Ҳижрат ҳақидаги саволга жавоб
Ҳижрат ҳақидаги саволга жавоб
Ижтимоий тармоқлардан бирида Ikrombek исмли мухлисимиздан келган саволга жавоб
Савол:
Ассалому алайкум. Ҳижрат тўғрисида маълумот берсангиз, қандай ҳолатда қандай одам ҳижрат қилади?
Жавоб:
بسم الله الرحمن الرحيم
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ ۖ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ۚ ذَٰلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا
“Эй иймон келтирганлар, Аллоҳга итоат қилинг ва пайғамбарга ҳамда ўзларингиздан бўлган (яъни мусулмон бўлиб Аллоҳнинг ҳукмларини татбиқ қилаётган) ҳокимларга бўйинсунинг! Бордию бирон муаммога дуч келсангиз, — агар ҳақиқатан Аллоҳга ва охират кунига ишонсангиз — у муаммони Аллоҳга ва пайғамбарига қайтаринг! Мана шу яхшироқ ва чиройлироқ ечимдир”. (Нисо. 59)
Ва алайкум ассалом ва роҳматуллоҳ. Ҳижрат ҳақида кўп мужтаҳидлар турлича
фикрларни айтишган. Баъзилари ҳижрат етти турда бўлади деса, бошқалари олти ҳил бўлади, яна бошқаси уч турда бўлади дейишган. Ушбу фикрларни бирма бир қайси бири тўғри эканини текшириб чиққандан кўра, ҳижрат сўзининг луғавий ва шаръий маъносига эътибор беришимиз мақсадга яқинроқ бўлади.
“Ҳижрат” сўзи араб луғатида “هجر , هاجر”- феълидан олинган бўлиб “узилмоқ, алоҳида бўлмоқ, айрилмоқ, алоқани узмоқ, бошқа ерга кўчиб кетмоқ” каби маъноларни ўз ичига олади.
Шаръий маъноси эса, банда ўзи яшаб турган еридан бошқа ерга бутунлай яшаш учун кўчиб кетиши, ёки бир ишдан ўзини узоқда сақлаши, ўша ишдан юз буришини тушунилади.
Ҳижрат кўз билан кўринувчи, билинувчи бўлади, ёки маънавий ҳижрат ҳам бўлади. Кўринувчи ҳижрат инсоннинг ўзи яшаб турган еридан кўчиб кетиши ҳисобланади. Маънавий ҳижрат эса, мусулмон банда Аллоҳ рози бўлмайдиган ҳар қандай гуноҳ ишлардан ўзини узоқлаштириши бўлиб, баъзи ўринларда “гуноҳлардан ҳижрат қилган” деган жумла билан ифодаланади.
Маънавий ҳижрат. Ушбу “маънавий ҳижрат” жумласининг келиб чиқиш сабаби, далилини келтириб ўтиш керак албатта. Бу тўғрида Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам шундай деганлар:
أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: المسلم من سلم المسلمون من لسانه ويده، والمهاجر من هجر ما نهى الله عنه
Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Мусулмон шундай одамки, бошқа мусулмонлар унинг тилидан ва қўлидан омонда бўладилар. Муҳожир шундай одамки, Аллоҳ қайтарган нарсалардан ҳижрат қилган одамдир”. Муттафақун алайҳ.
Лекин ушбу савол жавобимизда гап маънавий ҳижрат ҳақида эмас, балки инсон яшаб турган еридан бошқа ерга кўчиб кетиши тўрғисида батафсил тўхталамиз, чунки инсон ҳар қачон ўзини гуноҳлардан узоқлашиши, маъсиятлардан ҳижрат қилиши мумкин. Бошқа юртга кўчишни билдирувчи ҳижрат эса, бунинг учун ўзига хос ҳолатлар, шартлар бўлиши керак.
