Ким уни покласа, батаҳқиқ нажот топибди!
بسم الله الرحمن الرحيم
Ким уни покласа, батаҳқиқ нажот топибди!
Гўзал хулқ эгалари
(Ўн учинчи қисм)
Риё, хўжакўрсинга иш қилиш ва қилган ишини эшиттириш мавзусидаги суҳбатимизни давом эттирамиз.
Нафл садақа, нафл намоз, суннат намозлар, дуо, истиғфор, Қуръон ўқиш каби солиҳ амалларни имкон қадар яшириб қилиш суннатдир. Бунга далиллар кўп. Аҳмаддаги саҳиҳ иснод билан қилинган Анас р.а.нинг ривоятида Пайғамбар (с.а.в.) жумладан, шундай деганлар:
«… نَعَمْ الرِّيحُ, قَالَتْ: يَا رَبِّ فَهَلْ مِنْ خَلْقِكَ شَيْءٌ أَشَدُّ مِنْ الرِّيحِ؟ قَالَ: نَعَمْ ابْنُ آدَمَ يَتَصَدَّقُ بِيَمِينِهِ يُخْفِيهَا عَنْ شِمَالِهِ»
«… Ҳа, шамол. (Фаришталар): «Эй Раббимиз, махлуқотларинг ичида шамолдан ҳам кучлироқ нарса борми?», деб сўради. (Шунда Аллоҳ): «Ўнг қўли билан садақа қилиб, уни чап қўлидан яширган одам боласи», деди».
Табароний ва Байҳақийдаги Абдуллоҳ ибн Амрнинг ҳадисида Пайғамбар (с.а.в.):
«مَنْ سَمَّعَ النَّاسَ بِعَمَلِهِ سَمَّعَ اللَّهُ بِهِ سَامِعَ خَلْقِهِ وَصَغَّرَهُ وَحَقَّرَهُ»
«Ким қилган ишини одамларга гапирса, ҳамманинг олдида Аллоҳ уни бадном қилади, хорлайди, ерга уради», деганлар. Яъни кимки қилган ишини гапирса, Аллоҳ уни бадном қилади.
Абу Саъид Худрий р.а.дан саҳиҳ иснод билан ривоят қилинади: «Биз Масиҳ Дажжол ҳақида тортишиб турган эдик, Пайғамбар (с.а.в.) чиқиб қолиб:
«أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِمَا هُوَ أَخْوَفُ عَلَيْكُمْ مِنْ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ؟ فَقُلْنَا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ, فَقَالَ: الشِّرْكُ الْخَفِيُّ أَنْ يَقُومَ الرَّجُلُ فَيُصَلِّي فَيُزَيِّنُ صَلاَتَهُ لِمَا يَرَى مِنْ نَظَرِ رَجُلٍ»
«Сизларга Масиҳ Дажжолдан ҳам хавфлироқ нарсани айтайми?», дедилар. Биз: «Ҳа, айтинг, эй Расулуллоҳ», дедик. Шунда у киши: «Махфий ширк, яъни киши туриб намоз ўқийди ва одамлар қараётгани учун намозини безайди», дедилар».
Зайд ибн Аслам отасидан ривоят қилади: «Умар р.а. масжидга чиқди ва Муоз р.а.нинг Пайғамбар (с.а.в.) қабрлари ёнида йиғлаётганини кўриб: «Сени нима йиғлатяпти?», деди. Шунда Муоз: «Пайғамбар (с.а.в.)дан эшитган бир ҳадис» деб, ўша ҳадисни айтди:
«الْيَسِيرُ مِنْ الرِّيَاءِ شِرْكٌ, وَمَنْ عَادَى أَوْلِيَاءَ اللَّهِ فَقَدْ بَارَزَ اللَّهَ بِالْمُحَارَبَةِ, إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الأَبْرَارَ الأَتْقِيَاءَ الأَخْفِيَاءَ الَّذِينَ إِذَا غَابُوا لَمْ يُفْتَقَدُوا, وَإِنْ حَضَرُوا لَمْ يُعْرَفُوا, قُلُوبُهُمْ مَصَابِيحُ الْهُدَى يَخْرُجُونَ مِنْ كُلِّ غَبْرَاءَ مُظْلِمَةٍ»
«Риёдан озгинаси ҳам ширкдир, ким Аллоҳнинг дўстларига душманлик қилса, Аллоҳ билан яккама-якка жангга чиқибди. Аллоҳ (йўқ бўлсалар, одамлар фалончи келмабди-да демайдиган, бор бўлсалар, одамлар фалончи келибди-да демайдиган) йўқлиги ҳам, борлиги ҳам билинмайдиган, диллари ҳидоят чироқлари бўлиб, ҳар қандай қоронғу зулматдан ҳам чиқиб кетадиган, қилган ишларини гапирмайдиган, гуноҳлардан ўзларини пок тутадиган тақводорларни яхши кўради».
