Ким уни покласа, батаҳқиқ нажот топибди!

 Гўзал хулқ эгалари

(Иккинчи қисм)

г) Гапни билиб гапириш, етказаётган гапини чуқур текшириб кўриш:

Аллоҳ Таъоло айтади:

وَلاَ تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ

– „(Эй инсон), ўзинг аниқ билмаган нарсага эргашма!“ (Исро:36)

مَا يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلاَ لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ

– „У (инсон) бирон сўзни талаффуз қилмас, магар (талаффуз қилса), унинг олдида ҳозиру нозир бўлган бир кузатгувчи (фаришта у сўзни ёзиб олур)“ .         (Қоф:18)  

Абу Ҳурайра (р.а.) ривоятида Пайғамбар (с.а.в.):

«كَفَى بِالْمَرْءِ كَذِبًا أَنْ يُحَدِّثَ بِكُلِّ مَا سَمِعَ»

«Эшитган гапини гапиравериши кишининг ёлғончилигига кифоя қилади», деганлар. Муслим ривояти.

д) Ширинсўзлик:

Адий ибн Ҳотам (р.а.) ривоят қилган ҳадисда Пайғамбар (с.а.в.)

اتَّقُوا النَّارَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ, فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَبِكَلِمَةٍ طَيِّبَةٍ

«Яримта хурмо билан бўлса ҳам дўзахдан сақланинглар. Кимки уни ҳам топа олмаса, ширин сўз билан сақлансин», деганлар.

Абдуллоҳ ибн Амр ривоят қилган ҳадисда Пайғамбар (с.а.в.):

«إِنَّ فِي الْجَنَّةِ غُرَفَةً, يُرَى ظَاهِرُهَا مِنْ بَاطِنِهَا, وَبَاطِنُهَا مِنْ ظَاهِرِهَا, فَقَالَ أَبُو مَالِكٍ الأَشْعَرِيُّ: لِمَنْ هِيَ يَا رَسُولَ اللَّهِ, قَالَ: لِمَنْ أَطَابَ الْكَلاَمَ, وَأَطْعَمَ الطَّعَامَ, وَبَاتَ قَائِمًا وَالنَّاسُ نِيَامٌ»

«Жаннатда ташқариси ичкарисидан, ичкариси эса ташқарисидан кўриниб турадиган бир хона бор», дедилар. Шунда Абу Молик Ашъарий: «У ким учун, эй Расулуллоҳ?», деб сўради. Пайғамбар (с.а.в.): «У сўзини ширин қилган, таом берган, одамлар ухлаб ётган пайтда кечани ибодат билан бедор ўтказган одам учундир», деб жавоб бердилар».

е) Очиқ юзли бўлиш:

Абу Жарайй ал-Ҳужаймий ривоят қилади:

«أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ r فَقُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ, إِنَّا قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْبَادِيَةِ, فَعَلِّمْنَا شَيْئًا يَنْفَعُنَا اللَّهُ بِهِ, فَقَالَ: لاَ تَحْقِرَنَّ مِنْ الْمَعْرُوفِ شَيْئًا, وَلَوْ أَنْ تُفْرِغَ مِنْ دَلْوِكَ فِي إِنَاءِ الْمُسْتَسْقِي, وَلَوْ أَنْ تُكَلِّمَ أَخَاكَ وَوَجْهُكَ إِلَيْهِ مُنْبَسِطٌ …»

«Пайғамбар (с.а.в.)нинг олдиларига келиб: «Эй Расулуллоҳ, биз саҳройи одамлармиз, Аллоҳ бизга фойдали қилган нарсани бизга ўргатинг», дедим. Шунда Пайғамбар (с.а.в.): «Андак яхшиликни ҳам, агар у сув сўраб келган одамнинг идишига челагингдан сув қуйиб беришинг бўлса ҳам, агарчи у биродарингга очиқ юз билан сўзламоғинг бўлса ҳам, арзимас деб билмагин», дедилар…».

ж) Жим турмоқ ва фақат яхши гапни гапирмоқ:

Абу Ҳурайра (р.а.) ривоят қилган ҳадисда Пайғамбар (с.а.в.) шундай дедилар:

«مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَصْمُتْ»

«Ким Аллоҳга ва охират кунига ишонса, яхши гап гапирсин ёки жим турсин» (муттафиқун алайҳ).