Куфр юртидан Ислом давлатига ҳижрат. Мусулмонлар Маккадан Мадинага ҳижрат қилганлари каби, Ислом Халифалик давлати тикланганида кофир юртлардаги мусулмонлар учун бу давлатга бутунлай кўчиб бориш вожиб бўлади. Чунки Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламни Аллоҳ Таъоло Мадинага ҳижрат қилишини буюрди, у киши билан бирга жиҳод қилиш учун бошқа мусулмонлар ҳам ҳижрат қилишди ва у ерда Ислом давлати тикланди. Шундан кейин ушбу давлатни жиҳод билан кенгайтириш, Аллоҳнинг каломини атрофдаги куфр юртларига етказиш бошланди. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ушбу сўзлари айнан шунинг учун айтилгандир:
قال النبي صلى الله عليه وسلم يوم فتح مكة لا هجرة ولكن جهاد ونية وإذا استنفرتم فانفروا
Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам Макка фатҳ қилинган куни шундай дедилар: “Энди ҳижрат йўқ, лекин буёғига жиҳод ва ният. Ва агар жиҳодга чақирилсангизлар чиқинглар”. Муттафақун алайҳ.
Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг мушриклар орқасига яшириниб кетган мусулмонни танқид қилганлари тўғрисидаги ҳадислар ҳам шу маънода айтилган.
قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: أنا بريء من كل مسلم يقيم بين أظهر المشركين. قالوا: يا رسول الله، لم؟ قال: لا تراءى ناراهما
Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Мушриклар орқасига ўтиб олган ҳар қандай мусулмондан мен беҳожатман”. Саҳобалар сўрашди: “Ё Росулаллоҳ, нимага?” Жавоб бердилар: “Ахир уларни оловларини кўрмаяпсизларми?!”. Абу Довуд ва Термизий ривояти. Саҳиҳ. Ҳасан.
Яъни Ислом давлати тикланганидан кейин мушриклар орқасида, яъни ҳимоясида юраверган мусулмон ўзини бутун мусулмон уммати бирлигидан ажратган бўлади. Ислом давлатидаги Халифага уни ҳимоя қилиш вожиб бўлмайди.
Ислом давлати тикланганидан кейин, ушбу давлатни ўзида турганлар яна ҳижрат қилмайдилар, балки улар жиҳодга чақириладилар, ҳудди Макка фатҳида бўлгани каби. Лекин бошқа ерлардаги, куфр юртларидаги мусулмонлар ушбу давлатга келишлари вожиб бўлади.
Ислом давлати тикланмаган, бугунги кунимиздаги ҳолатда ҳижрат
لِلْفُقَرَاءِ الْمُهَاجِرِينَ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا وَيَنْصُرُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ۚ أُولَٰئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ
“Фақир муҳожирларгаки, улар ўз диёрларидан ва мол-мулкларидан жудо қилинган эдилар, (улар) Аллоҳдан фазл ва Унинг розилигини умид қилулар. Аллоҳга ва Унинг Расулига ёрдам берурлар. Ана ўшалар содиқлардир”. (Ҳашр. 8)
Бу ҳолат тўғрисида айтадиган бўлсак, хозирги вақтда ўз юртдан бошқа юртларга ҳижрат қилаётган муҳожирларнинг сони кундан кунга кўпайяпти, минглардан юзмингларга етяпти. Кўп мусулмонлар юртларида бўлаётган урушлар уйларини ташлаб уруш бўлмаётган ерларга кетишга мажбур қилаётган бўлса, бошқа ерларда уруш бўлмаётган бўлса-да, кўплаб мусулмонлар яшаб турган жойларидаги жорий ҳукуматларнинг уларни иймон келтирган динига амал қилишидан тўсаётгани, Исломнинг ҳар қандай кўринишга очиқчасига аёвсиз курашаётгани, умрбодга қамашлар, таҳдидлар, ўлдиришлар кўпаяётгани сабабли, бундай тазйиқлар бироз бўлсада камроқ бўлган бошқа давлатларга кўчиб кетишга мажбур бўлмоқдалар. Мусулмонларнинг ушбу амалларига ҳам, албатта, шариатда аниқ далиллар келган.
