Ақл ва Ҳаёт

45

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Инсонлар ҳаётидаги энг муҳим омиллардан бири амалий қоидадир. Бунинг нима ва қандай эканлиги тўғрисида кўпчилигимизда тўғри тушунча шаклланмаган. Бу бирор мақсад ёки ғоя сари ҳаракат қилиш қоидаси ҳисобланади. Афсуски, бу қоида юзасидан инсонларнинг тушунчалари ва амаллари ўрганилса, уларда куфр фикрлари асосидаги қоидага мос ҳаракатланишни кузатиш мумкин. Яъни ғарб тасаввуридаги амалий қоида ғоя воситани оқлайди, деган фикрдан иборат бўлиб, шу қоида асосида ҳаракатланиш баъзи мусулмонларнинг ҳаётида кўринади.

Ғоя воситани оқлаши тўғрисида мулоҳаза юритилса, белгиланган ғояга етиш йўлида исталган восита ва услубдан фойдаланиш мумкинлигини кўрсатади. Муҳими, нима бўлганда ҳам ғоя ёки мақсадга эришилса бўлди. Бу куфр фикрлари асосида шаклланган қоидадир. Яъни уларнинг тушунчалари бўйича мақсадга етиш учун хиёнат, ёлғон, алдов ва бошқа жирканчли воситалардан фойдаланиш мумкинлиги аён бўлади. Бизнинг жамиятларда ҳам бу қоидадан фойдаланиш, афсуски, оддий ҳолга айланди.

Ислом амалий қоида устида тўғри тушунчани шакллантиради. Бунда аввало ғоя ёки мақсаднинг ақидага мос, мувофиқ, яъни шаръий бўлиши ва шу ғояга интилиш ақида асосида фикрлаб хулоса қилиниши ҳамда бу хулоса ёки фикрнинг амалий кўриниши мавжуд бўлиши, яъни фикр назарий бўлиб қолмаслигига аҳамият қаратади. Кейинги босқич шу фикрларни амалга ошириш, яъни амалий босқич. Кўриб турилганидек, фикр амалга боғланмоқда. Фикр ақида асосидаги фикрлаш натижасида келиб чиққан эди, амалнинг шу фикр бўйича бажарилиши унинг ҳам ақидага боғланишини таъминлайди. Яъни ақидага мос келадиган фикр натижасида амал қилиш шарт. Бунда амалнинг фикрийлиги кўринади ва ўз-ўзидан фикр ва амалнинг бир-бирига ақида бўйича боғланганлиги ҳамда шу билан фикр ва амалнинг ғояга қаратилиши таъминланади.

Хулоса тариқасида айтиш мумкинки, ботил қоида бўйича ғоя воситани оқлайди деб исталган йўналиш бўйича ғояга интилиш Ислом шариатига зиддир. Ислом ғояга олиб борадиган фикр ва амалий ҳаракатларнинг шаръий бўлишини шарт қилади.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

20.05.2019й