Замонавий уруш, янги доктрина ва хавфсизлик масаласи: Ўзбекистон қайси йўлдан бормоқчи?

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

13 январ куни бўлиб ўтган Хавфсизлик кенгаши йиғилишида президент Шавкат Мирзиёев замонавий уруш табиати тубдан ўзгарганини таъкидлади. Мирзиёевнинг фикрича, эндиликда урушлар танк ва аскарлар сони билан эмас, балки сунъий интеллект, рақамли бошқарув, дронлар, кибер ва робот технологиялар, шунингдек, сиёсий-иқтисодий босим орқали олиб борилмоқда. Шавкат Мирзиёев, шунингдек, 8 йил аввал қабул қилинган Мудофаа доктринаси ва 1997 йилда тасдиқланган Миллий хавфсизлик концепциясини қайта кўриб чиқиш зарурлиги ҳақида ҳам фикр билдирди.

Бу баёнотлар минтақавий ва халқаро муҳит тобора хавфли тус олаётган бир пайтда янгради. Президент чиқишидан бир неча кун олдин, АҚШнинг Венесуэла ва Эронга нисбатан амалга оширган ҳарбий ва иқтисодий зарбалари ортидан, Кремл тарғиботчиси Владимир Соловьёв Россия миллий доктринасини қайта кўриб чиқиш ва Арманистон ҳамда Марказий Осиё давлатларида “махсус ҳарбий операция” ўтказиш зарурлигини очиқ айтиб чиқди. Бу эса, Россия сиёсий элитасида “яқин хориж”га нисбатан империал ёндашув ҳануз сақланиб турганининг ифодаси сифатида баҳоланди. Шу нуқтаи назардан, Мирзиёевнинг мудофаа соҳасига алоҳида эътибор қаратиши тасодиф эмас. Бу Россиядан келаётган таҳдидли риторикага нисбатан профилактик жавоб сифатида ҳам баҳоланиши мумкин.

Бироқ муаммо шундаки, бугунги Ўзбекистон мудофаа арсеналининг асоси совет даврида шакллангани ва ҳамон техник жиҳатдан Россия ҳарбий мактабига боғлиқ эканлиги инкор этиб бўлмайдиган ҳолат. Бу боғлиқлик фақат қурол-яроғ эмас, балки эҳтиёт қисмлар, сервис, таъмирлаш ва ҳарбий кадрлар тайёрлаш тизими орқали ҳам давом этиб келмоқда. Айни пайтда, Тошкент Ғарб билан технологиялар, хусусан, дронлар ва авиация соҳасида ҳамкорликни ҳам кучайтирмоқда. Чирчиқ авиация таъмирлаш заводида “Airbus” вертолётларига хизмат кўрсатиш марказининг очилиши мана шу йўналишдаги қадамдир. Шу ўринда Мирзиёевнинг: “Бир нарсани тушуниб олиш зарур. Замонавий уруш табиати тубдан ўзгарди. Энди қайси давлат фақат танк, самолёт ёки аскарлар сонига таяниб ғалаба қозонаман деса, қаттиқ адашади. Ҳозирги жанглар сунъий интеллект, рақамли бошқарув, узоқ масофага юқори аниқликда зарба берувчи воситалар, кибер ва робот технологиялар, сиёсий-иқтисодий босим асосида олиб борилмоқда”, – деган сўзлари, бир жиҳатдан, бугунги уруш кайфиятининг ҳақиқий воқесини баён қилгандек, чунки Украинадаги уруш оғир техника, жонли куч сони ва фронтал босимга таянган классик уруш моделининг инқирозини очиқ намоён қилди. Шу билан бирга, Россия ҳарбий мактаби самарасизликка учраганини ҳам кўрсатди. Бошқа жиҳатдан эса, Ўзбекистоннинг Россия марказли ҳарбий меросдан аста-секин чиқиб, ғарбча технологик бошқарувга асосланган хавфсизлик моделига мослашиш истагини ҳам англатади. Айниқса, Кремл тарғиботчиларининг Марказий Осиёни “таъсир доираси” сифатида очиқ тилга олаётган бир пайтда, Тошкентнинг ҳарбий доктринасини қайта кўриб чиқишга киришиши ҳам тасодиф эмас. Буни эса, табиий равишда Ғарб, хусусан, НАТО мамлакатлари қўллайдиган ҳарбий концепцияларга яқинлашув сифатида тушуниш ҳам мумкин.

Шу ўринда савол туғиладики, ушбу ҳарбий “ислоҳотлар” ҳақиқатда хавфсизликни кафолатлайдими ёки Уммат хавфсизлигини бир мустамлакачи қўлдан иккинчисига топшириш жараёнидан ўзга нарса эмасми?

