بسم الله الرحمن الرحيم

Мазҳаб ихтилофими ёки Ислом душманлигими?

Халқаро ахборот агентликлари ва Туркия матбуоти Эрон ва Саудия Арабистони орасидаги келишмовчиликни “минтақавий мазҳаб уруши бошланаяпти” деб тарқатишга уриняпти ва бу билан Ғарбнинг хоҳишини амалга оширяпти. Бири ўзини суннийлар минтақасининг етакчиси деб билади, иккинчиси шиялар минтақасига феълан бошлиқлик қиляпти. Саудия Арабистони, Эрон билан дипломатик алоқаларини узганлигини эълон қилди ва эронлик дипломатларга Саудия худудини тарк қилишлари учун 48 соат муҳлат берди. Унинг ортидан Судан, Баҳрайн ва БАА (Бирлашган Араб Амирликлари)дан келган дипломатик танқидлар…

Мазкур икки ўлка орасидаги дипломатик инқироз менга Туркия ва Исроилнинг дипломатик алоқаларни энг пастки савияга туширган кунларни эслатди. Туркия билан Исроил орасидаги дўстликнинг қайтадан тикланиши икки ўлканинг фойдасига бўлади, деган баёнотлар билан бу хабарларни бирлаштирсак шуни айтишим мумкин: “Эрон ва Саудия Арабистони, мусулмонларнинг вакили эканини айтиб, минтақавий мазҳаб ихтилофи орқали сунъий  қарама-қаршилик чиқараётган бўлсалар ҳам, аслида Исломга душманлик масаласида дўстлиги аниқ ва равшандир. ”Саудия  Арабистони минтақавий масалаларда Эронни қўшмасдан, лекин Туркия билан биргаликда бошқа мусулмон ўлкаларни ҳам ўз ичига олган минтақавий сиёсий иттифоқ (терроризмга қарши исломий иттифоқ) – (юқори даражадаги стратегик ҳамкорлик анжумани) каби ташаббусларга бошчилик қилишининг сабаби нима? Глобал сиёсатда АҚШнинг иттифоқдоши, лекин минтақавий манфаат можаросининг тарафлари бўлган Эрон ва Саудия Арабистонининг орасида пайдо бўлган дипломатик инқирознинг Сурияга алоқаси борми? Бу саволларга жавоб бериш учун сўнгги йиллардаги Саудия бошқарувидаги ўзгаришларга ва Сурия сиёсатига ўтказган таъсирига назар солиш керак бўлади.

Саудияда 100% Американча янги давр

Эски қирол Абдуллоҳнинг ўрнига Салмон ибн Абдулазиз келиши билан Сауд бошқарувида тубдан ўзгартиришлар амалга оширилди. Қирол Абдуллоҳ вақтидан қолган аксар кадрлар бўшатилиб, янги кадр тайинланди. Валиаҳд шаҳзода бўлган Мукрин ибн Абдулазизни ва унга ўхшаш эски қиролнинг ҳамкорларини бошқарувдан узоқлаштирди. Ҳаттоки эски қирол ўлмасидан аввал Байьат Девонида валиаҳд шаҳзода бўлган Мукрим ибн Абдулазизнинг  валиаҳдликдан маҳрум қилмасликка доир қонун чиқарган эди. Аммо бунга қарамасдан Салмон ҳамма нарсани ўзгартира олди.

Жияни ва ички ишлар вазири шаҳзода Муҳаммад ибн Наифни валиаҳд шаҳзода қилиб тайинлади. Ўғли Муҳаммад ибн Салмон эса иккинчи валиаҳд шаҳзода бўлди ва айни вақтда Мудофаа вазири ҳам бўлиб олди. Бошқа бир ўзгартириш эса 1975 йилда лавозимга келган ва дунёнинг энг узоқ муддат ташқи ишлар вазири вазифасини ижро қилган Сауд ал-Файсалнинг ўрнига Саудия Арабистонининг АҚШ элчиси бўлган ва қироллик оиласидан бўлмаган Одил Жубайрнинг келиши бўлди.

