بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Ақл ва Ҳаёт

26

Ақлнинг амалларни яхши ва ёмонга ажратишида Ислом шариатига мувофиқ ҳалол ва ҳаромни ўлчов қилиб олиши тўғрисида тафаккур қилиш лозим. Мусулмон инсон бунинг воқелигини идрок қила олмаса амалларида ўз ақидасидан узилиб қолиши ҳеч гап эмас. Шунинг учун ақлнинг ҳалол ва ҳаром ўлчови билан амалларни ажратиши воқелигини ҳар бир мусулмон тўғри тушуна олиши ва ҳар доим бу тушунча унинг зеҳнида мустаҳкам жойланган тарзда бўлиши шарт.

Ҳалол ва ҳаром фақат шаръий манбалардан белгиланади. Унда фойда ва зарарнинг ҳамда моддий ривожланишнинг ҳеч қандай ўрни йўқ. Чунки булар Аллоҳ белгилаб қўйган ҳукмлар бўлиб,  Аллоҳнинг ҳукмлари эса Қуръондан, Росули с.а.в нинг суннатидан (мутавотир ва саҳиҳ ҳадислардан), Саҳоба р.а лар ижмосидан ва қиёсан олинади. Булар Исломдаги ҳукм олиш манбаларидир. Ҳукмлар олинишида мужтаҳид ижтиҳод қилиши лозим. Бундан бошқача йўл билан ҳукм олинмайди. Яъни ҳукм чиқарилмайди, ҳукм шаръий манбалардаги ҳужжатлардан олинади. Ҳужжатларда қандай ҳукмлар борлигини мужтаҳидлар тушунади. Чунки мужтаҳид шаръий ҳужжатларни ва улардаги ҳукмларни тушуна олувчи илмга эга бўлган мусулмондир. Бу илмга эга бўлмаган мусулмонлар ўз воқеликларида дуч келиши мумкин бўлган амалларнинг ҳукмларини мужтаҳидлар орқали билиб оладилар, холос. Яъни ҳукм олишда зарур бўлган илмдан бошқа илмга ёки тўғридан тўғри ақлга суяниб олиш мумкин эмас.

Ҳар бир мужтаҳид бўлмаган мусулмон амаллари борасидаги ҳукмни ўзи ишонган мусулмондан сўраб билади. Сўраладиган инсоннинг мужтаҳид бўлиши шарт қилинмайди. Ишонишига асос бўладиган икки нарса бор, биринчиси сўраладиган нарса тўғрисида билади деб гумон қилиниши, иккинчиси тақволи, яъни Аллоҳдан қўрқади деб гумон қилиниши, бунинг учун у инсон ёлғон гапирмайди ёки умумий фосиқ эмас, деган гумон бўлиши керак. Кимки бирор  инсонга шу икки нарса бўйича ишонса ўзига керак бўлган ҳукмни сўраши мумкин бўлади.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

17.02.2019й.