Аллоҳга яқинлашиш учун қилинган ишга риё кириб қолса, уни бузади, савоб гуноҳга айланади. Муслимдаги Абу Ҳурайра ҳадисида Пайғамбар (с.а.в.) шундай деганлар:
«قَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى: أَنَا أَغْنَى الشُّرَكَاءِ عَنْ الشِّرْكِ, مَنْ عَمِلَ عَمَلاً أَشْرَكَ مَعِي فِيهِ غَيْرِي تَرَكْتُهُ وَشِرْكَهُ»
«Аллоҳ Таоло айтади: «Мен шерикларнинг шерикликдан энг беҳожатроғидирман. Кимки бир иш қилиб, унда Менга бирор нарсани ёки кимсани шерик қилса, Мен уни ўша нарсаси ёки кимсасига ташлаб қўяман».
Шериклик риёси амални бекор қилиб юбориб турганда, холис риёнинг уни бекор қилиб юбориши ўз-ўзидан маълум. Аҳмад Убай ибн Каъб р.а.дан ҳасан иснод билан ривоят қилган ҳадисда Пайғамбар (с.а.в.) шундай деганлар:
«بَشِّرْ هَذِهِ الأُمَّةَ بِالسَّنَاءِ وَالرِّفْعَةِ وَالنَّصْرِ وَالتَّمْكِينِ, فَمَنْ عَمِلَ مِنْهُمْ عَمَلَ الآخِرَةِ لِلدُّنْيَا لَمْ يَكُنْ لَهُ فِي الآخِرَةِ نَصِيبٌُ»
«Бу умматга буюклик, юксаклик, ғолиблик ва имконият бериш ҳақида башорат беринг. Кимки охират ишини дунё учун қилса, охиратда унга насиба бўлмайди».
Байҳақий ва Баззор қилган ривоятда Пайғамбар (с.а.в.) шундай деганлар:
«إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى يَقُولُ أَنَا خَيْرُ شَرِيكٍ فَمَنْ أَشْرَكَ مَعِي شَرِيكًا فَهُوَ لِشَرِيكِي. يَاأَيُّهَا النَّاسُ أَخْلِصُوا أَعْمَالَكُمْ لِلَّهِ, فَإِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى لاَ يَقْبَلُ مِنْ الأَعْمَالِ إِلاَّ مَا خَلَصَ لَهُ, وَلاَ تَقُولُوا هَذَا لِلَّهِ وَلِلرَّحِمِ فَإِنَّهَا لِلرَّحِمِ وَلَيْسَ لِلَّهِ مِنْهَا شَيْءٌ, وَلاَ تَقُولُوا هَذَا لِلَّهِ وَلِوُجُوهِكُمْ فَإِنَّهَا لِِوُجُوهِكُمْ وَلَيْسَ لِلَّهِ فِيهَا شَيْءٌ»
«Аллоҳ Таоло: «Шерикнинг энг яхшиси Менман, кимки Менга бирор нарсани ёки кимсани шерик қилса, унинг иши фақат ўша нарса ёки кимса учун бўлиб қолади», дейди. Эй одамлар, амалингларингизни холис Худо учун қилинглар. Чунки Аллоҳ Таоло фақат холис амалларнигина қабул қилади. «Мана бу Худо учун ва қариндошчилик учун», деб айтманглар. Чунки у фақат қариндошчилик учунгина бўлиб қолиб, ундан ҳеч нарса Худо учун бўлмай қолади. «Мана бу Худо учун ва сизларнинг ҳурматингиз учун», деманглар. Чунки у сизларнинг ҳурматингиз учунгина бўлиб қолиб, ундан ҳеч нарса Худо учун бўлмай қолади».
