Ўзбекистонда нега қимматчилик бўляпти
Ўзбекистонда нега қимматчилик бўляпти
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
Ўзбекистонда 1 июндан маошлар 12%га, озиқ-овқат маҳсулотлари ҳусусан (Тошкентда) қолипли нон ва шакар нархи 80%га ошди. Ҳукуматга кўра, нархларнинг бундай кескин кўтарилиши кечиккан ғалла ислоҳотининг табиий оғриқларидир. Нархларнинг бирданига кўтарилгани бутун халқда норозилик уйғотган бўлса, айрим иқтисодчилар бу қарорни «олтин ўрта»ни топиш, деб баҳолади. Камбағалликка қарши кураш ва иқтисодиёт вазирлиги эса, нархларни қарийб икки баробарга оширишни оқилона қарор, деб ҳисоблашини маълум қилди. Бундай вазиятда давлат тизимлари ва ундаги мутахассисларнинг қандай позиция эгаллаши маълум. Булардан шуни тушуниш мумкинки, егулиги нон ва шакарга чекланган халқнинг иқтисодий аҳволи кескин оғирлашиши билан ҳеч кимнинг иши йўқ. Шу пайтгача нон ва ун нархини субсидиялаш (арзонлаштириш) мана шу халқ ҳисобидан амалга оширилаётган эди. Нархларнинг ҳукумат томонидан белгиланиши фермер ва кластерга зарар етказишдан ташқари давлат режасининг қисқаришига ҳам олиб келди. Шу сабабдан Шавкат Мирзиёев трансмиссиялар (дон маҳсулотларини таъминловчи тизим) ва ғаллани қайта ишловчи комбинатлар зиёнда ишлашини гапира бошлади. Шундан сўнг, давлат деҳқондан ғаллани бозор нархида сотиб олиб халққа етказадиган бўлди. Бундан деҳқон, фермерларнинг ишчанлик фаоллигини ошириш орқали давлат режаларини ортиғи билан бажарилишига эришиш кўзланмоқда. Халққа эса, фақат унинг қашшоқ қатламига бир марталик ёрдам ёки 20 килограммдан ун бериш режаланган. Шу ўринда табиий савол туғилади, Ўзбекистон 4.3 миллион гектар суғориладиган ери, географик иқлими ва меҳнаткаш аҳолисига эга бўла туриб нега озиқ-овқат тақчиллиги муаммосига учрамоқда?
Бу саволга аксар халқимиз тажовузкор Россиянинг Украинага босқини ортидан мустамлакачи Америка ва Ғарб қўллаган санкциялар натижасида юзага келган инқироз сабаб, деб жавоб беришади. Халқнинг бундай ёндашувига соҳалар юз тутаётган таназзулни уруш ва нотинчликларга боғлайдиган ҳукумат ташвиқоти сабабдир. Тўғри, Ўзбекистон иқтисодига Россия-Украина урушининг таъсири бўлди, аммо бу иқтисодий инқирознинг асосий сабаби эмас. Асосий сабабни айтишдан олдин Ўзбекистон тушиб қолган қарз ботқоғига назар ташлашимиз лозим. Ўзбекистон ташқи қарзининг катта қисми Осиё тараққиёт банки (ОТБ), Жаҳон банки (ЖБ) ва Хитой банкларига тўғри келади. Бу молиявий муассасалар риболи қарзларни берар экан, Ўзбекистон ҳукумати олдига аниқ талабларни қўймоқда. Бу шартлар қарз олувчини халқ фаровонлиги, юрт равнақи учун амалий қадамлар ташлашга эмас, балки инклюзив (қамровли) ва барқарор бозор иқтисодиётига ўтиш дастурлари асосида ушбу банклар ортидаги мустамлакачи давлатнинг манфаатларига зарур шароитларни яратишни ҳукуматдан талаб қилмоқда. Ойлик маошларни ошириш баробарида бензин, дизел, солиқлар, жарималар, кредит фоизлари ҳамда жамики товар ва хизматларнинг нархларини ошириш, шунингдек 1 июлдан газ ва свет нархини кўтариш, ҳажмига ҳам лимит қўйилгани мазкур муассасаларнинг тавсия кўринишидаги талаблари асосида бўлди.
