УҚОБНИНГ МАЪНОСИ НИМА?
بِسْمِاللهِالرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
УҚОБНИНГ МАЪНОСИ НИМА?
Пайғамбар САВнинг байроқлари «Уқоб», деб номланиши ўз исботини топган. Демак, нарсаларга ном қўйиш Пайғамбар САВдан суннатдир.
Ҳадисда келади:
«كَانَ مِنْ خُلْقِهِ تَسْمِيَةُ دَوَابِّهِ وَسَلاَحِهِ وَمَتاعِهِ، وَكَانَ اسْمُ رَايَتِهِ: الْعُقَابُ، وَاسْمُ سَيْفِهِ الَّذِي يَشْهَدُ بِهِ الْحُرُوبَ: ذُو الْفَقَارِ، وَكَانَ لَهُ سَيْفٌ يُقَالُ لَهُ: الْمِـخْـذَمْ، وآخَرُ يقُاَلُ لَهُ: الرَّسُوبْ، وَآخَرُ يُقَالُ لَهُ: الْقَضِيبُ، وَكَانَتْ قَبْضَةُ سَيْفِهِ مُحَلاَّةً بِالْفِضَّةِ»
«Ҳайвонига, қуролига, нарсасига ном қўйиш у зотнинг хулқларидан эди. Байроқларининг номи уқоб, урушлар гувоҳи бўлган қиличларининг номи зулфиқор, яна бир қиличларининг номи михзам, яна бири росуб эди. Қазийб номли қиличлари ҳам бўлиб, дастаси кумуш билан безатилганди». Бу ҳадисни Табароний Ибн Аббос РАдан ривоят қилган.
Суютийнинг «Ҳовий» номли асарида келади: «Ҳасан айтадики, Пайғамбар САВнинг байроқлари қора бўлиб, номи Уқоб эди, саллалари ҳам қора эди».
Ибн Ҳажар айтади: «Абу Бакр ибн Арабий айтадики, ливо (Араб тилида байроқнинг ливо, роя, алам каби синонимлари бўлиб, ҳар бирининг ўзига хос маънолари ҳам бор. Ўзбек тилида ҳаммаси бир хил байроқ маъносида) бошқа, роя бошқа. Ливо найзанинг учига боғланиб, силкитилади. Роя эса ўзи шундоқ боғланиб, ўз ҳолига қўйиб қўйилади, уни шамол ҳилпиратади». Бир қавлда ливо роядан қуйироқ, дейилган. Ливо катта аламдир, деган гап ҳам бор.
Алам амир турган жойни билдириб турадиган белги бўлиб, амир қаёққа борса, у ҳам ўша ёққа кўчади. Роя эса жанг қўмондонлари учун тикилади.
Термизий ҳам уларни фарқлашга мойил бўлиб, ливони алоҳида, рояни алоҳида талқин қилган. Жобир ҳадисида келади: «Пайғамбар САВ Маккага кирган пайтларида ливолари оқ эди». Барронинг ҳадисида келади: «Пайғамбар САВнинг роялари қора тўртбурчак намира (Намира — қадимда араблар ишлатадиган жундан тўқилган мато) бўлган».
Ибн Аббоснинг ҳадисида: «Роялари қора, ливолари оқ бўлган», дейилган. Бу ҳадисни Термизий ва ибн Можа чиқарган.
«Ниҳоя»да келади: «Пайғамбар САВнинг роялари Уқоб, деб номланган». Роя катта аламдир.
Уқоб йиртқич қуш маъносини англатади. Унинг қушлар ва само подшоҳи эканига шак-шубҳа йўқ. У самога кўтарилган пайтда биронта қуш учишга ва ҳатто ерда қимирлашга журъат этолмайди. Ривоятларга кўра, бир саҳродаги қушлар тилини биладиган овчининг бир лочини бўлган экан. Кунлардан бир куни у лочинига бир каптарни ташлаб берибди. Лочин эса уни емасдан қотиб тураверибди. Қараса, осмонда уқоб учиб бораётган экан. Шунда гап нимадалигини тушунибди. Буюк Яратувчи Аллоҳ ҳар қандай нуқсондан покдир.