Абу Саъид ибн Абу Фузола р.а.дан қилган ривоятларида Пайғамбар (с.а.в.) шундай деганлар:
«إِذَا جَمَعَ اللَّهُ الأَوَّلِينَ وَالآخِرِينَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ لِيَوْمٍ لاَ رَيْبَ فِيهِ, نَادَى مُنَادٍ مَنْ كَانَ أَشْرَكَ فِي عَمَلِهِ أَحَدًا فَلْيَطْلُبْ ثَوَابَهُ مِنْ عِنْدِهِ, فَإِنَّ اللَّهَ أَغْنَى الشُّرَكَاءِ عَنْ الشِّرْكِ»
«Аллоҳ бўлиши аниқ бўлган қиёмат кунида аввалгию охиргиларни тўплаган пайтида бир жарчи жар солиб: «Ким амалида бировни шерик қилган бўлса, савобини ўшандан талаб қилсин, чунки Аллоҳ шерикларнинг шерикликдан энг беҳожатроғидир», дейди».
Аҳмад, Абу Мусо Ашъарийдан ривоят қилишларича, Пайғамбар (с.а.в.) бир куни хутбаларида ширк хақида шундай дедилар:
«يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا هَذَا الشِّرْكَ فَإِنَّهُ أَخْفَى مِنْ دَبِيبِ النَّمْلِ, فَقَالَ لَهُ مَنْ شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَقُولَ: وَكَيْفَ نَتَّقِيهِ وَهُوَ أَخْفَى مِنْ دَبِيبِ النَّمْلِ يَا رَسُولَ اللَّهِ, قَالَك قُولُوا اللَّهُمَّ إِنَّا نَعُوذُ بِكَ مِنْ أَنْ نُشْرِكَ بِكَ شَيْئًا نَعْلَمُهُ, وَنَسْتَغْفِرُكَ لِمَا لاَ نَعْلَمُ»
«Эй одамлар, мана бу ширкдан сақланинглар, чунки у чумолининг ўрмалашидан ҳам махфийроқ», дедилар. Шунда Аллоҳ хоҳлаган кимдир: «Эй Расулуллоҳ, агар у чумолининг ўрмалашидан ҳам махфийроқ бўлса, қандай қилиб ундан сақланамиз?», деган эди: «Эй Аллоҳим, биз Сендан билган нарсамизни Сенга шерик қилиб қўйишдан паноҳ сўраймиз, билмаган нарсаларимиз учун эса Сенга истиғфор айтамиз, деб айтинглар», дедилар».
Қилган ишини гапириш риё каби амални бекор қилмайди. Агар унга риё аралашган бўлса, гапирмай туриб ҳабата бўлиб қолади. Агар амал холис Худо учун бўлиб, кейин уни гапириб қўйган бўлса, кейинги гапиргани учун гуноҳкор бўлади. Бу гуноҳга истиғфор айтиб, тавба қилиш мумкин. Аллоҳ кечирадими, қиёмат куни ёпадими ё гуноҳлар мезонига қўядими, Ўзи билади. Аммо Аллоҳ холис амални ҳабата кетказмайди. Чунки амални эшиттириш учун қилиш ҳақидаги далиллар унинг фақат ҳаромлигини ифодалайди, холос. Амални бекор қилишини ифодаламайди. Риёда эса ундай эмас. Риёда Аллоҳ амалга савоб бермай, ким учун қилган бўлсанг, ўшанга бор, савобни ўша берсин, дейди. Бу дегани қилган амалинг ҳабата кетди, дегани. Кейин гапиришда эса бундай гап йўқ. Унда фақат гапириб қўйгани учун гуноҳкор бўлади. «Аллоҳ уни бадном қилади», «Ҳамманинг олдида бадном қилади», «Халойиқ олдида бадном қилади» каби гаплар, амални ҳабата кетказишини эмас, бу иш учун жазо борлигини ифодалайди.
Қилган ишни гапиришни риёга қиёслаб бўлмайди. Чунки риё аралашган амал ҳабата кетиб, худди бўлмагандек бўлиб қолади. Шу ўринда айтилиши зарур бўлган бир сўз борки, холис Худо учун қилинган бирор ишни гапириш бундан мустасно. Аллоҳ Субҳанаҳу хузурига қилаётган амалларимизни риёдан поклаган ҳолда олиб боришлигимизни насиб айласин. Ўзини розилиги йўлида қилинаётган холис тоат-ибодатларимиз бесамар кетмайди, инша Аллоҳ!
Хизб ут Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Зайниддин
27.11.2018