Барро ибн Озиб (р.а.) ривоят қилади:

«جَاءَ أَعْرَابِيٌّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ r فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ, عَلِّمْنِي عَمَلاً يُدْخِلُنِي الْجَنَّةَ, قَالَ: إِنْ كُنْتَ أَقْصَرْتَ الْخُطْبَةَ لَقَدْ أَعْرَضْتَ الْمَسْأَلَةَ, أَعْتِقْ النَّسَمَةَ, وَفُكَّ الرَّقَبَةَ, فَإِنْ لَمْ تُطِقْ ذَلِكَ فَأَطْعِمْ الْجَائِعَ, وَاسْقِ الظَّمْآنَ, وَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ, وَانْهَ عَنْ الْمُنْكَرِ, فَإِنْ لَمْ تُطِقْ ذَلِكَ فَكُفَّ لِسَانَكَ إِلاَّ عَنْ خَيْرٍ»

«Бир аъробий Пайғамбар (с.а.в.)нинг олдиларига келиб, менга жаннатга олиб кирадиган амални ўргатинг, деди. Шунда у киши: «Гарчи мен хутбани қисқа қилсам ҳам, масалани кенг қилиб бераман: Қул озод қил, бунга кучинг етмаса қорни очга овқат, ташнага сув бер, яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтар, бунга ҳам кучинг етмаса, тилингни тий, фақат яхши гапларни гапир», дедилар».

Савбон (р.а.) ривоят қилган ҳадисда Пайғамбар (с.а.в.):

«طُوبَى لِمَنْ مَلَكَ نَفْسَهُ, وَوَسَعَهُ بَيْتُهُ, وَبَكَى عَلَى خَطِيئَتِهِ»

«Тилини тия олган, уйи сиғдирган, хатосига йиғлаган одамга жаннат бўлсин», деганлар.

Билол ибн Ҳорис Музаний (р.а.) ривоят қилган ҳадисда Пайғамбар (с.а.в.) шундай деганлар:

«إِنَّ الرَّجُلَ لَيَتَكَلَّمُ بِالْكَلِمَةِ مِنْ رِضْوَانِ اللَّهِ, مَا كَانَ يَظُنُّ أَنْ تَبْلُغَ مَا بَلَغَتْ, يَكْتُبُ اللَّهُ تَعَالَى لَهُ بِهَا رِضْوَانَهُ إِلَى يَوْمِ يَلْقَاهُ, وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيَتَكَلَّمُ بِالْكَلِمَةِ مِنْ سَخَطِ اللَّهِ, مَا كَانَ يَظُنُّ أَنْ تَبْلُغَ مَا بَلَغَتْ, يَكْتُبُ اللَّهُ لَهُ بِهَا سَخَطَهُ إِلَى يَوْمِ يَلْقَاهُ»

«Бир киши Аллоҳ рози бўладиган бир гапни гапиради, бу гапи қаерларга етиб боришини ўйлаб ҳам кўрмайди. Аллоҳ Таъоло унга шу гапи учун Ўзига рўбарў бўладиган кунга қадар Ўз розилигини битади. Яна бир киши Аллоҳ ғазабланадиган бир гапни гапиради. Бу гапи қаерларга етиб боришини ўйлаб ҳам кўрмайди. Аллоҳ унга шу гапи учун Ўзига рўбарў бўладиган кунига қадар Ўз ғазабини битади».

Муоз ибн Жабал (р.а.) ривоят қилади:

«كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ r فِي سَفَرٍ, فَأَصْبَحْتُ يَوْمًا قَرِيبًا مِنْهُ وَنَحْنُ نَسِيرُ, فَقُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ, أَخْبِرْنِي بِعَمَلٍ يُدْخِلُنِي الْجَنَّةَ وَيُبَاعِدُنِي عَنْ النَّارِ … ثُمَّ قَالَ أَلاَ أُخْبِرُكَ بِمِلاَكِ ذَلِكَ كُلِّهِ؟ قُلْتُ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ, قَالَ كُفَّ عَلَيْكَ هَذَا, وَأَشَارَ إِلَى لِسَانِهِ, قُلْتُ: يَا نَبِيَّ اللَّهِ وَإِنَّا لَمُؤَاخَذُونَ بِمَا نَتَكَلَّمُ بِهِ؟ قَالَ: ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ, وَهَلْ يَكُبُّ النَّاسَ فِي النَّارِ عَلَى وُجُوهِهِمْ, أَوْ قَالَ عَلَى مَنَاخِرِهِمْ, إِلاَّ حَصَائِدُ أَلْسِنَتِهِمْ»

