Исломда ижтимоий алоқалар туркумининг давоми
Исломда ижтимоий алоқалар туркумининг давоми
Хос ҳаёт 1-қисм
بسم الله الرحمن الرحيم
Мақоланинг ўтган сонида эркак ва аёлнинг ўртасидаги алоқаларни Аллоҳнинг шариати билан тартибга солишнинг аҳамиятлари ҳақида сўз юритган эдик. Рукнимизнинг ушбу сонида “Хос ҳаёт” мавзусини ёритишни бошлаймиз.
Хос ҳаёт
Инсон ҳаёт кечириш табиатига кўра қабила ёки қишлоқ ёки шаҳарда жамият шахслари ўртасида яшаб, “умумий ҳаёт” кечиради. Шунингдек, оила аъзолари билан ўз уйида “хос ҳаёт” кечиради. Ислом бу хос ҳаёт учун муайян ҳукмларни бериб, улар орқали бу хос ҳаётда – эркак бўладими ёки аёлми, фарқсиз – умуман инсонда пайдо бўладиган муаммоларни ҳал қилди. Мазкур ҳукмлардан энг кўзга ташланадигани – Ислом инсоннинг уйидаги хос ҳаётини ёлғиз ўзининг тасарруфига топшириши ва унинг уйига изн сўрамай киришни ман қилишидир.
Аллоҳ Таъоло дейди:
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَى أَهْلِهَا ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ
“Эй иймон келтирганлар, ўз уйларингиздан бошқа уйларга то изн сўрамагунингизча ва эгаларига салом бермагунингизча кирмангиз. Мана шу сизлар учун яхшироқдир. Шояд эслатма-ибрат олсангизлар”. (Нур. 27)
Аллоҳ одамларни уйларга эгаларининг рухсатисиз киришдан қайтарган. Рухсат берилмасликни бегонасираш, рухсат берилишини эса яқин олиш, деб ҳисоблаган. Аллоҳнинг: “…то изн сўрамагунингизча”, дейиши изн сўрашдан киноядир. Чунки изн сўраш билангина уй эгаларига яқин бўлинади. Яъни оятда “унинг эгаларидан изн сўрамагунингизча”, дейилган. Табароний Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламдан ривоят қиладики:
من أذخل عينه في بيت من غير إذن أهله فقد دمره
“Уй эгаларининг изнисиз унга қараган одам уни вайрон қилибди”.
أن رجلاً سأل النبي صلى الله عليه و سلم أأستأذن على أمي؟ قال: نعم, إنه ليس لها خادم غيري, أأستأذن عليها كلما ذخلت؟ قال: أتحب أن تراها عريانة؟ قال الرجل: لا, قال: فاستأذن
Бир киши Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламдандан сўради: “Онамдан ҳам олдига кириш учун изн сўрайманми?”. Дедилар: “Ҳа”. Деди: “Онамнинг мендан бошқа ходими йўқ. Қачон олдига кирадиган бўлсам изн сўрайманми?”. Дедилар: “Уни яланғоч ҳолатда кўришни хоҳлайсанми?” Деди: “Йўқ”. Дедилар: “Ундай бўлса, изн сўра”. Абу Довуд ривояти. Демак, ҳар қандай инсоннинг ўз уйидан бошқа уйга эгасининг изнисиз киришини ман қилдилар. Бунда уй эгасининг мусулмон бўлиш ёки бўлмаслигининг фарқи йўқ. Чунки гарчи хитоб мусулмонларга қаратилган бўлса-да, у изн сўровчи шахсга нисбатан айтилган. Оятда “уйлар” сўзи эса бирор қайдсиз мутлақ ҳолда, бирор аломатга хосланмай умумий лафзда келган бўлиб, ҳар қандай уйни ўз ичига олади. Бу баён уйларнинг дахлсизлигини белгилаш ва хос ҳаётни ўзига хос ҳукмлар билан хослаб қўйишдаги аниқ баёндир. Бу ҳукмлардан бири – бирор уйга кириш хоҳланганда изн сўрашдир. Изн сўровчи уйда бирор кишини топмаса, то изн берилмагунча кирмайди. Агар уй эгаларидан бири унга “қайтинг” деса, қайтиб кетиши керак. Уйга кириши мумкин эмас. Аллоҳ Таъоло айтади:
فَإِن لَّمْ تَجِدُوا فِيهَا أَحَداً فَلَا تَدْخُلُوهَا حَتَّى يُؤْذَنَ لَكُمْ وَإِن قِيلَ لَكُمُ ارْجِعُوا فَارْجِعُوا هُوَ أَزْكَى لَكُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ
Энди агар у (уй)ларда ҳеч кимни топмасангизлар, у ҳолда то сизларга изн берилмагунча уларга кирмангиз! Агар сизларга «қайтинглар» дейилса (яъни, киришга изн берилмаса), қайтиб кетинглар! Шу сизлар учун энг тоза (йўлдир). Аллоҳ қилаётган амалларингизни билгувчидир. (Нур. 28)
Яъни изн сўраб қаттиқ туриб олиш, пардани кўтаришни қайсарлик билан талаб қилиш, эшиклар олдида кутиб туриш жоиз эмас. Бу ҳукмлар одамлар учун маскан (доимий яшаш жойи) бўлган уйлар ҳақида эди. Биров учун маскан бўлмаган уйларга эса қаралади, агар киришни хоҳлаётган шахс улардан фойдаланмоқчи бўлса, изн сўрамасдан кириши мумкин. Аллоҳ Таъоло дейди:
لَّيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَدْخُلُوا بُيُوتاً غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَّكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا تَكْتُمُونَ
"(Биров учун) маскан бўлмаган (меҳмонхона, карвонсаройлар каби) сизлар фойдаланадиган уйларга (изн сўрамасдан) киришларингизда сизларга гуноҳ йўқдир. Аллоҳ ошкор қилаётган нарсангизни ҳам, яшираётган нарсангизни ҳам билур". (Нур. 29)
Мафҳумнинг мухолифи қоидасига (яъни, оятдан англанган тушунчанинг аксига) кўра, агар улардан фойдаланмасангиз, уларга кирманглар. Демак, истисно киришни хоҳловчилар фойдаланадиган, биров учун маскан бўлмаган уйларга хос бўлиб қолади. Бундай изн сўраш ҳукмлари билан хос ҳаёт ҳар-хил вақтларда чақириб келувчиларнинг безовта қилишидан муҳофаза қилинади ва уйдагилар ташқаридаги барча шахслардан тинч бўлишади.
Мақоланинг келгуси сонида “Хос ҳаёт” мавзусини ўрганишда давом этамиз.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Муслим
07.10.2017й
