Жаброил алайҳиссаломнинг яна ерга тушиши тўғрисидаги саволга жавоб
بسم الله الرحمن الرحيم
Жаброил алайҳиссаломнинг яна ерга тушиши тўғрисидаги саволга жавоб
Ижтимоий тармоқлардан бирида Hikmatullo исмли мухлисимиздан келган саволга жавоб.
Савол:
Ассаламу алайкум. Пайғабмаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг вафотларидан кейин ҳам, Жаброил алайҳисалом яна ерга тушар экан. Бу тўғрида баъзи дўстларимиз ҳадис бор дейишяпти. Ўша ҳадисга кўра, Жаброил алайҳиссалом ерга тушиб одамлардан 1. Қариндошлар орасидан силаи раҳмни, 2. Одамлар орасидан меҳр оқибатни, 3. Аёллардан иффатни… ва бу рўйҳат 10 тага етиб охирида 9 – 10 иймон билан Қуръонни олиб кетади, дейилган экан. Шу нарсани аниқлаштириб берсангиз?
30.12.2015й. Hikmatullo
Жавоб:
بِسْمِ اللَّـهِ الرَّحْمَـٰنِ الرَّحِيمِ
Ва алайкум ассалам ва роҳматуллоҳи.
1. Жаброил алайҳиссаломнинг тушиши масаласи.
Агар Жаброил алайҳиссаломнинг тушишидан ваҳий мурод қилинса, бу мутлақо мумкин эмас, яъни ҳатолиги аниқ масаладир. Муслим ўзининг саҳиҳ тўпламида, Анас розияллоҳу анҳудан ривоят қилиб шундай дейди:
روى مسلم في صحيحه عن أنس رضي الله عنه قال: قال أبو بكر رضي الله عنه، لعمر رضي الله عنه: انطلق بنا إلى أم أيمن نزورها كما كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يزورها، فلما انتهيا إليها بكت، فقالا لها: ما يبكيك؟! ما عند الله خير لرسوله صلى الله عليه وسلم، فقالت: ما أبكي، أن لا أكون أعلم أن ما عند الله خير لرسوله صلى الله عليه وسلم، ولكن أبكي أن الوحي قد انقطع من السماء، فهيجتهما على البكاء، فجعلا يبكيان معها.
“Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам вафотларидан кейинги вақтлар эди. Абу Бакр розияллоҳу анҳу Умар розияллоҳу анҳуга бир кун шундай деди: “Эй Умар, юр биз билан, Умму Айманни зиёрат қилиб келамиз, уни Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳам зиёрат қилиб турардиларку”. Умар Абу Бакр билан бирга кетди. Улар Умму Айманнинг олдига боришганда, Умму Айман йиғлади. Улар Умму Айманга “Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга Аллоҳнинг хузурида яхшиликдан бошқа нарса бўлмайди, ин ша Аллоҳ, нега йиғлайсан?” дейишди. Умму айман деди: “Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг Аллоҳнинг ҳузуридаги ҳолларидан хабардор бўлганим учун йиғлаётганим йўқ. Мени йиғлатаётган нарса, осмондан бизга Аллоҳнинг ваҳийси узилиб қолди, шунга йиғлаяпман”. Улар икковларини Умму Айманнинг бу гаплари қаттиқ тўлқинлантирди ва улар ҳам йиғладилар”. Муслим ривояти.
Энди Жаброил алайҳиссаломнинг ваҳийдан бошқа иш билан тушиши тўғрисига келсак, бу Аллоҳнинг изни билан, ҳар қандай замонда ва маконда, Аллоҳнинг иродаси билан бўлиши мумкин. Бунга баъзи муфассирлар қуйидаги оятларни далил қилишади:
تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ
“У (кеча)да фаришталар ва Руҳ (яъни Жаброил алайҳис-салом) Парвардигорининг изни-ихтиёри билан (йил давомида қилинадиган) барча ишлар билан (осмондан заминга) тушурлар”. (Қадр. 4)
تَعْرُجُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ
“Фаришталар ва Руҳ (яъни Жаброил) миқдори-узунлиги эллик минг бўлган бир Кунда (яъни Қиёмат кунида) У зотнинг ҳузурига кўтарилурлар”. (Маъориж. 4)
2. Саволда зикр қилинган, Жаброил алайҳиссалом тушиб 10 та нарсани олиб кетиши масаласи.
