بسم الله الرحمن الرحيم

Уйғониш тўғрисида туркумидан: Даъватнинг тирик ва жонли бўлиши

Инсонларга айнан уйғониш нима эканлигини танитишдан кўзлаган мақсадимиз, улар уйғонишни таниш натижасида уйғониш сари ҳаракат қилсинлар, ин ша Аллоҳ!

Ислом даъватини ёйиш тўғрисидаги мавзуларимизнинг аввалги сонларида айтиб ўтганимиздек, даъват иши мусулмонлар учун бурч бўлган ишдир. Бу иш ҳам шаръий жиҳатдан вожиб бўлган барча амаллар сингари бажарилиш жиҳатидан ўз воқелигига эга. Шунинг учун даъват ишлари инсонларнинг хоҳиш истакларига кўра бажарилмайди, яъни ҳар хил сабаблар келтириб ўзлари истаганларича ўзгартириб ёки айрим сабабларга кўра тўхтатиб қўйиши ёхуд ақлдан келиб чиққан қарорлар билан олиб борилиши мумкин эмас. Биз мусулмонлар ҳар бир шаръий амал сингари даъват ишини ҳам Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан ўрганишимиз шарт бўлади. Чунки бу зот Аллоҳнинг динини етказар экан, буйруқ ва қайтариқларининг воқелигини тушунтириб берар, ўрни келганда буюрилган амалларнинг қандай бажарилишини кўрсатиб берар эдилар. Даъват ишида ҳам Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга эргашишимиз вожибдир. Аллоҳ Субҳаноҳу ва Таъоло айтади:

قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ اللّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللّهُ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَاللّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ

“Айтинг (эй Муҳаммад): Агар Аллоҳни севсангиз, бас, менга эргашинглар. Шунда Аллоҳ сизларни севади ва гуноҳларингизни мағфират қилади. Аллоҳ гуноҳларни мағфират қилгувчи меҳрибондир”.  (Оли Имрон:31)

لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِّمَن كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيراً

“(Эй мўъминлар), сизлар учун – Аллоҳ ва охират кунидан умидвор бўлган ҳамда Аллоҳни кўп ёд қилган кишилар учун Аллоҳнинг пайғамбарида гўзал ибрат бордир”.  (Аҳзоб:21)

Исломга қилинаётган даъватда ақидаларни тўғрилаш, Аллоҳга боғланишни кучайтириш яққол кўзга ташланиб турмоғи, инсонларга уларнинг муаммоларининг ечимлари баён қилинмоғи лозим. Токи бу даъват ҳаётнинг барча соҳаларида тирик ва жонли бўлсин. Тирик ва жонли даъватнинг воқелиги тўғрисида қўшимча фикр мулоҳалазалар билдириб ўтсак. Тирик ва жонли даъват ҳар бир инсоннинг ўзига алоқадор ёки яшаб турган муҳити билан боғлиқ муаммоларга Ислом фикратидаги ечимларни тушунтириш орқали олиб борилган даъватдир. Бундай даъват инсонларнинг жорий вақтдаги воқелиги билан узвий боғлиқ бўлади.

Росул соллаллоҳу алайҳи ва саллам одамларга Маккада бу оятни ўқиб берар эдилар:

تَبَّتْ يَدَا أَبِي لَهَبٍ وَتَبَّ

– “Абу Лаҳабнинг икки қўли ҳалок бўлсин ва ҳалок бўлди!”.   (Масад:1)

Бир вақтнинг ўзида ушбу оятни ҳам тиловат қилар эдилар:

إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيمٍ*وَمَا هُوَ بِقَوْلِ شَاعِرٍ قَلِيلًا مَا تُؤْمِنُونَ

– “Бу – Аллоҳнинг улуғ эътиборга молик бўлган Росули (Аллоҳнинг элчиси)нинг сўзлари. Бу “шоир”нинг сўзлари эмас. Сизлар ҳеч нарсага ишонмайсиз”. (Ҳааққаҳ:40-41)

Маккада уларга бу оятни ўқиб берар эдилар:

وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ * الَّذِينَ إِذَا اكْتَالُوا عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَ * وَإِذَا كَالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ

– “Нарсаларни ўлчаётганда бошқаларнинг ҳаққига хиёнат қиладиганларнинг ҳолига вой бўлур. Улар одамлардан ўлчаб олсалар, ўз ҳаққидан ҳам зиёда қилиб оладилар. Ўз нарсаларини бошқаларга ўлчаб ёки тортиб бергудек бўлсалар, уларнинг ҳаққига хиёнат қиладилар, уларга зарар етказадилар“. (Мутаффифун:1-3)

Одамларга ушбу оятни ҳам тиловат қилар эдилар:

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ذَلِكَ الْفَوْزُ الْكَبِيرُ

– “Аллоҳ Таъолога имон келтириб, шу эътиқод талаб қиладиган эзгу ишларни амалга оширишга бел боғлаганлар учун остидан анҳорлар оқиб турадиган жаннат боғлари муҳайёдир. Бу энг буюк ҳақиқий зафардир”.  (Буруж:11)

Мадинада эса Росул соллаллоҳу алайҳи ва саллам одамларга ушбу маънодаги оятларни ўқиб берар эдилар:

وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ

– “Намозни қоим қилинг ва закотни беринг!”  (Бақара:43)

Шунингдек, уларга ушбу оятни тиловат қилар эдилар:

انفِرُوا خِفَافًا وَثِقَالًا وَجَاهِدُوا بِأَمْوَالِكُمْ وَأَنفُسِكُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ

– “Қўлга қурол олиб, оғирми-енгилми, отлиқми-пиёдами, ўрнингиздан қўзғалиб, молингиз билан, жонингиз билан Аллоҳ йўлида жиҳод қилинг!” (Тавба:41)

Уларга тиловат қилиб берар эдилар:

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا تَدَايَنتُمْ بِدَيْنٍ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَاكْتُبُوهُ

– “Эй Аллоҳга иймон келтирганлар! Агар муайян миқдорда муайян муддатга қарзлашадиган бўлсангиз, уни гувоҳ билан ёзиб, қайд қилиб қўйинг!”  (Бақара:282)

Уларга ўқиб берар эдилар:

كَيْ لَا يَكُونَ دُولَةً بَيْنَ الْأَغْنِيَاءِ مِنْكُمْ

– “Токи, бойлик сизнинг орангизда бойлар ўртасида чекланиб қолмасин!” (Хашр:7)

Тиловат қилар эдилар:

لَا يَسْتَوِي أَصْحَابُ النَّارِ وَأَصْحَابُ الْجَنَّةِ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ الْفَائِزُونَ

– “Жаҳаннам соҳиблари жаннат соҳибларига тенг бўла олмайдилар. Жаннатга соҳиб бўлгувчилар ҳақиқий ғолиблардир”. (Хашр:20)

Шунинг учун ҳам Ислом даъвати одамларга ҳаёт муаммоларини ҳал қиладиган низомларни олиб чиқиши лозим. Чунки Ислом даъватининг ютуғи инсонни тўла, инсон сифатида муолажа қила оладиган, унда умумий инқилобни рўёбга чиқара оладиган ҳаётий ва жонли эканлигидадир.

Шу ерда инсон сифатида муолажа қила оладиган, дейилган гапга тўхталиб ўтишни лозим топдик. Бу ерда инсоннинг фитратига эътибор қаратилган бўлиб, бошқа мабдалар ва мабдалик хусусиятига эга бўлмаган эътиқодий ақидалар ҳам Ислом дини инсонга эътибор қаратганидек мукаммал тарздаги нуқтаи назар билан ёндаша олмади ва олмайди ҳам. У хоҳ капиталистик бўлсин ёки ўзлигини ўткинчи нарсалар билан безашга ҳаракат қилган асли капитализмнинг бир бўлаги бўлган демократия ҳам ёки хоҳ динни жаҳолатда айблаб ўзи жоҳилият ботқоғидан униб чиққан социализм бўлсин, инсонни инсон сифатида муолажа қилиш, яъни унинг муаммоларига ечим беришда Ислом мабдасига тенг кела олмайди.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

10.01.2018й.