بسم الله الرحمن الرحيم

Уйғониш тўғрисида туркумидан: Аллоҳ Таъолонинг Вожибул – вужуд эканлиги

Инсонларга айнан уйғониш нима эканлигини танитишдан кўзлаган мақсадимиз, улар уйғонишни таниш натижасида уйғониш сари ҳаракат қилсинлар, ин ша Аллоҳ!

Дунё ҳаёти, яъни коинот, инсон, ҳаёт ожиз, нуқсонли ва ўзидан бошқа нарсаларга муҳтождир. Улар чекланагандир. Чекланганлик сифати мужассам бўлган нарсалар эса азалий бўла олмайди, яъни уларнинг албатта бошланиш нуқтаси бўлиши керак. Агар дунё ҳаётидаги нарсалар бундай бўлмаганда улар чекланган бўлмас эди. Чекланган нарсалар эса, яратилган, яъни маҳлуқ эканликлиги аниқ. Демак, дунё ҳаётини шу чекланган нарсалардан бошқа вужуд яратган. Яратувчи дунё ҳаётидаги нарсалардан, яъни чекланганлик сифатига эга бўлган нарсалардан алоҳида, хеч бир жиҳатдан чекланганлик сифати бўлмаган вужуддир. Бу вужуд борасида бошқа томонидан яратилган ёки ўзини ўзи яратган ёхуд Вожибул-вужуд (бор бўлиши зарур Зот) деган вариантлар бўлиши мумкин, холос.

Яратувчи ҳақида фикр юритадиган инсон шу уч вариант устида бош қотиришига тўғри келади. Демак, биз даъватчилар ана шу вариантларнинг энг тўғрисини далиллар ёрдамида инсонларга исботлаб беришимиз керак. Шундагина инсонлардаги, Аллоҳ Таъолонинг борлигига бўлган иймонлари далилланиб, мукаммал ҳолатга келади, ин ша Аллоҳ!

Барча нарсани яратган Яратувчининг борлиги борасидаги ақлий далиллар тўғрисида шу туркумда чиқадиган аввалги мақолаларимизда ҳам гапириб ўтдик. Бу мақоламизда юқорида айтиб ўтилган, Яратувчининг бор бўлиши тўғрисида инсоннинг ҳаёлига келиши мумкин бўлган шу уч вариантнинг тўғрисини топиш борасида фикр юритамиз. Бу варинтларни ҳамда уларнинг тўғрисини исботлаш борасидаги фикрларни мусулмон инсон, албатта, билиб олиши керак. Чунки биз мусулмонлар Исломни барча инсонларга, шунингдек бутун дунёга ёйиш устида масъулиятлимиз. Демак, бу вариантларни такрорлаймиз ва улар тўғрисидаги хулосаларимиз билан таништирамиз: Яратувчи бошқа тарафидан яратилган ёки ўзини ўзи яратган ёхуд азалий Вожибул Вужуд. Шу уч вариантдан энг тўғрисини исботлашга ҳаракат қиламиз.

Яратувчининг бошқа тарафидан яратилган деган вариант хатодир. Чунки бошқа томонидан яратилган нарсанинг ўзи маҳлуқ бўлади ва маҳлуқотларда ярата олиш сифати бўлмайди. Яратилган нарсаларда чекланганлик сифати бўлади. Яратувчининг барча нарсаларни яратганлиги У зот маҳлуқ эмас, аксинча Илоҳ эканлигини исботлайди. Илоҳ эса мукаммал бўлиб бошқа томонидан яратилган бўлиши мумкин эмас.

Яратувчи ўзини ўзи яратган деган вариант ҳам хатодир. Чунки бундай бўлиши мумкин эмас, яъни бир вақтнинг ўзида бир вужудда ҳам илоҳлик, ҳам маҳлуқлик сифати бўлмайди. Бундан ақл қаноатлана олмайди. Яъни, бир вужуд илоҳ ёки маҳлуқ бўлади. Яратувчи Илоҳ экан, демак, унда маҳлуқлик сифатининг бўлиши мутлақо мумкин эмас.

Яратувчи Вожибул Вужуд, яъни бор бўлиши зарур Зот. Бу тўғри фикр. Чунки яратиш Илоҳ эканлигини ва У зот барча жиҳатдан мукаммал эканлигини билдиради. Демак, У зот азалдан бор бўлган ва абадийдир.

Инсонларнинг баъзилари бундай фикрлаш натижасидаги хулосани қабул қилиши қийин бўлиб, балки тушунмай қолиши мумкин. Сабаби бу ерда Яратувчи азалдан бор бўлган Вожибул-вужуд эканлиги айтилмоқда. Яъни инсонлар биладики дунё ҳаётидаги тириклик мавжуд бўлган нарсалар туғилади, тухумдан чиқади ёки ердан униб чиқади ва ҳакозо. Лекин биз Яратувчини Вожибул-вужуд деябмиз. Биз бу ерда шу нарсани унутмаслигимиз керакки, бу хулоса дунё ҳаётидан ташқаридаги, шу дунё ҳаётини, яъни коинот, инсон ва ҳаётни яратган Яратувчи борасида айтилмоқда. Демак, Яратувчи дунё ҳаётидан ташқарида эканлиги маълум, яъни бу дегани, Яратувчи бу дунё ҳаётидаги қонун қоида ва тартиботларга бўйсунмайдиган Зотдир. Яъни туғилиш ва шу каби бошқа йўллар билан вужудга келишдан пок Зотдир. У зот дунё ҳаётидаги ўлчовларга, тартиботларга бўйсунмайдиган Вожибул-вужуддир.

Мана шу жиҳат ёдга солинса инсонларнинг юқорида келтирилган вариантлар борасидаги хулосадан қониқишлари осон бўлади. Буни тушуниб олиш керак, чунки айтиб ўтганимиздек мусулмон инсоннинг иймони мукаммал бўлиши лозим. Иймон мукаммал бўлиши учун ҳолис даъватчиларга ҳолислик билан ёндоша олиш керак. Ўйлаймизки, бу фикрларимиз мусулмонларнинг иймонларини мукаммал бўлиши учун хизмат қилади, ин ша Аллоҳ!

Ҳизб ут – Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ
21.11.2016й