Адаштирувчи тушунча: “муаммо шахсда, тузумда эмас”

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

XX асрнинг иккинчи ярмидан бошлаб Ғарб мафкуравий марказлари мусулмон мамлакатларига нисбатан кенг қамровли фикрий кураш олиб борди. Бу кураш мафкуравий – сиёсий онгни назорат қилиш орқали амалга оширилди. Шу жараёнда исломий юртларда кенг тарқалган ва ҳозир ҳам сақланиб турган тушунча пайдо бўлди: “Мамлакатдаги муаммолар шахслардан келиб чиқади, яъни раҳбар ёмон бўлса, уни алмаштириш билан адолат тикланади”. Бу фикр аслида Ғарб “маҳсулоти” бўлиб, ундан кўзланган мақсад – мусулмонларни тузумни ўзгартириш ғоясидан узоқлаштиришдир.

Ғарбнинг сиёсий тафаккури капиталистик фалсафага асосланган. Бу фалсафа ҳаётни моддий манфаат асосига қуради ва давлатнинг вазифаси шундай манфаатларни қонун билан муҳофаза қилиш, деб ҳисоблайди. Шу боис, Ғарбнинг Ислом оламидаги мустамлакачилик сиёсати ҳар доим икки йўналишда амалга ошган: 

1. Мусулмон мамлакатларида иқтисодий ва сиёсий жиҳатдан Ғарб манфаатларига боғлиқ тузум ўрнатиш. 

2. Халқ онгига шундай фикрни сингдириш керакки, улар тузумни эмас, шахсни айбдор қилсинлар.

Шунга кўра, Ғарбнинг Ислом дунёсига қарши мафкуравий курашида энг кучли қурол – тузум устида фикрлашни йўқотишдир. Чунки агар мусулмонлар муаммонинг илдизи мана шу капиталистик тузумда эканини кўра бошласалар, улар сўзсиз Аллоҳнинг қонунлари билан яшашни талаб қила бошлайдилар. Шунинг учун Ғарб сиёсий ва медиа дастурлари орқали “демократия – ягона йўл”, “ислоҳот шахс билан бошланади” деган ғояларни доимий равишда тарқатади.

Шу йўл билан мусулмон мамлакатларида “ислоҳотчи раҳбар” концепцияси пайдо бўлди. Ҳар бир янги президент ёки бош вазир “янги давр бошланади” деган шиор билан келди, аммо тузум, яъни секуляр капиталистик тузум ўзгаришсиз қолди. Одатда, бу жараёнда халқнинг сиёсий онги шахс доирасида чекланиб, тузум ҳақидаги фикрлаш қобилияти сўнади.

Натижада, мустамлака халқларда “тузум муқаддас, шахс айбдор” деган тасаввур мустаҳкам ўрнашди. Масалан, Британиянинг Ҳиндистондаги маъмурий сиёсатини ёки Франциянинг Африкадаги бошқарув услубини кузатсак, ҳар иккисида ҳам маҳаллий элитани алмаштириш орқали тузумни сақлаб қолиш усули қўлланган.

Бугунги Ўзбекистонда бошқа мусулмон мамлакатларидаги каби, халқ “янги раҳбар келди, шояд бу гал ўзгариш бўлар” деган умид билан яшайди. Аммо воқелик шуни кўрсатмоқдаки, ҳар қанча раҳбарлар алмашмасин, тузум ўзгармаса, натижа бир хиллигича қолаверади. Чунки муаммонинг илдизи шахсда эмас, тузумнинг ўзида.

Шунинг учун, золим Каримов кетиб, ўрнига Мирзиёев келгач, бир неча маротаба “ислоҳот” ва “янги раҳбарлик” шиорлари билан ҳар қанча сиёсий элита алмашмасин тузум, яъни секуляр капиталистик тузум ўзгаришсиз қолди. Шу боис, халқнинг ҳаётида катта ўзгаришлар юз бермади, аксинча сиёсий ва иқтисодий адолатсизлик, ишсизлик, камбағаллик, маъмурий зўравонлик, коррупция ва мафкуравий назорат сақланиб қолди.

Демак, Ғарб томонидан сингдирилган “муаммо шахсда, тузумда эмас” деган тушунча мусулмонларни сиёсий фаолликдан узоқлаштириш воситасидир. Бу эса, мусулмонлар орасида мавжуд тузумни муқаддаслаштириш ва фақат шахсни айбдор қилиш орқали капиталистик тузумни муҳофаза қилишга қаратилган. Шу боис, мустамлакачи Ғарб халқнинг диққатини шахсларга қаратишга, тузум ҳақида фикр юритишдан тийилишга ундайди. Улар учун муҳим нарса – ҳокимият тепасида ким ўтиргани эмас, балки тузум Ғарбнинг сиёсий ва иқтисодий манфаатларига хизмат қилишида давом этишидир.

Шундай экан, ҳақиқий ўзгариш шахсни эмас, тузумни ўзгартириш билан, яъни ғарб капитализмидан воз кечиб, Исломни ҳаётда тўлиқ татбиқ этиш билангина бўлади. Бу тузумни татбиқ қилувчи Рошид Халифалик давлатининг қайта тикланиши, мусулмонлар онгидаги “муаммо шахсда” деган чирик фикрнинг йўқолишига кўп жиҳатдан боғлиқ ҳисобланади. Шундагина мусулмонлар Ғарбнинг мафкуравий ҳукмронлигидан қутулиб, ўз тақдирини Аллоҳ нозил қилган Шариат асосида белгилашга ўтади.

Иззатуллоҳ

10.11.2025й