بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Ақидани ҳаётда бор бўлиши

Ақида инсон ҳаётида энг асосий ва ҳал қилувчи ролни ўйнайди. Уни ҳатто инсон учун ҳаёт-мамот масаласи, десак ҳам ярашади. Ақидасиз ҳаёт худди бутун умрни қоронғу уйда яшаб ўтишга ўхшайди. Ҳеч ким умрини қоронғу уйда яшаб ўтишни истамаса керак, албатта. Ақидага бунчалик даражада эътибор бераётганимизнинг сабаби шуки, у инсон ҳаёти учун асос вазифасини ўтайди. У ҳамма нарсага асос бўлади, фикрга, туйғуга, қонунларга, сақофатга, дунёқарашга ва ҳоказоларга. Инсонлар ҳаётида ақиданинг яққол кўриниб туриши, яъни ҳаётда ақиданинг бор бўлишини ана шу нарсаларга қараб билиб олиш мумкин.

Маълумки, жамият инсонлар, фикрлар, туйғулар ва қонунлардан иборат. Муайян жамиятда яшайдиган одамларнинг аксар қисми бир ақидани қабул қилса, ушбу ақидани фикр ва туйғулари учун асос қилиб олсалар, қонунларида ҳам шу ақидага асосланиладиган бўлади. Яъни жамият муайян ақидани қабул қилади, шу ақида асосида яшашни хоҳлайди, бунинг ортидан давлат ҳам шу ақидани татбиқ қила бошлайди. Масалан, Ғарб жамиятлари капиталистик жамиятлардир. Ғарб жамиятларида, хусусан АҚШ ва Европа жамиятларида капиталистик ақида яққол кўзга ташланиб туради. Маълумки, капиталистик ақида динни ҳаётдан ажратишга асосланади. Фикрлашда, туйғу (рози ёки норози) да, қонун чиқаришда, дунёқарашда, сақофатда ана шу капиталистик ақида асос вазифасини ўтайди. Шунингдек, одамлар ўртасидаги алоқаларда, турмуш тарзида, урф-одатларида, хуллас энг майда нарсаларда ҳам ушбу ақида кўзга яққол ташланиб туради. Давлат ҳам шу ақида асосида ўзининг ички ва ташқи сиёсатини юритади. Бир сўз билан айтганда, капиталистик ақида ушбу жамиятларда яшайдиган одамлар ҳаётида бор, бўлганда ҳам қон-қонига сингиб кетган, одамлар бу ақидасиз ҳаётларини умуман тасаввур қила олмайдилар. Лекин биз бу билан капиталистик ақидани мақтамоқчи эмасмиз, асло ундай эмас. Биз уни асос бўла олишини назарда тутяпмиз холос, унинг тўғри асос бўлишини эмас.

Энди тўғри асос бўлишга лойиқ бўлган ва бу борада ягона бўлган Ислом ақидасининг ҳаётда бор бўлиши воқелигига умумий равишда бир назар ташлайлик. Исломий юртларимиздаги жамиятларда яшайдиган одамларнинг аксари муайян даражада Ислом ақидасини фикр ва туйғулари учун асос қилмоқдалар. Ушбу жамиятларда одамлар Ислом ақидасидан келиб чиққан ечимларни, яъни никоҳ, талоқ, закот кабиларни шахсий суратда татбиқ қилмоқдалар. Чунки Исломни тўлалигича татбиқ қиладиган давлат йўқ. Гарчи мусулмонлар фикр ва туйғуда Ислом ақидасини асос қилишга интилаётган бўлсалар-да, бу ақидани ҳаётда бор бўлишининг асосий мезони эмас. Асосий мезон қонунлардир. Агар Ислом ақидасидан балқиб чиққан қонунлар татбиқ қилинганда эди, бу ақиданинг ҳаётда борлиги, тириклиги кўзга яққол ташланган бўлар эди. Чунки Ислом ақидаси қуруқ руҳий ақида эмас, ундан жамият ва давлат бошқариладиган, инсон муаммосига тўғри ва адолатли ечим берадиган тузум келиб чиқади. Мана шу тузум татбиқи натижасида ақиданинг ҳаётда бор бўлиши тўлақонли равишда амалга ошади. Гарчи бугунги кунда Ислом ақидаси шахсларда гавдаланаётган бўлса ҳам, бу ақидадан келиб чиққан баъзи ечимлар шахсий суратда татбиқ қилинаётган бўлса ҳам, Ислом тузуми тўлалигича татбиқ қилинмас экан, ушбу ақиданинг ҳаётдаги ўрни шахсий суратга чекланиб қолиб, ўша чегарада қолиб кетаверади.

Лекин шуларга қарамай, мусулмонлар орасида фикр ва туйғуларга Ислом ақидасини асос қилиш кун сайин кучаймоқда, бу эса, охир-оқибат қонунларнинг ҳам соф исломий асосда бўлиши билан якун топади, ин ша Аллоҳ! Мусулмонларда Аллоҳ буюрган қонунлар билан яшаш истаги кундан-кунга кучайиб, ҳаётларини бошқаришни Исломга топширишни хоҳлаётганликлари ҳам шунга далолат қилмоқда.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Фаррух

26.03.2019й.