Буларнинг барчаси Сауд бошқарувида Англияга яқин бўлган эски Қирол Абдуллоҳнинг ўлими ортидан, унга қарашли кишиларнинг четлатилганини ва ўрнига АҚШ билан алоқалари яна ҳам кучлироқ бўлган Қирол Салмоннинг ўз одамларини жойлаштирганини кўрсатиб турибди. Бунга таяниб шуни очиқча айтишимиз мумкин, АҚШ Саудия Арабистони орқали минтақадаги сиёсатини яна ҳам кучайтирмоқчи ва назоратни батамом ўз қўлига олиш учун режа тузяпти. Яъни келажак йилларда минтақада АҚШнинг сиёсатига ҳизмат қилишда етакчилик қиладиган Сауд ҳукуматини кутишингиз мумкин!

Хуллас Сауд бошқарувининг Эронга қарши ташкил қилган дипломатик инқирозни ўз хоҳиши билан қилган, деган гапни нотўғри дейишимиз мумкин. Бу инқироз ортида АҚШнинг турганлигини бир неча сабаб билан исботлаш мумкин.

Биринчиси: АҚШ, Саудия Арабистони ҳамда Эрон билан Сурия масаласида иттифоқдош ўлароқ ҳаракат қиляпти. АҚШнинг ҳар иккала ўлка билан тузган иттифоқи Сурияда уларни кутиб турган Ислом давлати – Халифалик давлатининг  қурилишига қаратилгандир. Аҳвол бундай экан Эрон билан Саудия, минтақавий нуфуз масаласида Суриянинг янги ҳукуматида қайси тарафнинг қўли яна ҳам кучлироқ бўлиши мавзусида, тор майдонда манфаат талашишяпти. Саудия бу оддий манфаат талашувида АҚШ сиёсатига 100% ён босиб турган бир вақтда, Эрон бу тор майдон талашувида Россия билан бирга ҳаракат қиляпти.

АҚШ эса Сурия масаласида Россия ва Эронни ўз назоратидан чиқиб кетишини хоҳлайдими? Россиянинг Сурияда мўътадил мухолифларнинг минтақаларини бомбардимон қилишига АҚШнинг норозилигини, рус ҳарбий самолётининг Туркия тарафидан уриб туширилишида муросасозликка чақиришини бунга доир қаршилик дейишимиз мумкин. Турк ҳарбийларининг Башикадан (Мусулдаги ҳарбий лагер) чиқарилишини ва Сауд қўллаб-қувватлаётган Жайшул Ислом қароргоҳига Россиянинг ҳужумини ҳам унга қарши берилган жавоб дейиш мумкин.

Саудия Арабистонининг Намрни дорга осишидан кейин бошланган хусуматга АҚШнинг реакцияси ҳудди рус ҳарбий самолёти ҳодисасида бўлгани каби яна муросасозлик бўлди. Ҳолат АҚШнинг бу хусуматдан мамнун эканлигини кўрсатиб турибди. Зеро фақатгина Сауд эмас, Баҳрайн ва БАА ҳам Эрон билан дипломатик алоқаларини узди ёки вақтинчалик тўхтатиб қўйди. АҚШ Сурия масаласида очиқча Вена ва Риёз анжуманлари орқали 3-Женевага замин яратмоқчи бўляпти. Эрон ва Россияни эса бу режа асосида зарра ҳам йўлдан тоймай ўзининг изидан юришга мажбур қиляпти.