Исломда ҳарбий сиёсат фақат мудофаа ёки фақат давлат хавфсизлиги масаласи сифатида эмас, балки давлат ўз армияси, ўз саноати, ўз сиёсий иродаси орқали ичкари ва ташқарида Ислом ва Ислом Умматининг манфаатларини ҳимоя қилиш учун олиб бориладиган сиёсатдир. Шунинг учун ҳар қандай ажнабий ҳарбий иттифоқларга қўшилиш, улар билан ҳарбий мудофаа ҳамкорлик қилиш, ташқи кучларнинг хавфсизлик кафолатларига суяниш каби Уммат ҳавфсизлигини асл душман – кофир мустамлакачилар қўлига топширадиган ишларнинг барчасини Ислом умуман ман қилади. Шунингдек, душманни қўрқувга соладиган даражада армияни кучайтириш, қуролланиш ва ҳарбий тайёргарликни узлуксиз олиб боришни қатъий талаб қилади. Аллоҳ таоло марҳамат қилади: 

وَأَعِدُّوا لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ وَمِن رِّبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ وَآخَرِينَ مِن دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ يَعْلَمُهُمْ ۚ

– “Улар учун қўлингиздан келганича куч-қувват ва эгарланган отларни тайёрлаб қўйингиз, бу билан Аллоҳнинг душманини, ўз душманингизни ва улардан бошқа ўзингиз билмайдиганларни қўрқитасиз”.   (Анфол:60)

Шу тариқа, давлат зарур бўлган қурол-аслаҳани ўзи ишлаб чиқариши ва уни ривожлантириб бориши лозим. Токи, у душманларни ҳақиқатан ҳам қўрқита оладиган даражада кучли ва замонавий қурол турларига эга бўлсин. Шунингдек, у оғир саноатни кучайтириш асосида қурол-яроқни доимий равишда такомиллаштириш устида иш олиб боради. Шунинг учун давлат қурол-яроқни бошқа давлатлардан сотиб олмасдан, ўзи ишлаб чиқариши зарур. Йўқса, хорижий давлат унга ўз шартларини тиқиштириш орқали армияни Ислом талаб қилган даражада кучайтириш имконини бермайди.

Лекин армиянинг енгилмас кучга айланиши аввало қурол ёки жисмоний тайёргарлик билан эмас, балки Умматни соғлом ақидага асосланган исломий тарбия билан, ўлимдан қўрқмайдиган, дунё манфаатига алданмайдиган, ботил тузум олдида зинҳор тиз чўкмайдиган журъатли, матонатли қилиб тайёрлашга боғлиқ. Бу эса, Аллоҳга қатъий иймон асосида тўғри таваккул, ҳаёт ва ўлим, ризқ, азизлик ва хорлик каби масалаларда тўғри тушунчаларни шакллантиришни ҳамда душманнинг мафкуравий таъсирини англай оладиган, Исломни ҳаётни бошқарувчи низом сифатида тўғри тушунадиган сиёсий онг ва масъулият ҳиссини пайдо қилишни талаб қилади. Демак, Умматни енгилмас куч қилиб тайёрлаш учун қуролдан олдин ақидани, майдондан олдин фикрни, жангдан олдин сиёсий онг ва масъулиятни вужудга келтириш зарур бўлади. Шундагина Уммат қўрқмайди, чекинмайди ва мағлуб бўлмайди.    Бунинг учун эса, ҳарбий сиёсатнинг асоси исломий ақида бўлиши, уруш ва тинчлик қарорлари Исломий шариатдан келиб чиқиб белгиланиши ҳамда таълим ва тарбия етук исломий шахсияларни тайёрлашга қаратилган бўлиши лозим.

Ўрмон қонуни ҳукм сураётган ва глобал кучларнинг асл мустамлакачилик башаралари ҳар қачонгидан ҳам очиқ-ойдин намоён бўлаётган бугунги дунёда нафақат ҳарбий ва хавфсизлик, балки ҳаётнинг барча соҳаларидаги долзарб масалаларга тааллуқли ечимлари, ўз аҳлини ҳеч қачон алдамайдиган Ҳизб ут-Таҳрир партиясининг Халифалик Давлати дастурида мукаммал баён қилинган. Шунга кўра, мустамлакачи кучлар хатари ва мислсиз зўравонликларига қарши курашишни истаган ҳар бир мусулмон, у жамиятнинг қайси қатлами ёки қандай мавқе ва мансабга эга бўлмасин, Ҳизб ут-Таҳрир етакчилигида Рошид Халифалик давлатини барпо қилиш орқали исломий ҳаётни қайта бошлаш учун ҳаракатга келмоғи лозим. Зеро, қачонки, Уммат сарсонликдан чиқиб, ўзининг ҳақиқий исломий сиёсий етакчисига онгли равишда эргашса, ҳозир ҳаракатсиз ётган улкан салоҳияти уйғониб, Ислом Уммати яна бир бор инсониятга йўл кўрсатувчи етакчи қудрат сифатида намоён бўлади ҳамда бу илоҳий ваъда ва ҳаётий қонуният ҳамдир.

Иззатуллоҳ

16.01.2026й