпайтириш ва мавжуд бўлиб туришини таъминлаш билан бўлади, бу тўғрида иқтисод илми бахс юритади ёки молни тақсимлаш билан бўлади, бу мавзуда эса, иқтисодий низом бахс юритади. Демак, бу ерда иқтисод сўзи луғавий маънода эмас, балки молиявий ишларни тадбир қилиш, деган истилоҳий маънода қўлланади.
Ҳозирги асрда бу сўз кенгроқ маънода қўлланадиган бўлиб, барча жамиятлардаги инсон ҳаётининг кенг соҳаларини ўз ичига оладиган бўлди. Иқтисод кенгайганлиги боис иқтисодий ютуқлар ер юзига сиғмай қолди. Нефть саноатидан тортиб истеъмол моллари, озиқ – овқат маҳсулотлари ишлаб чиқариладиган саноат корхоналаригача, банк сектори (бўлими), молиявий ва тижорий биржалар, филиаллари бутун ер юзи бўйлаб тарқалган гигант ширкатларгача шундай ютуқлар билан тўлиб тошди. Компьютер пайдо бўлиб аниқ ҳисоб китоблар қилинадиган бўлди, интернет, спутникли алоқа ва бошқалар пайдо бўлди. Натижада одамлар бир – бири билан яшин тезлигида боғланадиган бўлди. Бунинг оқибатида олам турли – туман саноат маҳсулотлари, ҳисобсиз товар ва хизматлардан иборат улкан “тошқин” гирдобида яшамоқдаки, бу тошқин дунёдаги барча бозорларни ғарқ қилиб юборди. Айни вақтда миллионлаб одамлар оч – наҳор, ярим – яланғоч кун кечирмоқда. Минглаб одамларнинг бир ҳовуч кимсалардан бўлган қарзлари тоғдек уюлиб кетди. Бу қарзлар фоизлари ва жадваллари “жазаваси”нику айтмай қўя қолайлик. Бироқ булардан кўз юмилди.
Агар юқорида айтилганлар иқтисодий ютуқлар бўлса, унда нега оламнинг бир қисм одамлари бой – бадавлат яшагани холда аксарият кўпчилик қашшоқлик ва муҳтожликда яшамоқда? Аксарият ҳалқлар ўз ерлари ер ости ва ер усти бойликларга тўлиб тошгани холда бунга эгалик қила олмаяптилар? Нима учун табиий бойликлардан, саноат, молиявий ва ишлаб чиқаришдан олинаётган даромадларга бир ҳовуч одамлар эгалик қилмоқда? Марказий Осиё, Яқин Шарқ ва Африкадаги кўпчилик аҳолиси мусулмон бўлган юртлардаги аксар инсонлар қашшоқликда яшаётганлиги сабаби нимада? Нима учун инсонларга нисбатан бундай адолатсиз муносабатда бўлинмоқда? Бу саволларга жавоб бериш мобайнида бу муаммоларни юзага келишининг асл сабаблари, уларга берилаётган ечимлар ва энг тўғри ечим қандай бўлиши ҳақида батафсил маълумот беришга ҳаракат қиламиз. Қисқа қилиб айтганда, ушбу янги рукнда иқтисод соҳаси муаммоларига капитализм ва социализм мабдаларининг иқтисодий жиҳатдан билдирган фикрлари тўғрисида мулоҳаза юритиб, Ислом мабдаси қандай ечим берганлигини ўрганиб чиқамиз. Ушбу ишимизни ҳайирли бўлишини Аллоҳдан сўраб қоламиз.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салоҳиддин
05.02.2017й.