«Бир сафарда Пайғамбар (с.а.в.) билан бирга эдим. Бир куни кетаётиб, у кишига яқин бориб қолибман. «Эй Расулуллоҳ, мени жаннатга олиб кирадиган ва дўзахдан узоқлаштирадиган амални менга айтиб беринг», деган эдим… Кейин менга: «Буларнинг ҳаммасига эришиш йўлини ҳам айтиб берайми?», дедилар. Мен: «Ҳа, айтиб беринг, эй Расулуллоҳ», дедим. У киши: «Мана бунингни тий», деб тилларига ишора қилдилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Пайғамбари, гапирган гапимиз учун ҳам жазоланамизми?» деган эдим: «Сен ўлиб, онанг йиғлаб қолсин-ей! Одамларни дўзахга юз тубан йиқитадиган ёки бурунларидан тортиб кирадиган нарса тилларининг маҳсулотларидан (яъни бўҳтон, ёмон гаплардан) бошқа нарса эмасдир», дедилар».

з) Вафо:

Аллоҳ Таъоло айтади:

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ

– „Эй мўъминлар, битимларга (Аллоҳ Таъоло билан ўрталарингиздаги битимларга – У Зотга бандалик қилиш ҳақида берган аҳд-паймонларингизга ҳам, ўзаро бир-бирларингиз билан келишиб олган битимларингизга ҳам) вафо қилингиз!“,      (Моида:1)

وَأَوْفُوا بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ كَانَ مَسْئُولاً

– „Аҳдга вафо қилинглар! Зеро, аҳд-паймон (Қиёмат Куни) масъул бўлинадиган ишдир“.   (Исро:34)

к) Худо учун ғазабланиш:

Алий ибн Абу Толиб (р.а.) ривоят қилади:

«كَسَانِي رَسُولُ اللَّهِ r حُلَّةَ سِيَرَاءَ, فَخَرَجْتُ فِيهَا, فَرَأَيْتُ الْغَضَبَ فِي وَجْهِهِ, فَشَقَقْتُهَا بَيْنَ نِسَائِي»

«Пайғамбар (с.а.в.) менга кийим кийдирдилар, ўша кийимда чиққан эдим, у кишининг юзларида ғазабни кўрдим. Кейин уни йиртиб, аёлларимга бўлиб бердим» (муттафақун алайҳ).

Абу Масъуд Уқба ибн Амр Бадрий (р.а.) ривоят қилади:

«جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ r, فَقَالَ: إِنِّي لأَتَأَخَّرُ عَنْ صَلاَةِ الصُّبْحِ, مِنْ أَجْلِ فُلاَنٍ, مِمَّا يُطِيلُ بِنَا, فَمَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ r غَضِبَ فِي مَوْعِظَةٍ قَطُّ أَشَدَّ مِمَّا غَضِبَ يَوْمَئِذٍ, فَقَالَ: يَا أَيُّهَا النَّاسُ, إِنَّ مِنْكُمْ مُنَفِّرِينَ, فَأَيُّكُمْ أَمَّ النَّاسَ فَلْيُوجِزْ, فَإِنَّ مِنْ وَرَائِهِ الْكَبِيرَ وَالضَّعِيفَ وَذَا الْحَاجَةِ»

«Бир киши Пайғамбар (с.а.в.)нинг олдиларига келиб: «Фалончи туфайли мен бомдод намозига кечикиб келаман, у узайтириб юборади», деди. Пайғамбар (с.а.в.)нинг ҳеч бир мавъизаларида ўша кундагидек ғазабланганларини кўрмаганман. Ўшанда: «Эй одамлар, айримларинглар одамларни диндан бездириб қўйяптилар. Қайси биринглар одамларга имом бўлса, қисқа қилсин, чунки унинг орқасида қарилар, ногиронлар, ҳожатмандлар бордир», дедилар» (муттафақун алайҳ).

Оиша (р.а.) ривоят қилади:

«قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ r مِنْ سَفَرٍ, وَقَدْ سَتَرْتُ سَهْوَةً لِي بِقِرَامٍ فِيهِ تَمَاثِيلُ, فَلَمَّا رَآهُ رَسُولُ اللَّهِ r هَتَكَهُ وَتَلَوَّنَ وَجْهُهُ وَقَالَ: يَا عَائِشَةُ, أَشَدُّ النَّاسِ عَذَابًا عِنْدَ اللَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ الَّذِينَ يُضَاهُونَ بِخَلْقِ اللَّهِ»

«Пайғамбар (с.а.в.) сафардан келганларида (ўйнайдиган тўп) тошчаларимни ҳайкалларнинг расми бор қизил чойшаб билан беркитдим. Уни кўриб, йиртиб ташладилар ва юзларининг туси ўзгариб: «Эй Оиша, қиёмат кунида Аллоҳнинг олдида энг қаттиқ азобланадиган кишилар яратувчиликда Аллоҳга ўхшамоқчи бўлган кимсалардир», дедилар» (муттафақун алайҳ).

