Элчилар дипломатияси ортидаги геосиёсий рақобат
Элчилар дипломатияси ортидаги геосиёсий рақобат
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
Сўнгги ойларда Россия, Франция ва АҚШ каби қатор йирик давлатлар ўзларининг янги ёки амалдаги элчилари орқали Ўзбекистонда фаол дипломатик ҳаракатларни амалга оширмоқда. Бу жараён ортида мустамлакачи давлатлар ўртасидаги геосиёсий рақобат ва минтақа устида таъсир учун кураш ётибди. Чунки элчининг шахсий тажрибаси, хизмат йўли ва сиёсий амбициялари ўз мамлакати ташқи сиёсий стратегиясининг ифодаси ҳисобланади.
Москва 5 сентябр куни Тошкентга янги элчи сифатида Алексей Ерховни тайинлади. Унинг дипломатик йўли асосан Туркияда ва Яқин Шарқ мамлакатларида ўтган. Бу эса Россиянинг қатор устувор йўналишларини кўрсатади:
– Туркия фактори. Москва ва Анқара сўнгги йилларда ҳамкорлик ва рақобат ўртасида мувозанат изламоқда. Бир томондан, уларни Суриядан тортиб Украинагача бўлган масалаларда тактик ҳамкорлик боғлаб турган бўлса, иккинчи томондан, Жанубий Кавказдаги зиддиятлар кескин рақобат манбаига айланди. Айниқса, Туркия қўллаб-қувватлаётган Озарбайжоннинг Қарабоғдаги тарихий ғалабаси Россиянинг минтақадаги нуфузини сусайтирди ва Кремл Жанубий Кавказни қўлдан бой бераётгандек тасаввур уйғотди. Шу билан бирга, Анқара туркий давлатлар интеграцияси ва НАТО орқали Марказий Осиёда Америка таъсирини кучайтиришга фаол равишда ҳаракат қилмоқда. Мана шундай мураккаб геосиёсий манзарада Алексей Ерховнинг Туркияда орттирган тажрибаси Москва учун жуда муҳим – у Тошкентдан туриб ҳам Анқаранинг минтақавий қадамларини яқиндан кузатиш ҳамда улардан вақтида огоҳ бўлиш ва ўзига хос таъсир кўрсатиш имкониятини яратади.
– Яқин Шарқ билан боғлиқлик. Россия Сурия ва Эронда катта тажриба орттирган бўлса-да, сўнгги воқеаларда ўз иттифоқчиларини ҳимоя қилолмагани сабабли “ишончсиз ҳамкор” сифатида баҳоланмоқда. Марказий Осиёдаги жараёнлар эса Яқин Шарқ билан узвий боғлиқ. Москва Ўзбекистон орқали ушбу “стратегик узел”ни қўлда ушлаб туришни хоҳлайди.
– Ғарб таъсирини чеклаш. Тошкент сўнгги йилларда АҚШ, ЕИ ва Хитой билан фаол ҳамкорликни йўлга қўйган. Москва учун янги элчи нафақат икки томонлама муносабатларни сақлаш, балки Ғарб таъсирини мувозанатлаш вазифасини ҳам бажаради.
ЕИ локомотиви ҳисобланган Франция ҳам Тошкентга моҳир дипломат, стратег ҳамда Осиё, Океания ва Америка бўйича Макроннинг маслаҳатчиси бўлиб ишлаган, глобал сиёсий мувозанатни яхши тушунадиган Валид Фукени янги элчи қилиб юборди.
Ҳозирги геосиёсий шароитда Франциянинг бу қарорини оддий дипломатик ротация сифатида баҳолаш қийин. Украина уруши туфайли Европа Иттифоқи ва Россия ўртасидаги кескин қарама-қаршилик, Жанубий Кавказ ва Марказий Осиёда кучайиб бораётган геосиёсий рақобат Франциядан ҳам фаолроқ позицияни талаб қилмоқда. Шу маънода, Парижнинг Тошкентга Валид Фуке каби тажрибали, глобал сиёсий жараёнларни чуқур таҳлил қила оладиган ва Елисей саройида бевосита стратегик маслаҳатчилик қилган шахсни элчи сифатида юбориши – глобал рақобатда Ўзбекистоннинг геосиёсий аҳамияти янада ортганлигини кўрсатади.
Франциянинг мақсади иқтисодий ва маданий алоқаларни ривожлантириш билан бирга, Марказий Осиёдаги мураккаб кучлар мувозанатида ўз ўрнини топиб олишдан иборат. Шу боис, Фукенинг номзоди тасодифий эмас: у Шарқ ва Ғарб ўртасидаги сиёсий жараёнларни теран англайдиган, глобал манзарани кўра оладиган дипломат сифатида танилган. Бу эса, Франциянинг Ўзбекистон орқали бутун минтақа билан мулоқотини кучайтириш, Европа Иттифоқининг геостратегик режаларида Тошкентни муҳим ҳамкор сифатида кўришини англатади. Натижада, Фукенинг элчи сифатидаги фаолияти нафақат икки томонлама муносабатларга, балки Марказий Осиёда Ғарб–Россия–Хитой рақобати манзарасига ҳам яқиндан таъсир кўрсатиши кутилмоқда.
Демак, элчиларни тайинлашни оддий кадрлар алмашинуви сифатида баҳолаш хато бўлади. Чунки элчи шахсининг тажрибаси ва хизмат йўли уни тайинлаган ҳар бир давлатнинг стратегик йўналишига боғлиқ бўлиб, у орқали минтақада таъсир майдонини кенгайтиради. Элчилар шунчаки дипломат эмас, балки геосиёсий рақобатнинг олдинги сафида турган сиёсий ўйинчилардир. Шу маънода, XXI асрнинг “дипломатик шахмат доскаси”да ҳар бир элчи қўйилаётган муҳим фигурага айланмоқда. Тошкент эса, эндиликда фақат икки томонлама муносабатларнинг маркази эмас, балки Россия, АҚШ, Европа ва Хитой каби кучлар ўртасида кечаётган глобал рақобатнинг дипломатик фронти сифатида саҳнага чиқмоқда.
Ўзбекистон мусулмонлари ушбу элчиларнинг ҳар бир қадами ортидан келаётган хатарларни англаб, ҳукуматнинг улар орқали куфр ҳукмронлигини кучайтириш ҳаракатларини фош қилишда бардавом бўлмоғи лозим.
Зеро, элчиларнинг ташрифлари “ҳамкорлик” ёки “ривожланиш” шиорлари остида бўлса-да, аслида уларнинг мақсади – Ислом Умматини заифлаштириш, ёш авлодни Ғарб қиёфасига солиш, мамлакатни сиёсий ва иқтисодий қарамликка маҳкум этишдир.
Мусулмонлар ўз фарзандларини огоҳ этишлари, ҳақ билан ботилни фарқлаш мезонини қўллаб, мустамлакачи давлатларнинг дипломатик юришларига алданмасликлари лозим. Зеро, ҳақиқий нажот ҳам, адолат ҳам, фаровонлик ҳам фақатгина Ислом соясида – Рошид Халифалик давлатини тиклаш орқали амалга ошади.
Иззатуллоҳ
10.09.2025й
