بسم الله الرحمن الرحيم

Уйғониш тўғрисида туркумидан: Мусулмонлар Исломни татбиқ қилишганми? Ҳокимлар (давоми)

Ҳукуматни бошқариш ишлари

 Инсонларга айнан уйғониш нима эканлигини танитишдан кўзлаган мақсадимиз, улар уйғонишни таниш натижасида уйғониш сари ҳаракат қилсинлар, ин ша Аллоҳ!

 Бугунги кундаги мусулмонларнинг аксари Исломни давлат миқёсида татбиқ қилинганига эътиборсиз қарайдилар ёки уларнинг баъзилари умуман бу тўғрисида маълумотга эга эмаслар. Шунинг учун Исломнинг сиёсийлик жиҳатини тасаввур қила олишмайди. Аслида инсониятнинг барча муаммоларига ечим сифатида туширилган Ислом бугунги давлат миқёсида татбиқ қилинаётган барча тузумлардан кўра мукаммал ва нуқсонсиздир. Аввалги мавзуимизда ҳокимнинг Исломни татбиқ қилиши эса беш нарсада: ижтимоий ҳаёт, иқтисод, таълим, ташқи сиёсат ва ҳукуматни идора қилиш ишларига боғлиқ бўлган шариат аҳкомларида гавдаланади, деб айтиб ўтганмиз. Ва ижтимоий ҳаёт, иқтисод, таълим, ташқи сиёсат бўйича кўриб чиқдик. Бугун аввалги мавзуимизни давоми сифатида Ислом татбиқ қилинган даврда ҳукуматни идора қилиш ишлари билан танишиб чиқамиз.

 Низомул-ҳукм (яъни, бошқарув низоми) хусусида шуни айтиш мумкинки, Исломда давлат жиҳози саккиз рукнга қурилган. Бу рукнлар қуйдагилардан иборат: Халифа – давлат раиси; тафвиз муовини; танфиз муовини; жиҳод амири; волийлар; қозилар; давлат идоралари ҳамда Уммат мажлиси. Бундай жиҳоз доим мавжуд эди. Мусулмонларнинг бирор даври халифасиз бўлмаган. Улар фақат 1342 ҳижрий (1924 милодий) санада мустамлакачи кофирлар Мустафо Камол қўли билан Халифалик давлатини йўқ қилгач, халифасиз қолдилар. Бундан аввал эса, ҳатто энг ашаддий тушкунлик ва қолоқлик даврларида ҳам, бир халифа кетса, албатта унинг ортидан бошқа халифа келар, шунинг учун ҳам мусулмонларнинг халифаси доимо мавжуд эди. Халифа мавжуд бўлса, демак, Ислом давлати мавжуддир. Чунки Ислом давлати халифа демакдир. Муовинлар ҳам барча асрларда мавжуд бўлган. Улар вазирлар эмас, бошқарув ва ижрода муовин эдилар. Гарчи Аббосийлар асрида улар вазирлар деб номланган бўлса-да, аслида улар муовинлар эди, холос. Демократик ҳокимиятларда мавжуд бўлган вазирлик сифати уларда йўқ эди. Балки улар халифа ваколати билан фақат бошқарув ва ижро этишда муовин эдилар. Барча салоҳият ва ҳуқуқлар халифанинг қўлида эди. Волийлар, қозилар ва давлат идораларининг мавжуд бўлгани ҳеч қандай исбот талаб қилмайди. Мустамлакачи кофир мамлакатга бостириб кирган пайтда ундаги ишлар бир маромда юриб борар ва унда волийлар, қозилар ва давлат идоралари мавжуд эди. Бу ҳақиқат бирор далилга муҳтож эмас. Қўшин (армия) ишларини эса – Исломий қўшин деган эътиборда – жиҳод амири бошқарар эди. Бутун олам зеҳнида Ислом қўшини ҳеч қачон енгилмайди, деган фикр мустаҳкам ўрнашиб қолган эди. Шўро (Уммат) мажлисига эса Хулафои Рошидинлардан кейин эътибор берилмай қўйди. Бунинг сабаби шундан иборатки, шўро аслида давлат жиҳозларидан ҳисобланса-да, ҳукумат асосларидан бири эмас. Балки у фуқароларнинг халифа олдидаги хуқуқларидан биридир. Агар халифа кенгаш қилмаса, камчиликка йўл қўйган бўлади, лекин ҳукумат Исломийлигича қолади. Чунки кенгаш демократиядаги депутатлар мажлисидан фарқли ўлароқ, ҳукм чиқариш учун эмас, балки фақат раъй олиш учун чақирилади. Бундан аён бўладики, Исломий давлатда бошқарув низоми тўла татбиқ қилинган.

 Юқорида айтилган халифа муовинлари демократиядаги вазирлардан фарқ қилиши тўғрисидаги фикрга тўхталиб ўтсак. Демократияда ҳар бир вазирга аввалдан ваколат топширилган бўлиб, улар ишлари бўйича халққа ҳисоб берадилар, яъни ҳар бир соҳа бўйича вазир ўз иши бўйича халқ олдида жавобгардир. Муовинлар ҳар бир ишни халифа берган ваколат бўйича бажарганлар. Яъни улар халифанинг вакиллари бўлган, халифа ўз ваколатидан қанчалик фойдаланишга рухсат берган бўлса, шундай ҳаракат қилишган. Бундай ваколат баъзи муовинларга тўлиқ, баъзиларига эса чекланган тарзда берилиши мумкин. Тўлиқ ваколат берилган муовин халифа қандай салоҳиятга эга бўлса, шундай салоҳиятга эга бўлади, фақат халифага ҳисоб бериб туради. Чунки уммат олдида барча ишлардан жавоб берадиган шахс бу халифадир.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

21.10.2017й.