Араблар уқобни ваҳший, деб номлашади. «Комил»да айтиладики, уқоб қушларнинг саййиди, унинг энг машҳури бургутдир. Унинг кўзи ўткир бўлади. Уқобдан ҳам кўзи ўткир, деб қўйишади. Урғочиси лиқва, дейилади. Уқоб фақат ўзининг овидангина тановул қилади, ўлимтик ва ҳашаротларни емайди. Агар янги ов топилмаса, ҳеч нарса емасдан оч юраверади.
Уқоб тоғларда, саҳроларда ёки дарёларнинг соҳилларида яшайди. Урғочиси кўпинча учта тухум қўяди ва ўттиз кун уларни босиб ётади. У энг ҳароратли, энг ҳаракатчан, энг кучли, энг қуруқ мижозли, қанотлари енгил, парвози тез қушдир. «Ҳайвон ҳаёти» номли китобнинг муаллифи Думайрийнинг айтишича, уқоб парвозининг тезлигидан кундузи Ироқда овқатланса, кечки таомини Яманда ейди. Унинг устидаги патлари қишда тўни, ёзда эса зийнатидир.
Тавҳидий айтади: «Шуниси ҳайратланарлики, агар унинг жигари оғриса, қуён ёки тулкининг жигарини еб тузалади. У илонларнинг бошини, қушларнинг юрагини емайди. Қолган жойларини еяверади».
Уқоб тинимсиз қанот қоқиб туради. Амр ибн Ҳизом айтади:
Афро кетди, дилим ҳижронга ташлаб,
Уқоб қанотидек қолди ҳилпиллаб.
Туш таъбирини айтувчи Абдулғани Нобилисий (Аллоҳ у кишини раҳмат қилсин) айтади:
Тушдаги уқоб ҳукмдор, кучли, жангга моҳир, ҳамма ундан хавфсирайдиган кишидир. Агар бирор кишининг ҳовлисига уқоб қўнса, у ўлим фариштасидир.
Ким тушида уқоб билан урушса, ҳукмдор ёки салтанат эгаси унга қарши курашади. Урушдаги уқоб душманлар устидан ғалабадир. Чунки у Пайғамбар САВнинг байроқлари бўлган. У кўп мол-давлатга далолат қилиши ҳам мумкин. Унинг патидан олган одам учун эса урушга йўйилади.
Ҳизб ут-Таҳрир Пайғамбар САВдан намуна олиб, ўзининг китобларида қуйидагиларни табанний қилган: “Давлатнинг ўз ливолари ва роялари бўлади. Пайғамбар САВ биринчи марта Мадинаи Мунавварада барпо қилган исломий давлатдан намуна олиниб, шундай қилинади…”.
“Ливо оқ рангда бўлиб, устига қора харфлар билан لا إله إلا الله деб ёзилади. У жанг қўмондони учун тикилиб, унинг турган жойини билдириб туради ва қўмондон қаерда бўлса, у ҳам ўша ерга кўчади. Бунинг далили шуки, «Пайғамбар САВ фатҳ кунида Маккага кириб келаётганларида ливолари оқ рангда бўлган». Бу ҳадисни ибн Можа Жобир йўлидан ривоят қилган.
Роя эса қора рангда бўлиб, устига оқ харфлар билан لا إله إلا الله деб ёзилади. У (рота, дивизия бошлиқлари каби) лашкар бошилар учун тикилади. Далил шуки, Хайбарда ўзлари лашкар боши бўлиб турган Пайғамбар САВ шундай деганлар.
«لَأُعْطِيَنَّ الرَّايَةَ غَداً رَجُلاً يُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ، وَيُحِبُّهُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ، فَأَعْطَاهَا عَلِيّاً»
«Эртага байроқни шундай одамга бераманки, у Аллоҳ ва Росулини яхши кўради, Аллоҳ ва Расули ҳам уни яхши кўришади». Кейин байроқни Алий РАга берганлар. Муттафақун алайҳ.
