بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

МУЛК КЎПАЙТИРИШНИНГ
МАН ҚИЛИНГАН ЙЎЛЛАРИ

Нарх белгилаш

 (“Исломда иқтисод низоми” туркумидан)

وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الآخِرَةَ وَلاَ تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ

إِلَيْكَ وَلاَ تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

– “Аллоҳ сенга ато этган молу давлат билан охиратни истагин ва дунёдан бўлган насибангни унутма. Аллоҳ сенга эҳсон қилгани каби сен ҳам эҳсон қил. Ерда бузғунчилик қилишга уринма, чунки Аллоҳ бузғунчиларни суймас”. (Қасос.77)

Мақолаларимиз орқали Мулк кўпайтиришнинг ман қилинган йўллари бўлимининг мавзулари билан таништиришда давом этамиз. Бугунги мақоламизда Нарх белгилаш мавзуси билан таништирамиз.

Нарх белгилаш

Аллоҳ Таоло ҳар бир шахсга товарини ўзи хоҳлаган нархда сотишини белгилаб қўйган. Ибн Можа Абу Саиддан ривоят қилишича, Пайғамбар с.а.в.:

إنَّمَا الْبَيْعُ عَنْ تَرَاضٍ

“Савдо ўзаро розиликдан (ҳосил бўлади)”, деганлар. Одамларга нарх белгиловчи кўпроқ давлат бўлгани туфайли Аллоҳ Таоло унга товарга муайян нарх белгилаб, одамларни шу нархда олди-сотди қилишга мажбурлашни ҳаром қилган. Нарх белгилашдан қайтарувчи ҳужжат ворид бўлган.

Нарх белгилаш дегани, халифа, унинг ноиби ёки бирор амалдорнинг бозорчиларга нархлар кўтарилиб ёки пасайиб кетишининг олдини олиш мақсадида, товарни фалон нархда сотасан, ошириб юбормайсан, деб буюришидир. Бунинг маъноси, жамият манфаати, деган эътибор билан давлатнинг нархларга аралашиб, ҳамма товарларга ёки айримларига муайян нархлар белгилаб, одамларга ундан қиммати ёки арзонига сотишни тақиқлаши, демакдир. Ислом нарх белгилашни мутлақо ҳаром қилган. Аҳмад Анасдан ривоят қилади:

غَلَا السِّعْرُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ فَقَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ  سَعَّرْتَ. فَقَالَ: إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْخَالِقُ، الْقَابِضُ، الْبَاسِطُ، الرَّازِقُ، الْمُسَعِّرُ، وَإِنِّي لَأَرْجُو أَنْ أَلْقَى اللَّهَ، وَلَا يَطْلُبُنِي أَحَدٌ بِمَظْلَمَةٍ ظَلَمْتُهَا إِيَّاهُ فِي دَمٍ، وَلَا مَالٍ 

 “Пайғамбар с.а.в.нинг замонларида нарх қимматлашди. Одамлар, эй Расулуллоҳ, нарх белгилаб қўйганингизда эди, дейишди. Шунда у киши: Яратувчи ҳам, мўл қилиб берувчи ҳам, бермай турувчи ҳам, ризқ берувчи ҳам, нарх белгиловчи ҳам Аллоҳнинг ўзидир. Мен Аллоҳга биронта одам мол борасида ҳам, жон борасида ҳам, шу менга зулм қилган, деб устимдан арз қилмагани ҳолда йўлиқишни умид қиламан”, дедилар. Абу Довуд Абу Ҳурайрадан ривоят қилади:

إِنَّ رَجُلاً جَاءَ فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللهِ، سَعِّرْ. فَقَالَ: بَلْ اُدْعُوا. ثُمَّ جَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللهِ، سَعِّرْ. فَقَالَ: بَلْ اللهُ يَخْفِضُ وَيَرْفَعُ 

“Бир киши келиб, эй Расулуллоҳ, нарх белгилаб қўйинг, деди.  У киши: Яхшиси дуо қилинглар, дедилар. Кейин яна бир киши келиб, эй Расулуллоҳ, нарх белгилаб қўйинг, деди. У киши:  Нархни оширадиган ҳам, туширадиган ҳам Аллоҳдир, дедилар”. 

Бу ҳадислар нарх белгилашнинг ҳаромлигини, ҳокимга шикоят қилинадиган зулм эканини, бу ишни ҳокимнинг ўзи қилса, ҳаром ишни қилгани боис Аллоҳнинг олдида гуноҳкор бўлишини кўрсатиб турибди. Ҳар бир фуқаро нарх белгилаган кишининг устидан, у ҳоким ёки халифа бўлишидан қатъий назар, шикоятлар маҳкамасига арз қилиш ҳуқуқига эга. Маҳкама шикоятни кўриб чиқиб, унинг талабини қондиришга бурчлидир.      

(давоми бор)

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салоҳиддин

15.02.2019й.