Исломни кимдан ўрганамиз?

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Исломни муайян шахслардан ўрганиш керакми ёки ҳар қандай одамдан ўрганса ҳам бўлаверадими? Бугун мусулмонлар орасида шу ва шунга ўхшаш саволлар учраб туради. Бу борада аниқ ечимга эга бўлмаган мусулмонлар ўзлари дуч келаётган турли манбаларнинг қайси бирига ишонишни билмай қолмоқдалар. Чунки бугунги кунда Исломни ўргатиш даъвосида жуда кўп шахслар ўртага чиқмоқдалар. Даъват майдонида асл Исломни етказаётган холис ва Аллоҳдан қўрқадиган зотлар ҳам, Исломни турлича таъвил қилиб, унинг мазмун-моҳиятига тўғри келмайдиган тарзда бузиб кўрсатаётган ва Аллоҳга туҳмат қилаётган кимсалар ҳам бор. Бу мавзуни умумий равишда бўлса ҳам ёритишнинг сабаби шу аслида.

Исломни ҳар қандай мусулмондан ўрганиш жоиз. Фақат ўргатувчи одил, яъни адолатли бўлиши ва ўрганувчи ўргатувчини ўзи сўраётган масалани билади, деб ҳисоблашидир. Мана шу шартлар топилса Шариатни ҳар қандай мусулмондан ўрганиш жоиздир. Бу ўринда Исломни олим, мужтаҳид кабилар ўргатяптими ёки муаллим, шифокор, қурувчи, ҳоким, муҳандис, кимёгар, иқтисодчи, деҳқон кабилар ўргатяптими, умуман фарқи йўқ. Исломни ҳатто оми одамдан ҳам ўрганиш жоиз. Масалан, бир оми одам бошқа одамга ўзи яхши билган битта фикрни ўргатса ва у одил бўлса, ўрганувчи уни шу масалани билади, деб ҳисобласа, ундан шу масалани ҳеч қандай монеликсиз ўрганиши жоиз. Бироқ Аллоҳ Таоло фосиқнинг сўзини қабул қилишдан қайтарди ва унинг сўзини аниқлашни буюрди:

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا

– “Эй мўминлар, агар сизларга бир фосиқ кимса бирон хабар келтирса, сизлар (ҳақиқий аҳволни) аниқлаб-текшириб кўринглар!”  (Хужурот:6)

Фосиқнинг хабари инкор қилинади. Агар фосиқ бирор хабар келтирса, одамлар уни олишга шошилмаслиги ва ҳақиқатни излашлари вожиб. Аксинча, одил кишининг сўзи фатво сўрашда ҳам, ҳукмни ўрганишда ҳам, бошқа ўринларда ҳам ҳеч иккиланмай олинаверади.

Ким бўлишидан қатъий назар, агар у одил ва сўралаётган ҳукмни яхши билса, ундан Шариатни ўрганиш жоиз. Гарчи у фақат ўша масалани яхши билиб, бошқа масалаларни яхши билмаса ҳам. Шуни эслатиб ўтиш жоизки, ҳар бир мусулмон кишиси ўзи яхши билган масалаларни – гарчи у битта масалани биладими ёки кўп масалаларни биладими, фарқсиз – билмайдиган биродарларига етказиши лозим. Чунки Ислом илмни яширишдан қайтарган. Хулоса шуки, Исломни ўрганиш муайян шахсларга чеклаб қўйилмаган, балки юқорида айтилган шартлар топилиши кифоя қилади.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Фаррух 

06.10.2019й