Ўзбекистон капиталистик иқтисод низомини қабул қилган. Мана шу низом татбиқи натижасида экин ерлари дохил бутун ресурслар ҳукуматдаги бир гуруҳ кишиларнинг шахсий мулкига айланди. Иқтисодий соҳаларни уқувсиз ва масъулиятсиз кишиларга топширилиб, улардан фақат йиллик режани тўлдириш талаб қилинди. Деҳқон ва фермерларни турли тизимларга ўтишга мажбурлаш оқибатида уларни эмин-эркин ишлашларига имкон берилмади. Бу иқтисод низоми юрт бойликларини кўкка совурилишида, ҳукуматни сиёсий эркдан маҳрум қилувчи фоизли қарзларни (бугунгача олингани 42 миллиард доллар) жалб қилишда восита бўлмоқда. Шундан ҳам маълум бўладики, мабдасизлик Ўзбекистон иқтисодининг чўкиб боришидаги бош омилдир. Яъни Ўзбекистон ўз халқининг ақидасидан келиб чиқувчи Ислом тузумини қабул қилмагани учун инқирозларга тобора кириб бормоқда. Ўзбекистонни бу муаммодан чиқариш учун тавсия бераётган иқтисодчилар ҳам демократияга асослангани учун қарзга тезроқ ботишига сабаб бўляптилар холос. Бу иқтисодчиларга кўра, муаммо аҳолидаги харид қувватининг заифлигида. Бу заифлик эса, одамларнинг ишсизлиги ортидан юзага келган. Бу иқтисодчилар “иқтисодий муаммолар товар ва хизматларни кўпайтириш билан ечилади” деб эътиқод қилувчи капиталистик иқтисод низомига таянишмоқда. Бу низомнинг хатолигини Америка воқелиги ҳам тасдиқлаб турибди. У ерда товар ва хизматлар ҳаддан зиёд кўплигига қарамай давлат ва жамиятнинг иқтисодий муаммолари ечилмади. Аксинча, ваҳший капитализм тузуми остида инсонлар беихтиёр қулларга айланмоқда. Чунки бу тузум халқнинг ўй-фикри қорин ғами билан ёки дунё ташвиши билан машғул ҳолда яшашидан куч олади.
Ислом мабдаси эса, иқтисодий муаммоларни Қуръонда келган тақсимот қонуни асосида муваффақиятли ечади. Бу тузумда иқтисод низоми Исломга асосланади. Бу низомда давлат экин ерларини халққа бепул тақсимлайди. Демократиядаги каби фермерлик ва кластерлик тизимлари воситасида деҳқонларнинг меҳнат маҳсули ўзлаштирилмайди. Ҳақиқий маънода халқчил бўлган бу тузумнинг ҳаётга қайтишига ғарб ва шарқнинг йирик давлатлари ва уларга кўр-кўрона эргашаётган ҳукуматлар тиш-тирноғи билан қарши курашиб келади. Бу билан кифояланмай Ислом иқтисодига оид айрим муомалаларни ўзларининг судхўрликка асосланган бузуқ иқтисодига мувофиқлаштиришга уринмоқда. Бунда сарой уламоларининг хизматидан фойдаланишмоқда. Бу билан мусулмонларни инқирозларнинг илдизини топишга ва уни йўқ қилишга бўлган ҳаракатларига тўсиқ қўйишмоқда. Зотан, демократик муҳитда мусулмонлар Ислом мабдасини (ақида ва тузумни) соф ҳолда ўрганишларига ва ҳаётга татбиқ этишлариги йўл берилмайди. Шунинг учун демократия куфр низомининг ҳақиқатини мусулмонларга фош қилмасдан ва демократияни ҳаёт майдонидан четлатмасдан Исломни ҳаётга олиб келиш имконсиз ишдир.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги матбуот бўлими аъзоси Абдураҳмон
19.06.2022й
