ПУЛ

Пулга оид шаръий ҳукмлар

(3)

(“Исломда иқтисод низоми” туркумидан)

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الآخِرَةَ وَلاَ تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ

إِلَيْكَ وَلاَ تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

– “Аллоҳ сенга ато этган молу давлат билан охиратни истагин ва дунёдан бўлган насибангни унутма. Аллоҳ сенга эҳсон қилгани каби сен ҳам эҳсон қил. Ерда бузғунчилик қилишга уринма, чунки Аллоҳ бузғунчиларни суймас”. (Қасос:77)

Пул мавзусининг бўлимлари билан таништиришда давом этамиз.

5) Пул алмаштириш ҳукмлари ҳам, барча молиявий муносабатларнинг ҳукмлари ҳам фақат олтин-кумуш асосида келган. Пул алмаштириш пулни пулга сотишдир. Бир хил ёки ҳар хил пуллар бир-бирига сотилади. Бошқача айтсак, алмаштириш пулни пулга айирбошлашдир. Демак, шариатнинг фақат пулга алоқадор бўлган муомала бўлмиш пул алмаштиришни олтин ва кумушга боғлаши пулнинг олтин ва кумушдан бошқа нарса бўлмаслиги вожиблигига далилдир. Пайғамбар с.а.в.:

بِيعُوا الذَّهَبَ بِالْفِضَّةِ كَيْفَ شِئْتُمْ يَدًا بِيَدٍ 

“Олтинни кумушга қўлма-қўл қилиб хоҳлаганингизча сотаверинглар”, деганлар. Термизий ривояти. Яна Пайғамбар с.а.в.:

اَلذَّهَبُ بِالْوَرِقِ رِبَا إِلاَّ هَاءَ وَهَاءَ 

“Олтинни кумушга сотиш мана-мана тарзида (яъни бир вақтнинг ўзида мана, деб нақдма-нақд) бўлмаса, рибодир”, деганлар. Бухорий ривояти.

Демак, пул фикр ва машварат қабилидаги ёки иқтисодий, молиявий ҳаёт тақозоси билан бўлган нарсалар жумласига эмас, шариатдан ўзининг аниқ ҳукмини олган нарсалар жумласига киради. У пул бирлиги экани ва жинси жиҳатидан шаръий ҳукм билан собитдир.  

Юқоридаги беш ишга назар ташлаган одам Исломдаги пулнинг шаръий ҳукмларга алоқадорлигини кўради. Хазина қилинишининг тақиқланиши, закоти вожиб бўлиши, пул алмаштириш ҳукмларининг унга алоқадорлиги, Пайғамбар с.а.в.нинг у билан муомала қилишга эътироз билдирмаганлари, хун ҳақи ва қўл кесиладиган ўғирлик миқдорининг у билан ўлчаниши – буларнинг ҳаммаси пул хусусида фикр айтиш шариат ҳужжатига боғлиқлигини кўрсатади. Шариатнинг пулга алоқадор ҳукмлар билан унинг олтин ва кумуш эканига ҳужжат келтириши пулнинг олтин ва кумушдан бошқа нарса бўлмаслиги ёки унинг асоси олтин ва кумуш бўлиши вожиблигига очиқ далилдир. Шаръий ҳукмлар тайин қилиб берган пул турига риоя қилиш шартлигидан келиб чиқадиган бўлсак, Исломдаги пулнинг олтин ва кумуш бўлиши вожибдир.

Бироқ шуни ҳам айтиб ўтиш лозимки, олтин ва кумушнигина пул қилиб белгиланиши улардан бошқасини айирбошлаш мумкин эмаслигини билдирмайди. Чунки бу ерда гап айирбошлаш ҳақида эмас, пул ва пулни қабул қилиш ҳақида боряпти. Одамларнинг ўзаро ҳамма нарсани айирбошлашлари жоиз. Фақат айирбошлашнинг пулга оид миқёси олтин ва кумуш бўлиши шарт. Негаки, Исломдаги пул олтин ва кумушдир.

(Давоми бор)

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салоҳиддин

15.08.2019й