л) Мўъминлар ҳақида яхши гумонда бўлиш:

Аллоҳ Таъоло айтади:

لَوْلاَ إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بِأَنفُسِهِمْ خَيْرًا

– „(Эй мўъминлар), сизлар (бу бўҳтонни) эшитган пайтингизда мўъмин ва мўъминалар бир-бирлари ҳақида яхшиликни ўйласалар бўлмасмиди?!“.   (Нур:12)

м) Яхши қўшничилик қилиш:

Аллоҳ Таъоло айтади:

}وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلاَ تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَبِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى وَالْجَارِ الْجُنُبِ وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ{

– „Аллоҳга бандалик қилинглар ва Унга ҳеч нарсани шерик қилманглар! Ота-онангизга ҳамда қариндош-уруғ, етим ва мискинларга, қариндош қўшни ва бегона қўшнига, ёнингиздаги ҳамроҳингизга, йўловчи мусофирга ва қўлларингиздаги қулларингизга яхшилик қилингиз“.        (Нисо:36)

Ибн Умар ва Оиша (р.а.) ривоят қилган ҳадисда Пайғамбар (с.а.в.):

«مَا زَالَ جِبْرِيلُ يُوصِينِي بِالْجَارِ حَتَّى ظَنَنْتُ أَنَّهُ سَيُوَرِّثُهُ»

«Жаброил менга ҳадеб қўшни хақида тавсиялар бераверганидан қўшни ҳам мерос оладиган бўлса керак, деган гумонгача бориб етдим», деганлар (муттафақун алайҳ).

Абу Шурайҳ Хузоий ривоят қилган ҳадисда Пайғамбар (с.а.в.):

«مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيُحْسِنْ إِلَى جَارِهِ …»

«Ким Аллоҳга ва Охират кунига ишонса, қўшнисига яхшилик қилсин», деганлар.

Анас (р.а.)дан ривоят қилинган ҳадисда Пайғамбар (с.а.в.):

«وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ, لاَ يُؤْمِنُ عَبْدٌ حَتَّى يُحِبَّ لِجَارِهِ أَوْ لأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ»

«Жоним Унинг қўлида бўлган зотга қасамки, бир банда ўзи учун яхши кўрган нарсасини қўшниси ёки биродари учун ҳам яхши кўрмагунча, мўъмин бўлмайди», деганлар. Муслимдан.

Саъд ибн Абу Ваққос (р.а.) ривоятида Пайғамбар (с.а.в.) шундай деганлар:

«أَرْبَعٌ مِنْ السَّعَادَةِ: الْمَرْأَةُ الصَّالِحَةُ, وَالْمَسْكَنُ الْوَاسِعُ وَالْجَارُ الصَّالِحُ وَالْمَرْكَبُ الْهَنِيءُ …»

«Тўрт нарса саодат нишонасидир: Солиҳа аёл, кенг уй, яхши қўшни ва қулай улов».

Абу Заррдан ривоят қилинган ҳадисда Пайғамбар (с.а.в.):

«يَا أَبَا ذَرٍّ, إِذَا طَبَخْتَ مَرَقَةً فَأَكْثِرْ مَاءَهَا, وَتَعَاهَدْ جِيرَانَكَ»

«Эй Абу Зарр, шўрва пиширсанг, сувини кўпроқ қуй, қўшниларинг билан баҳам кўр», деганлар. Муслимдан.

Абу Ҳурайра (р.а.)дан ривоят қилинган ҳадисда Пайғамбар (с.а.в):

«يَا نِسَاءَ الْمُسْلِمَاتِ, لاَ تَحْقِرَنَّ جَارَةٌ لِجَارَتِهَا وَلَوْ فِرْسِنَ شَاةٍ»

«Эй мусулмон аёллари, аёл киши қўшни аёлни ҳақир санамасин, гарчи улар қўй боқувчи бўлсалар ҳам» деганлар. (муттафақун алайҳ).

Хизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Зайниддин

06.04.2018й.