ЁШ БОЛАНИ КАФИЛЛИККА ОЛИШ

(“Исломда ижтимоий алоқалар” туркумидан)

(1)

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Ёш болани кафилликка олиш фарздир. Чунки у ўз ҳолига ташлаб қўйилса ҳалок бўлади. Бу иш Аллоҳ вожиб қилган «жонни сақлаб қолиш» жумласига киради. Шунга кўра, болани ҳалок бўлишдан сақлаб қолиш ва уни ҳалок этувчи ҳолатлардан асраб қолиш зарур. Болани кафилликка олиш фарз бўлиши билан бирга бунга боланинг қариндошлик ҳуқуқи ҳам қўшилган. Зеро, бола шунга ҳақлидир. Бу ишга вожиб қандай тааллуқли бўлса, ҳуқуқ ҳам шундай тааллуқлидир. Кафолат ҳар бир боланинг ва унга кафил бўлишларини Аллоҳ вожиб қилган ҳар бир шахснинг ҳаққидир. Кафолат бола қарамоғига тайин қилинган боқувчига фарздир. Кафолат Аллоҳ вожиб қилган шахснинг кафилликка киришишдаги ҳуқуқи – шу ишга яроқли шахсга хос бўлиб, барчага умумий эмас. Шунга кўра, болани зое қиладиган, уни муқаррар ҳалокатга йўлиқтирадиган шахсларнинг болага кафил бўлишга ҳаққи йўқ. Ёш бола ва майиб-мажруҳ шахслар ҳам болани боқишга қодир бўлмаганлари учун уларнинг ҳам кафил бўлишга ҳақлари йўқ. Чунки уларнинг ўзлари кафолатга муҳтож эканлар, қандай қилиб бошқага кафил бўла оладилар. Шунингдек, болани эътиборсиз ташлаб қўйиши ёки уни боқишга имкон бермайдиган ишлар билан машғул бўлишлари туфайли болани аниқ зое кетказадиган шахсларнинг ҳам, фосиқлик билан сифатланган ва болани бузуқ тарбия билан ўстириб қўядиган шахсларнинг ҳам кафил бўлишга ҳақлари йўқ. Зеро, тарбиянинг бузилиши ҳам ҳалокат ҳисобланади. Муслима аёл кофир эркакка турмушга чиқиши жоиз эмаслиги учун онаси муслима бўлган болага кофирнинг ота бўлишини тасаввур этиб бўлмайди.

Болага кафил бўлиш ҳолатида қаралади. Агар бола нарсаларни ажрата оладиган, онанинг муомаласини отанинг муомаласидан ажрата оладиган бўлса ҳамда эмизик ёшидан катта бўлса, бундай ҳолатда болага ихтиёр берилади. Ота-онадан қай бирини танласа, ўшанга берилади. Абу Довуд Абдулҳамид ибн Жаъфардан, у отасидан, отаси бобоси – Рофиъ ибн Синондан ривоят қиладики:

«أنه أسلم, وأبت امرأته أن تسلم فأتت النبي r فقالت: ابنتي وهي فطيم أو شبهه. وقال رافع ابنتي. فقال النبي r: أقعد ناحية. وقال لها: اقعدي ناحية. وقال: ادعواها. فمالت الصبية ألى أمها. فقال النبي r: اللهم اهدها. فمالت إلى أبيها فأخذها»

«Рофиъ Исломни қабул қилганда, аёли Исломга кирмади. Хотини Пайғамбарﷺ ҳузурларига келиб: «Бу менинг қизим, у эмадиган ёш атрофида», деди. Рофиъ ҳам: «Бу менинг қизим», деди. Пайғамбарﷺ унга: «Сен бу томонга ўтир», хотинига эса: «Сен бу томонга ўтир», дедилар. Сўнг: «Уни чақиринглар», дедилар. Қизча онаси томон йўналди. Пайғамбарﷺ «Парвардигоро, уни ҳидоятлагин», дедилар. Шунда қизча отаси томон йўналди. Рофиъ уни қўлга олди». Аҳмад ва Насоий ҳам шу ҳадисни турли сўзлар билан, лекин шу ривоятда келган маънонинг айнан ўзи билан ривоят қилганлар.

Агар бола кичик ёшда бўлиб, нарсаларни ажрата олмайдиган, она муомаласи билан ота муомаласининг фарқига бормайдиган ва эмадиган ёшда ёки ундан ёшроқ ёхуд каттароқ, лекин шунга яқин бўлса, унга ихтиёр берилмайди. Балки юқорида ўтган ҳадисдан тушунилганига кўра, онасига берилади. Чунки болани боқишга она ҳақлироқдир. Уни боқишдан онани ман қилиш хусусида нусус келмаган. Бу ўринда кафиллик валийлик бўлиб, мусулмон устидан кофир валий бўлмаслиги керак, дейилмайди. Чунки воқелигига қаралса, кафиллик боқиш ва хизмат қилиш бўлиб, асло валийлик эмас. Демак, унга валийлик аҳкомлари қопланмайди.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси

25.11.2020й