Иккинчиси ва яна ҳам муҳим сабаб эса: бу келишмовчилик орқали АҚШнинг мазҳаб тўқнашуви ва уруш чиқаришни хоҳлашидир. АҚШ хусусан Сурияда бошланган инқилоб мобайнида БААС режими билан мусулмон Сурия халқи орасидаги тўқнашувни ҳам шундай кўрсатишга уринди. Асад оиласи, Эрон, Ироқ ва Ҳизбуллоҳни бир томонда кўрсатди, ИШИД, мухолиф гуруҳлар, Сауд ва Кўрфаз ўлкаларини бошқа томонда кўрсатди. Бу билан Шия блоги билан Сунний блоги орасида тўқнашув борлигини ва мусулмонларнинг мазҳаб урушида эканлигини уқтиришга уринди. АҚШ беномусликда шунчалар кучайиб кетдики, ҳатто ўзини бу мазҳаб урушини тўхтатувчи қилиб кўрсатди. Ҳолбуки Суриядаги уруш мазҳаб уруши эмас, аксинча глобал Ғарб блоги билан мусулмонларнинг орасидаги урушдир. Бу урушда на Саудия Арабистони ҳам, на Эрон ҳам мусулмонларнинг ёнидан жой олди, аксинча Ғарб блогининг ёнидан жой олди.

Бу келишмовчиликнинг АҚШ манфаатига фойда беришига бошқа бир сабаб эса иқтисодий таъсирдир.  Зеро бу келишмовчилик нефт нархларининг кўтарилишига ҳам таъсир қилиши мумкин. ОПЕКнинг асосий аъзоларидан бўлган Саудиядаги дипломатик инқироз ҳолатининг нефт нархларини кўтариши АҚШнинг сланец газ ишлаб чиқаришини қайтадан кучайтиришига шароит яратиши мумкин. Яъни ҳар ҳолатда АҚШ ва минтақадаги унга хизмат қилаётган ҳукуматлар бу сунъий тўқнашувдан ўзлари учун сиёсий ва иқтисодий фойдага эга бўлишади.

Хулоса қилиб айтганда, Саудия Арабистони билан Эрон орасида бошланган ва маълум бир муддат давом этадиган бу инқирозда мусулмонлик масъулиятимиз шуки, қайси тараф бўлишидан қатъий назар, иккала тарафдан ҳам жой олмасликдир. Зеро, бир тарафдан жой олиш бизни бу ўйиннинг бир қисмига айлантириб қўяди. АҚШ ва Ғарб ўзининг разиллигини яшириб, Сауд ва Эрон каби малайлари орқали Сурия устидаги жирканч режаларини яна ҳам қулайроқ амалга оширади. Бу орқали қотил ва босқинчи башарасини яшириб, халоскор ролига кириб олиши мумкин.

Саудия ҳам, Эрон ҳам АҚШнинг глобал, ўз салтанатларининг ва режимларининг эса минтақавий манфаатлари учун мазҳабчиликни эксплуатация қиляпти. Яъни аслида мусулмонларнинг мазҳабий ихтилоф ёки келишмовчилик каби муаммолари йўқ. Эрон ва Саудия Арабистонининг Ислом душманлиги масаласида иттифоқлари бор.

Қилиш керак бўлган иш шуки, Эрон ва Саудия Арабистонининг ўз режимларига қарши деб билган мусулмонларни, олимларни қамаши ва қатл қилишига қарши чиқишдир. Қилиш керак бўлган иш шуки, бу ўлкалар билан стратегик ҳамкорлик қилаётган юртларимиздаги раҳбарларни огоҳлантириш ва уларга “тўхта” дейишликдир.

Бу ерда диққатимиздан қочган бир муҳим нарсага диққат қилишни фойдали деб биламан. Саудия Арабистони 47 кишини қатл қилганини эълон қилди. Бу 47 кишидан бири Саудия фуқароси – шия олими Оятуллоҳ Намр Бакрдир. Эрон Намрнинг қатл қилинишини танқид қилди. Хўп, қолган 46 киши ким, бу ҳақида бирор маълумот борми? Бирор хабар каналида, ахборот агентлигида бу кишиларнинг кимлиги, нимага дорга осилгани ҳақида бирор маълумот кўрдингизми? Бу 46 кишининг қатл қилиниши ҳақида бирор сиёсат арбоби бирор нима деб баёнот бердими? Бу 46 киши ҳам Намр каби Саудия фуқароси. Бу 46 кишининг нима учун қатл қилинганини Саудиядан сўрайдиган бошқа бирор бир давлат йўқми, бошқа бир бошлиқ чиқмайдими? 

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси Абдуллоҳ

11.01.2015й.