وَإِذَا رَأَيْتَ الَّذِينَ يَخُوضُونَ فِي آيَاتِنَا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ حَتَّىٰ يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ ۚ وَإِمَّا يُنْسِيَنَّكَ الشَّيْطَانُ فَلَا تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّكْرَىٰ مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ
“Оятлармизни (истеҳзо қилишга) шунғиётганларни кўрган чоғингда, то ундан бошқа гапга шунғигунларича улардан юз ўгир. Агар шайтон эсингдан чиқарган бўлса, эслаганингдан сўнг, золим қавмлар билан ўтирма!” (Анъом. 68)
إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ قَالُوا فِيمَ كُنْتُمْ ۖ قَالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الْأَرْضِ ۚ قَالُوا أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُوا فِيهَا ۚ فَأُولَٰئِكَ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ ۖ وَسَاءَتْ مَصِيرًا * إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ لَا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَلَا يَهْتَدُونَ سَبِيلًا * فَأُولَٰئِكَ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَعْفُوَ عَنْهُمْ ۚ وَكَانَ اللَّهُ عَفُوًّا غَفُورًا
“Ўзига зулм қилувчи ҳолида жони олинаётганларга фаришталар: “Нима қилаётган эдинглар?” дерлар. Улар: “Ер юзида бечора эдик”, дерлар. Улар (фаришталар): «Аллоҳнинг ери кенг эди-ку, ҳижрат қилсангиз бўлмасмиди?!” дерлар. Ана ўшаларнинг жойи жаҳаннамдир. У қандай ҳам ёмон жой! Фақат эркаклар, аёллар ва болалардан иборат, ҳижрат қилишга қодир бўлмаган, йўлни топа олмаган бечораларгина бундан мустасно. Ана ўшалар, шоядки, Аллоҳ уларни афв этса. Зотан, Аллоҳ афв этувчи ва мағфират қилувчи зотдир”. (Нисо. 97)
Бундан билиндики, иймонини сақлаб қолиш учун имкон бўла туриб, куфрнинг қийноқлари орасидан қочмай, кейин “Биз ночор қолган эдик, нима ҳам қилардик” деб баҳона қилиш тўғри бўлмайди.
Хулоса қилиб айтадиган бўлсак, иймонни, ақидани нима эканини англаб тушунган мўъмин банда, агар ушбу ақидасига мувофиқ амал қилишга – хозирги кунда дунёнинг ҳеч бир ерида тўлиқ амал қилишнинг имкони йўқ, зеро ақидага тўлиқ амал қилиш, фақатгина Исломий Халифалик давлати тикланганидина кейин бўлади – яъни мусулмон банда бажариши фарз бўлган амалларини қилишга имкон бўлмай қолса, масалан, Исломга даъват қилишга, ёки намоз ўқишга, ёки аёллларнинг динини сақлаб авратларини ёпиб юришларига каби ҳолатларга очиқ тазйиқ ва қаршиликлар бўлган юртларда мусулмон банда ўз динини, динига даъватини ва бунинг ортида ўз жонини сақлаб қолиш учун бошқа юртга ҳижрат қилиши вожиб бўлади.
Бунда ҳижрат қилинаётган юртнинг ёки ундан ҳижрат қилиб чиқиб кетилаётган юртнинг Исломий ёки куфрий бўлишининг эътибори йўқ, чунки хозирги кунда ер юзининг бирор ерида ҳақиқий маънода Ислом аҳкомлари тўлалигича татибқ қилинадиган, ҳақиқий Исломий Халифалик давлати йўқ бўлиб, номларини Ислом давлати деб номлаб олган баъзи мамлакатлар ҳам, аслида бошқарувлари капиталистик бошқарув низомига асосланган, мустамлакачилар томонидан бўлакларга бўлиб тузилган, майда ясама қоғоз давлатлардир. Яъни бугунги кунда мусулмон банда қаерда Исломга даъват қилишга имкони бўлса, унинг даъватига қаршилик, тазйиқ кам бўлса, ўша ерга ҳижрат қилаверади. Валлоҳу аълам.
Ҳизб ут – Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Муслим
12.11.2016й