Ушбу ҳадис деб аталаётган нарса узун бўлгани ва муҳаддис уламолар иттифоқи билан, мутлақ ёлғон тўқима ҳадис экани собит бўлгани сабабли, ҳадиснинг арабча матнини келтирмай, ўзбекчасини келтириш билан кифояланаман.
Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам мўъта жангида Жаброил алайҳиссалом билан учрашдилар ва ундан сўрадилар: “Мендан кейин ҳам ерга тушасизми?”. Жаброил жавоб берди: “Ҳа, эй Росулаллоҳ. Ердан ўнта нарсани олиб кетиш учун тушаман”. “Нимани олиб кетасиз” – деди Росулуллоҳ. Жаброил алайҳиссалом жавоб берди: 1. Ердан баракани олиб кетаман, 2. Инсонлар қалбидан меҳр-оқибатни олиб кетаман, 3. Қариндошлар қалбидан шафқатни, 4. Бошлиқлардан адолатни, 5. Аёллардан хаёни, 6. Камбағаллардан сабрни, 7. Олимлардан зуҳд ва тақвони, 8. Бойлардан сахийликни, 9. Қуръонни, 10. Иймонни. (Ровийси номаълум)
Ушбу ривоятни жумҳур муҳаддислар ровийси номаълум, тўқима мавзуъ (яъни ёлғон) ҳадис, деб баҳо беришган.
Бундан ташқари, саҳиҳ ривоятларга кўра, замон охирлаганда умматдан кўтариладиган нарсанинг биринчиси барака эмас. Умматдан энг аввал кўтариладиган нарса булар, бир ривоятга кўра хушуъ, бошқа ривоятга кўра омонатдир.
أن النبي صلى الله عليه وسلم قال : أول شيء يرفع من هذه الأمة الخشوع حتى لا ترى فيها خاشعا
Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Бу умматдан кўтариладиган аввалги нарса хушуъдир. Шундай вақтлар келадики, унда (умматнинг ичида) хушуъ билан Аллоҳга ибодат қилаётганни топмайсан”. Табароний саҳиҳ иснод билан ривоят қилган.
قال عليه الصلاة والسلام : أول ما يُرفع من الناس الأمانة ، وآخر ما يبقى مِن دِينهم الصلاة
Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Одамлардан кўтариладиган аввалги нарса омонатдир. Уларнинг динида охири қоладиган нарса намоздир”.Табароний ва Ҳайсамийлар ҳасан иснод билан ривоят қилишган.
Бу иккала ҳадисга кўра, одамлардан аввал кўтариладиган нарса барака эмаслиги билинди.
Бундан ташқари, сийрат китобларидан биламизки, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам мўъта жангида қатнашмаганлар. У кишини бу жангда иштироки ҳақида бирон дони, заиф бўлсада ривоят келмаган. Иштирок этмаганлари ва жангда кимларни амир қилиб, ким шаҳид бўлса, ундан кейин ким ўрнига амир бўлишини таъкидлаб саҳобаларини жўнатганлари тўғрисида эса, саҳиҳдан кўра ойдинроқ ривоятлар тўлиб тошиб ётибди.
Хулоса
Хулоса қиладиган бўлсак, Жаброил алайҳиссалом Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг вафотларидан кейин ер юзига тушишлари мумкин, лекин нима учун тушишини билишимиз тўғрисида етарли саҳиҳ маълумот келмаган, демак буни билишимизда бизларнинг дунё ва охиратимиз учун фойда ирода қилинмаган. Замон охирлаганда умматдан кўтариладиган нарсалар ҳам мазкур ҳадисдаги каби, барака ёки меҳр оқибат ва иймонлар эмас, балки омонат ва ибодатлардаги хушуъ экан. Валлоҳу аълам.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси Муслим
06.01.2016й.
